Muzyka XX wieku

Temat: Muzyka XX wieku (współczesna).

Julian Sujak

Różnice między muzyką współczesną, a klasyczną.

Muzyka dawna

Muzyka współczesna

• Określone zasady kompozycji.
• Ograniczona swoboda pisania utworów.
• Wszystko jest równe do rytmu, który jest niezmienny.

• Pełna swoboda pisania kompozycji.
• Często zmienne rytmy.
• Zasady ustala kompozytor.
• Można stworzyć cokolwiek (często wzbogacano muzykę o stuknięcia w nogę krzesła lub w deskę).

Początek muzyki współczesnej, czyli premiera Święta Wiosny:

• Nowa forma widowiska muzycznego.
• Duże zainteresowanie nowym stylem (głównie przez kompozytorów).
• SKANDAL!

Co było dalej?

Procesos

II Awangarda

I Awangarda

Modernizm

Po premierze Święta Wiosny, kompozytorzy byli zachwyceni nowym stylem Strawińskiego. Postanowii pójść w jego ślady i też zacząć tworzyć podobną muzykę, mimo krytyki widzów. Okres ten trwał do wybuchu II Wojny Światowej.

Po zakończeniu II Wojny Światowej, zaczęto tworzyć zupełnie inne style muzyczne niż sprzed wojny. Kompozytor tworzył własną legendę jednocześnie odbiegając od zapisu nutowego. Głównym przedstawicielami byli: Penderecki, Lutosławski i Górecki.

Krótko mówiąc, jest to i pierwsza i druga awangarda. Modernizm dzielimy na awangardy i na mniejsze znajdujące sie w nich przedziały czasowe. Modernizm jest bardzo ogólnym okresem czasu, jednak często używamym w muzyce.

I Awangarda

I Awangarda

I Awangarda nie została mile przyjęta przez wielu widzów i melomanów. Nowe style i niezbyt pasujące do siebie brzmienia (dysonanse) spowodowały oburzenia widzów, a czasami bijatyki z widzami, którym nowy styl przypadł do gustu. Właśnie tak rozpoczął się pierwszy okres pierwszej awangardy, impresjonizm.

Impresjonizm

Impresjonizm (przełom XIX i XX wieku) – nazwa nurtu w muzyce wzięła swoją nazwę od nurtu w malarstwie (impresja = wrażenie). I w malarstwie, i w muzyce starano się uchwycić chwilowe wrażenie, co w muzyce pociąga za sobą delikatne brzmienia, działanie barwy, inne kształtowanie formy utworu. Odejście od muzyki romantyzmu i systemu tonalnego przejawia się w: zastosowaniu skal (kościelnych, całotonowej, pentatoniki), zmiany faktury dzieła muzycznego (brak tradycyjnej melodii z akompaniamentem), stosowaniu wyszukanej dynamiki i artykulacji oraz kolorystyki, czyli skupieniu się na barwie dźwięku. Przykładowym utworem z epoki impresjonizmu będzie "Popołudnie Fauna" C. Debussy'ego.

Witalizm / Barbaryzm / Fowizm

Witalizm / Barbaryzm / Fowizm (początek XX wieku) – trudno odróżnić powyższe trzy nurty od siebie, ponieważ mają wiele wspólnych cech. Znaczenie słów określających te nurty to: barbaryzm (prymitywny), fowizm (dziki), witalizm (żywotny). W tym nurcie inspiracje czerpano z folkloru i obrzędów pogańskich. Odejście od tradycyjnej muzyki romantycznej przejawia się tu w zastosowaniu bogatej, kontrastowej instrumentacji i przyznaniu rytmice głównej roli w kształtowaniu utworu (motoryka, nieregularne akcentowanie, zmienne metrum).

Neoklasycyzm

Neoklasyzcyzm – nazwa nurtu ukazuje połączenie nowości ("neo") z tradycją ("klasyczny"). Twórcy postanowili odjeść od awangardy ekspresjonizmu, czy witalizmu. Kompozytorzy zaczęli wykorzystywać więc klasyczne i barokowe formy muzyczne (suita, sonata, symfonia) oraz zachowywali w swoich utworach typowe elementy dzieła muzycznego. Kompozycje stały się łatwiejsze w odbiorze dla słuchaczy. Nie oznacza to jednak, że utwory neoklasyczne były tworzone wyłącznie w systemie dur-moll. Największym do dziś przykładem neoklasycyzmu jest "Symfonia D - dur" S. Prokofiewa.

