Który skrzywdziłeś

POETA WOBEC TOTALITARNYCH WŁADCÓW I ICH DWORÓW

Który skrzywdziłeś

Czesław Miłosz

Ala Krawczyk

Po dzisiejszej lekcji powinieneś umieć:

• wymienić najważniejsze elementy biografii Czesława Miłosza, ze szczególnym zwróceniem uwagi na przyczyny emigracji poety oraz otrzymaniem Nagrody Nobla
• przedstawić genezę wiersza Który skrzywdziłeś
• zanalizować i zinterpretować wiersz
• wskazać nawiązania do stylu bibliujnego
• wymienić inne teksty kultury, podejmujace temat władzy i włądcy
• zdefiniować pojęcia: epitafium, liryka pośrednia, liryka bezpośrednia, liryka zwrotu do adresata, persyflaż, sonet (pamiętając jednocześnie, że analizowany wiersz sonetem nie jest, ale przypomina jego budowę)
• znać pozycję tego tekstu w literaturze polskiej i umieć ją umotywować

liczę także, że nadeślecie prace nieobowiązkowe :)

Wysłuchaj piosenki. Sportretuj władcę ukazanego w tym tekście. Zwróć uwagę na to, kim jest w słowach zwrotki, a kim jawi się w refrenie.

1. Jaki obraz władcy wyłania się z poniższego wiersza? 2. Czy ten tekst rzeczywiście spełnia kryterium epitafium jako gatunku?

Przeczytaj wiersz

Epitafium dla tyrana

Wystan Hugh Auden

Dążenie do perfekcji - swoistej - było zawsze jego mocną stroną A poezja, którą wynalazł, łatwa była do zrozumienia; Znał jak własne pięć palców naiwne ludzkie złudzenia I wolał armiom i flotom poświęcać uwagę i czas; Gdy się zaśmiał, dostojny senat podchwytywał ten śmiech unisono, Gdy zapłakał, zwłokami dzieci zaścielały się ulice miast. Przekład: Stanisław Barańczak

EPITAFIUM

Nawiązanie do pracy domowej

Poznaj bohatera dzisiejszej lekcji

W dostępnych Ci zródłach przeczytaj biografię Czesława Miłosza, odpowiedz na pytania i wykonaj polecenia.

• Czy w przypadku Miłosza sprawdza się teza, że żywioł historii kształtuje i determinuje poczynania, wybory, decyzje człowieka?
• Czy - Twoim zdaniem - biografię poety słusznie określa się epitetem: dramatyczna?
• Czeław Miłosz to genius loci czy obywatel świata?
• Czy rzeczywiście Miłosz to kosmopolita po trosze z wyboru, po trosze z konieczniści?
• Odwołując sie do losów Miłosza udowodniaj, że jednoznaczna ocena wyborów ludzkich nie jest możliwa.

czesław Miłosz

Zadanie dla chętnych

Czesław Miłosz

Który skrzywdziłeś

geneza

który skrzywdziłeś

Autorska recytacja wiersza w Lublinie w 1981 roku.

wybierz sobie wersję myzyczną i posłuchaj

Przyjrzyjmy się najpierw budowie wiersza

Zdaniem literaturoznawców, budowa wiersza nawiązuje do sonetu (choć - rzecz jasna - przez brak odpowiedniej struktury sonetem nie jest).

Który skrzywdziłeś Który skrzywdziłeś człowieka prostego Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając Gromadę błaznów koło siebie mając Na pomieszanie dobrego i złego, Choćby przed tobą wszyscy się skłonili Cnotę i mądrość tobie przypisując, Złote medale na Twoją cześć kując, Radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli, Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta. Możesz go zabić – narodzi się nowy. Spisane będą czyny i rozmowy. Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta.

strofa I - 4 wersy - rymy: abba

opis

funkcja

strofa II - 4 wersy - rymy: abba

13 wersów 11-zgłoskowych

To ciekawe!

strofa III - 3 wersy - rymy: cdd

refleksja

strofa IV - 2 wersy rymy: abba

Zwróć uwagę na podkreślone wyrazy

Który skrzywdziłeś Który skrzywdziłeś człowieka prostego Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając Gromadę błaznów koło siebie mając Na pomieszanie dobrego i złego, Choćby przed tobą wszyscy się skłonili Cnotę i mądrość tobie przypisując, Złote medale na Twoją cześć kując, Radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli, Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta. Możesz go zabić – narodzi się nowy. Spisane będą czyny i rozmowy. Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta.

Na podstawie swoich obserwacji określ typ liryki, biorąc pod uwagę głównie adresata wypowiedzi.

Przypomnij sobie, jak nazwywa się środek stylistyczny, będacy bezpośrednim zwrotem do adresata.

