Frazeologizmy

Frazeologia

Uczeń:rozpoznaje w wypowiedziach związki frazeologiczne, dostrzega ich bogactwo, rozumie ich znaczenie oraz poprawnie stosuje w wypowiedziach;

Frazologia to dział językoznawstwa, a dokładnie leksykologii, zajmujący się analizą utrwalonych w danym języku połączeń wyrazowych; zasób charakterystycznych dla danego języka połączeń wielowyrazowych, zwanych związkami frazeologicznymi lub krótko frazeologizmami. Związek frazeologiczny to utrwalone w praktyce językowej połączenie dwóch lub więcej wyrazów, którego znaczenie jest odmienne od sensu dyktowanego przez poszczególne wyrazy składające się na związek.

W poszukiwaniu możliwych połączeń danego wyrazu z innymi oraz znaczenia przenośnego owych związków bardzo pomaga słownik frazeologiczny.

Kliknij i wyszukaj związek frazeologiczny

Popraw błędy frazeologiczne w poniższych wypowiedziach

1. Akcja w meczu drużyny Kazachstanu i prowadzenie jeden do zera. No, poprzeczka zostaje podniesiona na wyższą wysokość.

2. I za chwilę gong. Na treningach, na sparingach Andrzej Gołota wydawał się tak silny, że mógłby chyba przenieść górę do Mahometa.

3. Nogi piłkarzy są ciężkie jak z waty.

4. Pozostało już tylko postawić przysłowiową kropkę nad i.

5. - W każdym bądź razie ja wychodzę - rzekła Ewelina.

6. Prezes wylał mu kubeł wody na głowę.

7.Pociągi chodziły jak szwedzki zegarek.

8.Nie chciał być samemu jak palec.

9.Olek nareszcie złapał szczęście w żagle.

10.Stanisław odszedł w chrystusowym wieku. Miał 50 lat!

Z szeregu liter wykreśl co drugą. Wykreślone litery utworzą związek frazeologiczny pochodzący z mitologii. Wypisz go i podaj jego przenośne znaczenie.

• Rpyisękteasamcnhjiłlaloepsua
• wsryozaydfeonwjampsrpalcia
• dsetnamjwnripalaouigjipansbzia
• mnoipćsabroinaldsniy
• obsymćnwrlpaobeiurjylnbcwiłe
• miaksatrloiwmynwpzrleoit
• sprawndiwcmzdnbyasetjrlałcmh
• wpirsoemdeltoerjpsokjilcyzkypn

Podane związki frazeologiczne uzupełnij wybranym z nawiasu czasownikiem. Podaj przenośne znaczenie związku. Z pięcioma związkami frazeologicznymi ułóż zdania.

... od ucha do ucha ( złościć się/ uśmiechać się)

... po uszy ( zamyslić się/ zakochać się)

...w głowę ( wejść/ zachodzić)

...wody w usta ( nabrać/wlać)

...po rozum do głowy (chodzić/skoczyć)

...pary z ust ( nie przepuścić/ nie puścić)

...okiem ( rzucić/spojrzeć)

...kulą u nogi ( być/zostać)

...klapki na oczach (mieć/założyć)

...od deski do deski ( czytać/chodzić)

Czy znasz znaczenie tych zwrotów?

Podkreśloną część zwrotów zastąp przysłówkiem o treści bliskoznacznej:

spać jak kamień

bać się jak ognia

chodzi jakby kij połknął

siedzieć jak trusia

mówić jak na spowiedzi

kłamać w żywe oczy

strzec jak źrenicy oka

patrzeć przez palce

pisać jak kura pazurem

pracować w pocie czoła

widzieć jak przez mgłę

oczekiwać z bijącym sercem

słuchać jednym uchem

stanąć jak słup

jak okiem sięgnąć

Połącz w pary związki frazeologiczne o podobnym znaczeniu

chodzić z głową w chmurach

zadzierać nosa

być jak alfa i omegachować głowę w piasek

wycofywać się rakiem

doprowadzić kogoś do białej gorączki

zapaść się pod ziemię

zdać egzamin

rozwiać się jak kamforamieć głowę nie od parady

dać się komuś we znaki

stanąć na wysokości zadania

stać czemuś na zawadzie

nosić głowę wysoko

śnić o niebieskich migdałach

mieszać komuś szyki

Utwórz związki frazeologiczne z wyrazem kamień, odpowiadające podanym znaczeniom.

coś przychodzi z trudem

twardo zasnąć

pierwsza cegła pod nową budowę; podstawa, początek czegoś

zniknąć bez śladu

złośliwy przycinek wobec kogoś rzucony mimochodem

być nieczułym na krzywdę

być niewygodnym ciężarem, uciążliwym

Połącz zdania z grupy A ze zdaniami z grupy B, tworząc przysłowia.

