Хэл ярианы соёл S.MLM101
S.ML103 Хэл ярианы соёл
Монголчуудын бичиг үсгийн соёл
ЛЕКЦ 3
S.ML103 Хэл ярианы соёл
Тамга үсэг
Говь-Алтай аймгийн Цагаан голын хадны бичээс
Булган аймгийн Бүрэгхангай сум Хүннүгийн үеийн булш ”Алтан хүн”
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ХЯТАНЫ ИХ, БАГА БИЧИГ
Хятанчуудын хятадын дүрс бичгээс санаа аван зохиосон их бичгийг 920 онд зохион хэрэглэж байсан баримт хөшөө дурсгалын бичээс цөөнгүй олдсон. Мөн уйгур бичигт суурилсан бага бичиг 924-924 онд зохион хэрэглэж байжээ.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
МОНГОЛ БИЧИГ
XVII зууны Лу. Алтан товчид дурдсанаар "мөхсөн" Уйгураас бичиг үсэг авсан байх үндэсгүй өнөөгийн Тажикийн өвөг дээдэс Согодоос Уйгуртай зэрэгцэн, аль эрт бичиг үсэгтэй болсон байх боломжтой гэж олон эрдэмтэн үздэг. Тодруулбал VI-VII зууны үеэс монголчууд энэхүү бичиг үсгийг хэрэглэж иржээ. Харин 1206 онд Чингис хаан Их Монгол улсыг байгуулан, төрийн албан ёсны бичгээр зарлигдсан.
Монголын соёлын хөгжилд онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн бичиг бол олон нийтийн дунд хуучин монгол бичиг, хуучин бичиг, уйгуржин монгол бичиг гэж янз бүрээр нэрлэж ирсэн монгол бичиг билээ.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ДӨРВӨЛЖИН БИЧИГ
Хубилай хааны зарлигаар 1269 онд Пагва лам Лодойжалцаны төвөд үсэгт дулдуйдан зохиосон дөрвөлжин бичгийг албан ёсоор монгол төрийн бичиг болгон 1368 он хүртэл хэрэглэсэн.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ТОД БИЧИГ
Тод бичгийг 1648 онд Ойрадын Зая Бандида Огторгуйн далай хэмээх Намхайжамц тод бичиг зохиожээ. Энэ бичиг нь монгол бичгийн дүрс ижил, дуудлага ондоо авиаг салган, цэг тэмдэг нэмж ялгасан, зөвхөн ойрадуудад төдийгүй нийт монголчуудад зориулсан. Тод бичгийг ойрад, халимаг, торгуудууд 1930-1940-өөд оныг хүртэл хэрэглэж байжээ. Одоо БНХАУ-ын Шинжаанд ном зохиол, сонин бичгээ тод үсгээр нийтэлж хэрэглэсээр байна.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
АЛИ ГАЛИ ҮСЭГ
1587 онд Аюуш гүүш монгол бичгийн галиг үсгийн тогтолцоог буй болгон али гали үсэг нэмэн зохиосон. Али - эгшиг, гали - гийгүүлэгч гэсэн самгарди үг. Самгарди, төвөд хэлний үгийг монгол бичгээр галиглан буулгах зорилготой зохиожээ.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
СОЁМБО БИЧИГ
1686 онд Өндөр гэгээн Занабазар самгарди хэлний ланз үсэгт дулдуйдан соёмбо бичгийг буддын шашны ном судрыг хөрвүүлэх зорилгоос гадна үндэсний тусгаар тогтнолын бэлгэ тэмдэг болгон зохиожээ. Лигдэн хааны үеэс Монгол улсын туг далбаан дээр залдаг болсон.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ХЭВТЭЭ ДӨРВӨЛЖИН БИЧИГ
1686 онд Занабазар гэгээн соёмбо үсэгтэй бараг нэг зэрэг хэвтээ дөрвөлжин бичиг зохиосон нь төвөд үсгээс санаа авсан, авианы бичиг байжээ.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ВАГИНДРА ҮСЭГ
Буриад лам Агваандорж 1905 онд монгол бичигт тулгуурлан, буриад аман аялгууг бичигт тусгах мөн орос үгийг бичихэд зориулан вагиндра үсэг зохиосон.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ЛАТИН ҮСЭГ
1941 оны 2 сарын 1-нд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс латин үсгийг албан ёсныхоо бичгээ болгосон боловч хоёрхон сарын дараа буюу 3 сарын 25-нд энэ шийдвэрээ буцаажээ.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
КИРИЛЛ ҮСЭГ
1946 онд кирилл үсгийг Монголын албан ёсны бичиг болгосон. Монголд хэрэглэж буй кирилл цагаан толгой нь орос цагаан толгойноос 2 үсгээр илүү (ө, ү). Уг үсэг нь грек үсгээс гаралтай бөгөөд IX зуунд Болгарын ах дүү, лам Кирилл, Мефодий нар стандартчилсан гэдэг.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
Монголчуудын хэрэглэж байсан түүхэн бичиг үсгүүдийн талаар дэвтэртээ тэмдэглэж аваарай.
