Potop szwedzki i kryzys Rzeczypospolitej

Potop szwedzki i kryzys Rzeczypospolitej

1. Podaj przyczyny potopu szwedzkiego

1655-1660

Mapa

- próba opanowania wybrzeży Bałtyku -Polska osłabiona wojnami -Szwedzi chcieli zająć porty, by czerpać z nich dochody -pretensje królów polskich do korony Szwecji -opozycja antykrólewska w Polsce

Karol X Gustaw

Janusz Radziwiłł

Hieronim Radziejowski

Jan Kazimierz vs opozycja

2. Przedstaw przebieg walk podczas wojny ze Szwedami

- pytania do mapy

1. Określ, jakie tereny Rzeczypospolitej opanowali Szwedzi podczas wojny w latach 1655-1660 2. Wymień obszary, na których prowadzono dzialania partyzanckie przeciwko armii szwedzkiej

- wkroczenie Szwedów do Polski- Ujście, Kiejdany -oblężenie Krakowa- Stefan Czarniecki - ucieczka króla - wybuch powstania przeciwko Szwedom

Dlaczego obrona Jasnej Góry jest uznawana za punk zwrotny w wojnie ze Szwecją?

Jasna Góra była nie tylko klasztorem, ale i nowoczesną twierdzą, jedną z najważniejszych na granicy Polski i Śląska. Zbudowana była według najnowocześniejszych założeń obronnych. Posiadała na rogach cztery bastiony, na których umieszczono silną artylerię. Fortecy pilnowała silna załoga, wzmocniona okoliczną szlachtą i mieszczanami. Zdobycie takiej twierdzy było bardzo trudne i wymagało długiego oblężenia.

ksiądz Augustyn Kordecki

- walki partyzanckie - Stefan Czarniecki- wojna podjazdowa -bitwa pod Warką - układ z Radnot- tekst żródłowy, podr. s. 188

1. Wymień strony traktatu w Radnot, które miały otrzymać poszczególne ziemie Rzeczypospolitej 2. Wskaż tereny, które zgodnie z traktatem miały przypaść Brandenburgii i Szwecji

Traktaty welawsko- bydgoskie; 1657 r.

- zniesienie zależności lennej Prus Książęcych od Rzeczypospolitej

Pokój w Oliwie; 1660

- Szwedzi mają przestrzegać wolności handlu bałtyckiego - zwrot zrabowanych dóbr kultury, dzieł sztuki... -Szwedzi zatrzymują Inflanty - Jan Kazimierz zrzeka się pretensji do tronu szwedzkiego

Co ukradli nam Szwedzi w czasie potopu?

Aż ośmiokrotnie szwedzcy żołnierze rabowali katedrę wawelską

Przy tym dopuszczali się profanacji znajdujących się tam grobów, m.in. św. Stanisława, z którego trumny, na osobisty rozkaz gubernatora Krakowa gen. Wirtza, zdarto srebrną blachę, a następnie zabrano złoty relikwiarz

Z samego wawelskiego zamku zdzierano ze ścian obicia, marmury, ściągano okna i drzwi. Podobny los spotkał Zamek Królewski w Warszawie, z którego wynoszono nawet złote klamki. Po splądrowaniu zamku urządzono tam stajnie dla koni.

Z zamku Lubomirskich w Nowym Wiśniczu wywieziono 150 wozów łupów. Szwedzi mają też na sumieniu najwspanialszą w ówczesnej Europie prywatną rezydencję, jaką był zamek Ossolińskich- Krzyżtopór. Dość powiedzieć, że miał on 365 okien, wielkie akwarium z rybami nad salą jadalną, a w stajniach wykonano marmurowe żłoby i kryształowe lustra dla koni. Wszystko to zniszczyli barbarzyńcy z Północy.

Zamek w Ujeździe został zniszczony podczas potopu szwedzkiego

Warszawa straciła w czasie potopu blisko 60 proc. budynków, w tym wszystkie młyny, archiwa, biblioteki oraz liczne kościoły i pałace. Warszawską Pragę niemal zrównano z ziemią.

Już w 1656 r. wyliczono, że w sztokholmskim zamku znajduje się ok. 200 obrazów przywiezionych z Rzeczypospolitej, a do tego kilkadziesiąt dywanów i namiotów tureckich, instrumenty muzyczne, meble, brązy, marmury, chińską porcelanę, broń, tkaniny, książki i rękopisy.

Szacuje się, że w trakcie potopu ucierpiało 188 miast, 87 zamków (większość już się nie podźwignęła z ruiny), 89 pałaców, 153 kościoły.

Chłopięca, paradna zbroja Władysława Wazy znajdująca się obecnie w Livrustkammaren w Sztokhholmie - najstarszym szwedzkim muzeum

3.Oceń plany reform Jana Kazimierza

Plan naprawczy Jana Kazimierza

-zwoływanie co roku sejmu -przyjmowanie uchwał sejmowych większością 2/3 głosów -utworzenie stałej rady rządzącej -stałe podatki dla szlachty -elekcja vivente rege

Reakcja szlachty?

Maria Ludwika Gonzaga

Jan Kazimierz

Zmiany ustrojowe

-słabnąca pozycja szlachty zagrodowej i średniej kosztem magnaterii -klientelizm -rządy oligarchii magnackiej - stosowanie liberum veto

4. Wyjaśnij pojęcia; klientelizm, oligarchia magnacka,liberum veto, elekcja vivente rege

5. Oceń rokosz Lubomirskiego

Jerzy Sebastian Lubomirski

-sejm odrzucił projekt królewskich zmian - opzycja z Lubomirskim na czele -król wycofał się z projektu reform, ale procesował się z Lubomirskim -kara; infamia oraz konfiskata dóbr -1665 r. wojna domowa- rokosz Lubomirskiego-klęska wojsk królewskich -ostatecznie król udzielił rokoszanom amnestii, zdjął z Lubomirskiego kary -abdykacja krola

6. Opisz konsekwencje społeczne, gospodarcze i religijne wojen Rzeczypospolitej w XVII wieku

konsekwencje społeczne

konsekwencje gospodarcze

-zmniejszenie liczby ludności - głód, choroby - wyludnienie wielu regionów - wzrost wymiaru pańszczyzny

- olbrzymie straty gospodarcze -ruina miast i wsi - brak rąk do pracy; ziemia nieuprawiana - spadek wysokości plonów i pogłowia bydła - spadek dochodów -spadek cen zboża w Europie - nakladanie podatku pogłównego

skutki religijne

-Polska krajem tolerancji religijnej

- wojny z prawosławnymi, protestantami, muzułmanami

-śluby lwowskie Jana Kazimierza- podkreślenie przywiązania do katolicyzmu -postawy nietolerancji- ksenofobia, ograniczanie praw osób wyznających inne religie( np. wypędzenie arian)

Śluby lwowskie Jana Kazimierza

Oś czasu

1665- 1666 rokosz Lubomirskiego

1655-1600 potop szwedzki

1668 abdykacja Jana Kazimierza

1658 decyzja sejmu o wygnaniu arian

1652 pierwsze zerwanie sejmu przez liberum veto

1660 pokój w Oliwie