...niezgoda rujnuje.

Jeden traci,...

...a w sobotę łeb mu ścięli.

Kto się nie leni, ...

...ponieśli i wilka.

Zgoda buduje,...

...drugi się bogaci.

Co się odwlecze,...

...robi złoto z kamieni.

Indyk myślał o niedzieli, ...

...to nie uciecze.

Nosił wilk razy kilka,...

*Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Aby zachować sens wypowiedzenia Człowiekowi wydaje się, że otrzymał zbyt mało albo że tego,co otrzymał, nie otrzymał szczerze, że mu dano „z łaski”, podkreślone sformułowanie można zastąpić wyrażeniem A. wbrew zasadom. B. według zasług. C. przez pomyłkę. D. z niechęcią.

*Zdanie Mały Książę patrzy na świat przez różowe okulary, co oznacza, że bohater jest A. egoistą. B. realistą. C. optymistą. D. pesymistą.

*Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. W wypowiedzeniu Bogowie dali mi trochę talentu, ale dali prócz tego więcej, bo prawdziwego znawcę i przyjaciela, który jeden umie mówić prawdę w oczy podkreślony związek wyrazowy można zastąpić sformułowaniem A. mówić jak do ściany. B. mówić ludzkim głosem. C. mówić trzy po trzy. D. mówić bez ogródek.

* Prawda czy fałsz?

W wypowiedzi Serce wali mu młotem zastosowano frazologizm.

Sformułowanie jak zając pędem mknie oznacza, że bohater szybko ucieka.

*We współczesnym języku mamy powiedzenie wykładać karty na stół, które oznacza, że .......................................................................................... Czy powiedzenie weź to pod stół oraz powiedzenie wykładać karty na stół mają to samo znaczenie? *Wyjaśnij przenośne znaczenie związku frazeologicznego spróbować czegoś z innej beczki. Ułóż zdanie z tym sformułowaniem.

*Wyrażenie kamień milowy użyte w zdaniu Każdy kamień milowy cywilizacji był kiedyś utopijnym marzeniem zostało użyte w znaczeniu

1.

ważny termin kończący szereg zadań.

A. dosłownym

i oznacza

kamienny słupek przy drodze wskazujący odległość jednej mili.

2.

B. przenośnym

3.

wydarzenie szczególnie ważne w historii jakiejś społeczności.

Przeczytaj poniższą informację o Zawiszy Czarnym. Zawisza Czarny z Garbowa, herbu Sulima, polski „rycerz bez skazy i zmazy”, wzór cnót rycerskich, głośny u współczesnych także dzięki swoim zwycięstwom w turniejach rycerskich. Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 2003. W języku funkcjonuje frazeologizm polegać na kimś jak na Zawiszy. Wybierz synonimiczne do niego sformułowanie. A. być dobrej myśli B. darzyć kogoś zaufaniem C. pokładać w czymś wiarę D. brać coś za dobrą monetę

1.a) Wyjaśnij znaczenie sformułowania scena świata obracała się ledwie- -ledwie. b) Podaj dowolny związek frazeologiczny z wyrazem świat i wyjaśnij znaczenie tego związku. 2.Wyjaśnij przenośne znaczenie sformułowania spróbować czegoś z innej beczki. 3.a) Wyjaśnij znaczenie sformułowania ryczeć jak lew. b) Podaj dowolny związek frazeologiczny, w którym występuje nazwa zwierzęcia, i wyjaśnij znaczenie tego związku.

Rozwiąż krzyżówkę i wytłumacz te powiedzenia:

Rozwiąż rebus z powiedzeniem i wytłumacz jego znaczenie

Których bohaterów literackich można by scharakteryzować za pomocą tych frazeologizmów?

Bał się swojego ludu jak diabeł święconej wody.

Podróż otworzyła mu oczy na wiele spraw.

Miał węża w kieszeni.

Była zła do szpiku kości.

Jego umysł przyciągał kolegów jak magnes.