Seminar 2. МОНГОЛЧУУДЫН БИЧИГ ҮСГИЙН ТҮҮХ
Dima
Created on February 1, 2021
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Smart Presentation
View
Practical Presentation
View
Essential Presentation
View
Akihabara Presentation
View
Pastel Color Presentation
View
Winter Presentation
View
Hanukkah Presentation
Explore all templates
Transcript
Хэл ярианы соёл S.MLM101
S.ML103 Хэл ярианы соёл
Монголчуудын бичиг үсгийн соёл
ЛЕКЦ 3
S.ML103 Хэл ярианы соёл
Тамга үсэг
Говь-Алтай аймгийн Цагаан голын хадны бичээс
Булган аймгийн Бүрэгхангай сум Хүннүгийн үеийн булш ”Алтан хүн”
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ХЯТАНЫ ИХ, БАГА БИЧИГ
Хятанчуудын хятадын дүрс бичгээс санаа аван зохиосон их бичгийг 920 онд зохион хэрэглэж байсан баримт хөшөө дурсгалын бичээс цөөнгүй олдсон. Мөн уйгур бичигт суурилсан бага бичиг 924-924 онд зохион хэрэглэж байжээ.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
МОНГОЛ БИЧИГ
XVII зууны Лу. Алтан товчид дурдсанаар "мөхсөн" Уйгураас бичиг үсэг авсан байх үндэсгүй өнөөгийн Тажикийн өвөг дээдэс Согодоос Уйгуртай зэрэгцэн, аль эрт бичиг үсэгтэй болсон байх боломжтой гэж олон эрдэмтэн үздэг. Тодруулбал VI-VII зууны үеэс монголчууд энэхүү бичиг үсгийг хэрэглэж иржээ. Харин 1206 онд Чингис хаан Их Монгол улсыг байгуулан, төрийн албан ёсны бичгээр зарлигдсан.
Монголын соёлын хөгжилд онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн бичиг бол олон нийтийн дунд хуучин монгол бичиг, хуучин бичиг, уйгуржин монгол бичиг гэж янз бүрээр нэрлэж ирсэн монгол бичиг билээ.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ДӨРВӨЛЖИН БИЧИГ
Хубилай хааны зарлигаар 1269 онд Пагва лам Лодойжалцаны төвөд үсэгт дулдуйдан зохиосон дөрвөлжин бичгийг албан ёсоор монгол төрийн бичиг болгон 1368 он хүртэл хэрэглэсэн.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ТОД БИЧИГ
Тод бичгийг 1648 онд Ойрадын Зая Бандида Огторгуйн далай хэмээх Намхайжамц тод бичиг зохиожээ. Энэ бичиг нь монгол бичгийн дүрс ижил, дуудлага ондоо авиаг салган, цэг тэмдэг нэмж ялгасан, зөвхөн ойрадуудад төдийгүй нийт монголчуудад зориулсан. Тод бичгийг ойрад, халимаг, торгуудууд 1930-1940-өөд оныг хүртэл хэрэглэж байжээ. Одоо БНХАУ-ын Шинжаанд ном зохиол, сонин бичгээ тод үсгээр нийтэлж хэрэглэсээр байна.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
АЛИ ГАЛИ ҮСЭГ
1587 онд Аюуш гүүш монгол бичгийн галиг үсгийн тогтолцоог буй болгон али гали үсэг нэмэн зохиосон. Али - эгшиг, гали - гийгүүлэгч гэсэн самгарди үг. Самгарди, төвөд хэлний үгийг монгол бичгээр галиглан буулгах зорилготой зохиожээ.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
СОЁМБО БИЧИГ
1686 онд Өндөр гэгээн Занабазар самгарди хэлний ланз үсэгт дулдуйдан соёмбо бичгийг буддын шашны ном судрыг хөрвүүлэх зорилгоос гадна үндэсний тусгаар тогтнолын бэлгэ тэмдэг болгон зохиожээ. Лигдэн хааны үеэс Монгол улсын туг далбаан дээр залдаг болсон.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ХЭВТЭЭ ДӨРВӨЛЖИН БИЧИГ
1686 онд Занабазар гэгээн соёмбо үсэгтэй бараг нэг зэрэг хэвтээ дөрвөлжин бичиг зохиосон нь төвөд үсгээс санаа авсан, авианы бичиг байжээ.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ВАГИНДРА ҮСЭГ
Буриад лам Агваандорж 1905 онд монгол бичигт тулгуурлан, буриад аман аялгууг бичигт тусгах мөн орос үгийг бичихэд зориулан вагиндра үсэг зохиосон.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
ЛАТИН ҮСЭГ
1941 оны 2 сарын 1-нд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс латин үсгийг албан ёсныхоо бичгээ болгосон боловч хоёрхон сарын дараа буюу 3 сарын 25-нд энэ шийдвэрээ буцаажээ.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
КИРИЛЛ ҮСЭГ
1946 онд кирилл үсгийг Монголын албан ёсны бичиг болгосон. Монголд хэрэглэж буй кирилл цагаан толгой нь орос цагаан толгойноос 2 үсгээр илүү (ө, ү). Уг үсэг нь грек үсгээс гаралтай бөгөөд IX зуунд Болгарын ах дүү, лам Кирилл, Мефодий нар стандартчилсан гэдэг.
S.ML103 Хэл ярианы соёл
Монголчуудын хэрэглэж байсан түүхэн бичиг үсгүүдийн талаар дэвтэртээ тэмдэглэж аваарай.