Przeanalizuj podkreślone wyrazy. Zwróć uwagę, że są to: czasowniki w II osobie i zaimki

Który skrzywdziłeś Który skrzywdziłeś człowieka prostego Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając Gromadę błaznów koło siebie mając Na pomieszanie dobrego i złego, Choćby przed tobą wszyscy się skłonili Cnotę i mądrość tobie przypisując, Złote medale na Twoją cześć kując, Radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli, Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta. Możesz go zabić – narodzi się nowy. Spisane będą czyny i rozmowy. Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta.

Przypomnij sobie oświeceniową tzw. poezję dworską - jej formę i cel. Jak sądzisz, czy analizowany wiersz także wpisuje się w ten nurt?

persyflaż

Środki artystyczne czy budowa utworu? Co ważniejsze tym razem?

Środki stylistyczne - nie ma ich zbyt wiele, bo nie zawsze są najważniejsze w wierszu. W tym utworze uwagę trzeba zwrócić przede wszystkim na składnię – ona stanowi oś kompozycyjną i podstawę stylizacji literackiej.

Który skrzywdziłeś Który skrzywdziłeś człowieka prostego Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając Gromadę błaznów koło siebie mając Na pomieszanie dobrego i złego, Choćby przed tobą wszyscy się skłonili Cnotę i mądrość tobie przypisując, Złote medale na Twoją cześć kując, Radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli, Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta. Możesz go zabić – narodzi się nowy. Spisane będą czyny i rozmowy. Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta.

Popatrz!Całe dwie pierwsze strofy i urywek pierwszego wersu trzeciej zwrotki to jedno długie zdanie (wypowiedzenie wielokrotnie złożone).

Epitety

Który skrzywdziłeś Który skrzywdziłeś człowieka prostego Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając Gromadę błaznów koło siebie mając Na pomieszanie dobrego i złego, Choćby przed tobą wszyscy się skłonili Cnotę i mądrość tobie przypisując, Złote medale na Twoją cześć kując, Radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli, Nie bądź bezpieczny.

Który skrzywdziłeś (…), nie bądź bezpieczny.

Struktura kompozycyjno-składniowa wiersza

Który skrzywdziłeś ................................................. nie bądź bezpieczny

początek III strofy

I i II strofa

początek wiersza

podmiot liryczny wiersza

Który skrzywdziłeś

Który skrzywdziłeś Który skrzywdziłeś człowieka prostego Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając Gromadę błaznów koło siebie mając Na pomieszanie dobrego i złego, Choćby przed tobą wszyscy się skłonili Cnotę i mądrość tobie przypisując, Złote medale na Twoją cześć kując, Radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli

Kto skrzywdził?

Kto został skrzywdzony?

Kim jest i jaki jest?

Jak został skrzywdzony?

Skąd płynie jego siła ?

Poszukaj synonimów tego słowa

W tekście nie pada bezpośrednie wskazanie oprawcy, ale pośrednie za to, w kontekście znajomości biografii poety i genezy wiersza jest łatwe do wskazania. Nazwij go.

Który skrzywdziłeś

człowieka prostego

Który skrzywdziłeś Który skrzywdziłeś człowieka prostego Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając Gromadę błaznów koło siebie mając Na pomieszanie dobrego i złego, Choćby przed tobą wszyscy się skłonili Cnotę i mądrość tobie przypisując, Złote medale na Twoją cześć kując, Radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli

czyli kogo?

Jak został skrzywdzony?

fizyczna?

materialna?

Jaka to krzywda?

moralna?

nie bądź bezpieczny

Co stanowi zagrożenie dla tyrana? Opowiedz cytatem.

Jakie jest dla niego najlepsze wyjście? Odpowiedz cytatem.

DLACZEGO?

Przed czym takie postępowanie może uchronić oprawcę? Podpowiedzią niech będzie znany Ci z Krzyżaków opis śmierci Zygfryda de Löwe.

Jaka zatem jest rola poety ?

Jaka zatem jest rola poety ?

"Trudny i trwały będzie poeto twój urząd" - Leopold Staff

Oda do młodości

Konrad Wallenrod

Żegluga

Beniowski

Przyszli, żeby zobaczyć poetę

Pieśń VI

Poezja

Poeta pamięta. Możesz go zabić – narodzi się nowy. Spisane będą czyny i rozmowy.

Prośba o piosenkę

Egzamin na króla

Wy, którzy...