Za życia był ślepy i głuchy na błagania swoich poddanych.

Dla pieniędzy zachowywał się jak chorągiewka na wietrze.

Całe życie był zdany na łaskę, choć częściej - na niełaskę losu.

Mówił jak katarynka i wciąż mijał się z prawdą.

Dwoiła się i troiła, by znaleźć męża.

Darł koty z sąsiadem.

Tak długo nosił zadrę w sercu, że zaślepiła go żądza zemsty.

Odchodził od zmysłów, martwiąc się o ukochaną.

Jego przysięga była niewarta złamanego grosza.

Świeciła przykładem dla innych powstańców.

Frazeologizmy z wyrazem oko. Znasz ich znaczenie?

Mieć coś/kogoś na oku.

Dostrzec coś/ kogoś kątem oka.

Rosnąć w czyichś oczach.

Oceniać coś na oko.

Kruk krukowi oka nie wykole.

Puszczać oko.

Biednemu wiatr zawsze w oczy wieje.

Rzucić okiem.

Strach ma wielkie oczy.

Najważniejsze jest niewidoczne dla oczu.

Oko za oko, ząb za ząb.

Zamydlić komuś oczy.

Co z oczu, to z serca.

Być komuś solą w oku.

Pańskie oko konia tuczy.

Robić wielkie oczy.

Prawda w oczy kole.

Otworzyć komuś oczy.

Jak okiem sięgnąć.

Ciemno, choć oko wykol.

Czytać komuś z oczu.

Oko komuś zbielało.

Nie spuszczać z oka.

widoczne gołym okiem

Nie zmrużyć oka.

sokole oko

Zrobić coś bez mrugnięcia okiem.

oczko w rajstopach

oczko wodne

Strzec jak źrenicy oka.

pawie oko

Mieć bielmo na oczach.

oczy jak węgle

Wpaść komuś w oko.

oka w rosole

Znaleźć się w oku cyklonu.

Czuć piasek w oczach.

Czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal.

Patrzeć spod oka.

Dostać coś na piękne oczy.

Traktować coś/ kogoś z przymrużeniem oka.

Znajdź frazeologizmy z wyrazem głowa.

Kliknij w ołówek, wybierz kolor i połącz w pary wyrażenia z ich znaczeniem >

Dopasuj znaczenia

niebieski ptak

głupiec

gorąca głowa

szyderca

nerwus

cięty język

leń

kurzy móżdżek

Jakie powiedzenia przedstawiają te ilustracje?

Znasz pochodzenie tych powiedzeń?

Wyjść na czymś jak Zabłocki na mydle.

Tu jest pies pogrzebany.

Wyrwać się jak filip z konopi.

Jedna jaskółka wiosny nie czyni.

Wyświadczyć komuś niedźwiedzią przysługę.

Nie przyszła góra do Mahometa, Mahomet przyszedł do góry.

Puścić coś komuś płazem.

Nie zasypiać gruszek w popiele.

Specjał ten, czyli znany powszechnie pączek, zaczyna swój rodowód od słowa pęk. Mawiano: śmiać się do pęku ( albo do rozpuku), czyli aż do pęknięcia. Później przeniesiono to "pękanie"na "pękające odrośla roślinne". Powstał z tego pączek, obok zbiorowego "pękowie" i "pąkowie". Już od bardzo dawna, bo od wieku XV, nazwę pączek przeniesiono także na znany nam rodzaj "smażonego ciasta". Mówimy: "pączek w maśle", choć teraz masła do smażenia pączków raczej się nie używa. To zastosowanie wynikło nie z właściwości "pękania", lecz od pochodnej "pękania"- "pękaty" albo "pękaciuchny", co znaczy "odęty, opasły", a więc do znanego nam pączka bardziej już zbliżony. M.Kozłowski Lamus ciekawostek, Warszawa KAW 1976, s. 166

Przeczytaj tekst i podaj znaczenie związków frazeologicznych:

a- wyglądać jak pączek w maśle-.................................. b-żyć jak pączek w maśle-............................................. c- być w pączku-................................. d- ubranie na kimś pęka w szwach-............................. e-pękać z zazdrości - ................................................ f-pękać ze śmiechu-.................................................. g-pękać z dumy-....................................................... h-głowa mało mi nie pęknie-...................................... i-uszy pękają-........................................................ j-serce pęka-.........................................................