Części zdania

Zagubieni w zdaniu - o częściach zdania.

Zapisz temat w zeszycie!

Orzeczenie

Zdaniowy must have, czyli główna część zdania.

Przypominajka: Orzeczenie jest wyrażone jest i odpowiada na pytania:

Typy orzeczeń

• orzeczenie czasownikowe - wyrażone czasownikiem w formie osobowej lub nieosobowej zakończonej na -no, -to,

• orzeczenie imienne - składa się z czasowników być, stać się, zostać i innej części mowy.

Orzeczenie imienne

ŁĄCZNIK + ORZECZNIK

czasowniki być, stać się, zostać w znaczeniu innym niż obecność.

różne części mowy, np: rzeczownik, przymiotnik, liczebnik porządkowy, przysłówek.

Orzeczenie imienne odpowiada na pytania: kim jest? jaki jest? kim został? czym został? jaki się stał?

Podmiot

Główna część zdania, choć nie pojawia się w każdym wypowiedzeniu.

Przypominajka: Podmiot jest zwykle wyrażony i odpowiada na pytania

Typy podmiotów

• gramatyczny - podmiot w mianowniku,

• domyślny - ukryty w formie czasownika,

• szeregowy - składający się z kilku elementów połączonych bezspójnikowo lub za pomocą spójników,

• logiczny - wyrażony rzeczownikiem lub zaimkiem w dopełniaczu, połączony z orzeczeniem informującym o braku, nadmiarze, ubywaniu lub przybywaniu czegoś, np. Nie ma wody.

Przydawka

Przydawka jest określeniem rzeczownika w zdaniu. Odpowiada na pytania: jaki? który? czyj? ile? z czego?Przydawka mówi o właściwościach i cechach osób, przedmiotów, zjawisk, może więc nazywać np. barwę, wielkość, kształt albo przynależność do kogoś.

Typy przydawek

• rzeczowna - wyrażona rzeczownikiem, który ma tę samą formę, co wyraz, który określa,

• przymiotna - wyrażona przymiotnikiem, liczebnikiem lub zaimkiem,

• dopełniaczowa - wyrażona najczęściej rzeczownikiem w dopełniaczu, odpowiada na pytania czyj? czego?,

• przyimkowa - wyrażona wyrażeniem przyimkowym.

Dopełnienie

Część zdania, która informuje o osobach lub rzeczach powiązanych z wykonywaną czynnością, zazwyczaj określa czasownik. Odpowiada na pytania przypadków zależnych: kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? z kim? z czym? o kim? o czym? Dopełnienie może być wyrażone m.in. rzeczownikiem, wyrażeniem przyimkowym, bezokolicznikiem

Typy dopełnień

• dopełnienie bliższe - można zamienić je w podmiot, np. Mama je obiad widelcem. Obiad jest jedzony przez mamę widelcem.

• dopełnienie dalsze - nie można go przekształcić w podmiot, np. Mama maluje farbami. Farby...

Okolicznik

Informuje o różnych okolicznościach towarzyszących czynnościom. Najczęściej określa czasownik, rzadziej przysłówek i przymiotnik. Zwykle wyrażony: przysłówkiem, wyrażeniem przyimkowym oraz rzeczownikiem (najczęściej w narzędniku).

Okolicznik

Okolicznik ma wiele pytań, do najczęstszych należą:

jak? w jaki sposób? gdzie? dokąd? którędy? skąd? kiedy? dlaczego? po co? w jakim celu? mimo co? pod jakim warunkiem? jak bardzo? w jakim stopniu? ile razy?

Właścwie postawione pytania są kluczem do określenia typu okolicznika!

Typy okoliczników

• czasu - odpowiada na pytanie: kiedy?

• miejsca - odpowiada m.in. na pytania: gdzie? dokąd?

• sposobu - odpowiada na pytania: jak? w jaki sposób?

• celu - odpowiada na pytania: po co? w jakim celu?

• przyczyny - odpowiada na pytania: z jakiego powodu? dlaczego?

• stopnia i miary - odpowiada na pytania: jak bardzo? ile? ile razy?

• warunku - odpowiada na pytania: pod jakim warunkiem? w razie czego?

• przyzwolenia - odpowiada na pytania: mimo co? wbrew czemu?

Zadanie dodatkowe

Zadanie dla chętnych na plusa: zad. 13/165 (podręcznik) Rozwiązanie zadania należy przesłać na mobiDziennik. W poniedziałek spotykamy się na lekcji ćwiczeniówkowej!

Udanego weekendu!

Dziękuję za uwagę!