kl.6 Kryzys Rzeczypospolitej w XVII wieku

Kryzys Rzeczypospolitej w połowie XVII wieku

Zniszczenia wojenne i ich skutki

- W XVII Rzeczpospolita prowadziła wiele wojen m.in. z Rosją, Turcją, Szwecją i Kozakami, które przyniosły duże straty terytorialne. - Wojny spowodowały wyludnienie znacznych terenów i spadek liczby ludności. - Wzrosło zacofanie gospodarcze. - Miasta były zniszczone. -Następstwa wojen polsko-szwedzkich, polsko-rosyjskich i polsko-tureckich były do siebie bardzo podobne.

- W czasie wojen zginęło również wielu ludzi. Z dziesięciu milionów zamieszkujących Polskę w tamtych czasach po wojnie zostało około 6 milionów. - Te ogromne straty w liczbie ludności cywilnej były spowodowane głównie szerzącymi się epidemiami i działaniami wojennymi. - Wielu z chłopów straciło domy oraz środki utrzymania, poprzez bitwy prowadzone na terenach wsi. Większość ich pól została zniszczona odbierając im cały dobytek. - W miastach, zwłaszcza podczas obrony Jasnej Góry, grabieżą ulegały dzieła sztuki, biblioteki wykwintne meble i inne kosztowności. Zabierano wszystko co miało jakąś wartość.

Dla państwa szczególnie jednak dotkliwe okazały się zniszczenia miast. Tylko nieliczne z nich uniknęły zajęcia i złupienia przez jeźdźców. Większość znalazła się w takiej sytuacji kilkakrotnie - były palone, rabowane i obarczane kontrybucjami.

Zamek w Ogrodzieńcu, niedaleko Olkusza, został zdoby przez wojska szwedzkie w 1655r. Stacjonujący w nim Szwedzi doprowadzili znaczącą część zabudowań do ruiny.

Paradna zbroja Zygmunta Augusta, wersja oficjalna: dar z 1574 r. Anny Jagiellonki dla króla szwedzkiego Jana III Wazy, wykonana przez Kunza Lochnera w Norymberdze. Zbroja znajduje się w Livrustkammaren (pol. Królewska zbrojownia) – najstarsze szwedzkie muzeum utworzone w 1693 roku znajdujące się w Pałacu Królewskim w Sztokholmie.

Wzrosła ilość dni pańszczyzny( darmowa praca chłopa na ziemi u szlachcica), a także zaostrzono chłopskie poddaństwo i przywiązanie chłopa do ziemi, co oznaczało, że chłop bez pozwolenia szlachcica nie mógł opuszczać wsi.

Objawem kryzysu było także wprowadzenie w roku 1652 do obrad sejmowych zasady liberum veto-czyli zasady dającej możliwość zerwania lub zablokowania obrad sejmowych przez pojedynczego posła poprzez wypowiedzenie słów: liberum veto czyli nie zgadzam się.

Od połowy XVII wieku rosło znaczenie magnatów, którzy posiadali duże majątki. Magnaci często wszczynali konflikty i rokosze przeciwko królowi.

Oligarchia magnacka (oligarhia z gr."rządy niewielu", forma rządów, w której władzę sprawuje niewielka grupa ludzi wywodząca się z wartsw uprzywilejowanych.)

O potędze rodów magnackich świadczyły także ich rezydencje. Budowano je z rozmachem i przepychem który dorównywał posiadłościom władców. Dwory miały swoich marszałków podskarbich oraz starostów. Na dwory oddawano synów szlacheckich aby nabrali tam manier, nawiązali znajomości i zyskali protekcję . Miało im to ułatwić karierę polityczną.

Rezydencja Radziwiłłów Znajduję się w Nieświeżu, pochodzi z przełomu XVI i XVII w.

Zamek Krzyżtopór Znajduje się w Ujeździe koło Sandomierza , wzniesiony w latach 1627-1644 dla Krzysztofa Ossolińskiego. Architektura nawiązuje do włoskich siedzib typu palazzo i fortezza , które pełniły funkcje reprezentacyjnie i obronne.

Szlachta polska dysponowała tzw. „złotymi wolnościami szlacheckimi” do których należały zasady : wolnej elekcji i liberum veto.