Zinterpretuj słowa Miłosza

Który skrzywdziłeś Który skrzywdziłeś człowieka prostego Śmiechem nad krzywdą jego wybuchając Gromadę błaznów koło siebie mając Na pomieszanie dobrego i złego, Choćby przed tobą wszyscy się skłonili Cnotę i mądrość tobie przypisując, Złote medale na Twoją cześć kując, Radzi że jeszcze jeden dzień przeżyli, Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta. Możesz go zabić – narodzi się nowy. Spisane będą czyny i rozmowy. Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta.

Nie bądź bezpieczny

Słowa zaklęcie? Dlaczego?

Podmiot liryczny pieśni Jana Kochanowskiego Wy, którzy Rzeczypospolitą władacie pisze list do adresata wiersza Cz. Miłosza Który skrzywdziłeś na temat powinności władcy.

DLA CHĘTNYCH!

Styl wiersza to świadome nawiązanie do języka Biblii.

ZAUWAŻ!

Lecz kto by się stał powodem upadku jednego z tych małych, którzy wierzą we mnie, takiemu lepiej byłoby kamień młyński zawiesić u szyi i utopić go w otchłani morskiej.

Ewangelii św. Mateusza

• uogólniony sposób charakteryzowania

• jednostka jako reprezentant większej grupy (zamiast władców – władca, zamiast narodu – człowiek prosty)

• złowieszczy obraz śmierci i zasłużonej kary

• wyraźny podział na to, co dobre i złe

Taki ton wypowiedzi właściwy jest dla proroków, kaznodziejów oraz poetów – wieszczy.

W 1981 roku, po trzydziestu latach, Czesław Miłosz wrócił do Polski, aby na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim odebrać doktorat honoris causa.

W ciągu tych wszystkich miesięcy, które nas dzielą od sierpnia, zastanawiałem się, myślałem, co się stało !? I doszedłem do wniosku, że stała się rzecz bardzo wielka dotycząca mojego zawodu, mianowicie dotycząca użytku słów. Wiek dwudziesty, to jest wiek, który wynalazł sposób, jak wypatrzać najprostsze słowa, jak nadawać słowom sens odwrotny od tego, który jest im właściwy. Państwo monopolizujące władzę nad słowami jest fenomenem dwudziestego wieku. To co się stało w Polsce – stało się nadanie z powrotem zwyczajnego, ludzkiego sensu słowom.

Zaklęcie

Przeczytaj też proszę,wygłoszony w tym czasie inny, piękny i ważny wiersz Cz. Miłosza

Słowa Czesława Miłosza, które powiedział 12.06.1981 roku na Dziedzińcu KULu, do przedstawicieli „Solidarności” przybyłych z całej Polski.

Fragment wiersza znalazł się na Pomniku Poległych Stoczniowców w Gdańsku

Ernest Bryl wobec myśli Czesława Miłosza - 25 lat później

Ernest Bryll Ten, który… Ten, który skrzywdził człowieka prostego Wynajdzie rymopisów, co wszystko wymażą I historyka w dowodach zręcznego Który wyrzeźbi dzieje z tak dostojną twarzą Jak nigdy w dziejach jeszcze nie bywało. Ten, który zbrodnię czynił – byle wyszedł cało Znajdzie w ciemności wieków swoją sprawiedliwość Chociaż siał burze, słodkie zbierze żniwo. Takie jest doświadczenie. A my byśmy chcieli Aby się słowa poety lękano By imperatorowie w pomiętej pościeli Pocili się, myśleli – co o nich pisano Takie jest doświadczenie, które zawsze znano I zawsze przeciw głupi poeci lecieli. 1975

Zauważ...Mamy do czynienia z dwoma poetyckimi ujęciami tego samego zagadnienia. Oba są proroctwami. I bardzo się różnią – i bardzo są podobne. Wydają wyroki odmienne, choć w tej samej sprawie.

Praca dla chętnych

Wiersz Czesława Miłosza "Który skrzywdziłeś" zyskał popularność także w innych krajach walczących z tyranią. Przetłumaczony został m.in. przez białoruskiego poetę i wykładowcę Andreja Chadanowicza.

Zrób proste zadanie z luką. Pamiętaj, aby przed zrobieniem zadania dobrze zalogować się - wpisz swoje imię i chociaż pierwszą literę nazwiska. To bardzo ważne! Jeśli tego nie zrobisz, nauczyciel nie znajdzie Twojego zadania i możesz odtrzmać 1.

Dziękuję za wspólną lekcję :)

Do tego wiersza będziemy jeszcze niejednokrotnie wracać:)

Źródła: 1. Kanonada - interpretacje wierszy polskich (1939 -1989) pod red. A. Nawarackiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1999. 2. https://scholaris.pl/zasob/64284 3. https://aleklasa.pl/gimnazjum/c305-wiersze/milosz-ktory-skrzywdziles