Dodekafonia

Dodekafonia - technika kompozytorska wykorzystująca skalę chromatyczną. Podstawą konstrukcyjną w utworach dodekafonicznych jest tzw. SERIA, czyli 12-dźwiękowa struktura melodyczna, wykorzystująca wszystkie 12 stopni gamy chromatycznej (c, cis, d, …, ais, h) zestawionych w dowolnej kolejności bez powtórzeń poszczególnych stopni. Materiał dźwiękowy danego utworu powinien opierać się na jednej serii, która będzie ciągle powtarzana w czasie jego trwania, tzn. po jednokrotnym wykonaniu wszystkich 12 dźwięków serii należy je wykonać po raz kolejny. Nie znaczy to jednak, że przez cały czas powtarzano ten sam wzór melodyczny – seria powinna być bowiem nieustannie poddawana rozmaitym przekształceniom (np. może być transponowana lub wykonywana od tyłu). Najlepszym przykładem dodekafoni jest "Księżycowy Pierrot (Noc)" A. Shöenberga.

Ekspresjonizm

Ekspresjonizm – nurt w sztuce, którego głównym założeniem było wyrażanie uczuć (przeważnie negatywnych), poruszanie emocji odbiorcy oraz eksponowanie brzydoty i brutalności. Tematyka utworów ekspresjonistycznych dotyczyła zazwyczaj sytuacji tragicznych, groteskowych i brutalnych. Ze względu na tematykę w utworach ekspresjonistycznych dominowały dysonansowe współbrzmienia, liczne kontrasty oraz swobodne formy. Przykładem muzycznym tej epoki jest opera "Wozzeck" autorstwa A. Berg'a.

II Awangarda

Sonoryzm

Sonoryzm – nurt w muzyce polskiej lat 60. XX wieku. Nazwa „sonoryzm” pochodzi od sonore = dźwięk, brzmieć i odnosi się do sposobu kształtowania brzmienia i formy utworu. W kompozycjach z tego nurtu zupełnie brak jest tradycyjnych elementów dzieła muzycznego, zastąpione są one brzmieniami: pasma dźwięków, klastery, glissanda, stuknięcia, szarpnięcia, skrzypienie, skrobanie, szelest czy szum. Utwory nie są notowane tradycyjnie przy pomocy nut na pięciolinii, ale przy pomocy osi czasu z zaznaczonymi graficznie efektami. Do każdego utworu dołączona jest legenda, wyjaśniająca pomysł kompozytora.

Aleatoryzm

Aleatoryzm – nazwa nurtu pochodzi od słowa alea = kość i powiedzenia: alea iacta est = kości zostały rzucone. Polega na wprowadzeniu elementu przypadku do komponowania lub wykonywania utworu; dopuszczano rzuty kostką, monetą, przypadkowe ułożenia kartek partytury, wybieranie z zamkniętymi oczami itd. Powoduje to dużą swobodę formy utworu i dźwięków, które go tworzą. Utwory mogą być konstruowane z krótkich losowo wybieranych elementów, być tylko opisem słownym lub nawet grafiką muzyczną. Dopuszcza się ogromną swobodę wykonania, więc utwór każdorazowo zabrzmi inaczej.

Happening

Happening – tendencja w muzyce XX wieku do zmiany tradycyjnego brzmienia fortepianu poprzez umieszczanie wewnątrz niego drobnych przedmiotów: śrubki, nakrętki, spinacze, kartki papieru, butelki, rurki itd. Fortepian preparowano, aby uzyskać inne, nietradycyjne brzmienie i spowodować, żeby fortepian stał się bardziej wszechstronnym instrumentem. Happening to artystyczne wydarzenie ograniczone czasowo i zorganizowane – skomponowane. Często pojawiają się w nim elementy improwizacji. Wydarzenia podczas happeningu mogą być zupełnie ze sobą niezwiązane. W happeningu muzycznym pojawią się dźwięki, mogą być wykorzystane tradycyjne instrumenty, a także inne przedmioty.

Minimalizm

Minimalizm (Minimal music) - nurt w muzyce współczesnej wiązany przede wszystkim z twórczością kompozytorów amerykańskich. Głównym założeniem minimalizmu było odrzucenie skomplikowanej i niezrozumiałej muzyki awangardowej. Muzyka minimalistyczna cechowała się redukcją materiału muzycznego do minimum. Utwory minimalistyczne były pozbawione kontrastów, stosowano w nich prosty i powtarzalny materiał melodyczny, a także przejrzystą harmonię.

Muzyka Elektroniczna

Muzyka elektroniczna – muzyka oparta na elektronicznie wytworzonych dźwiękach tworzona przy pomocy instrumentów elektronicznych, generatorów, syntezatorów i komputerów. Muzyką elektroniczną mogą być też nagrane dźwięki naturalne (np. instrumenty, odgłosy natury), które są następnie przetwarzane (np. poprzez dodawanie różnych efektów). Rozwój muzyki elektronicznej jest uzależniony od rozwoju technologii.

Postmodernizm

Postmodernizm – najnowsza epoka w dziejach ludzkości i jednocześnie główny nurt we współczesnej sztuce i muzyce zapoczątkowany w latach 70 XX wieku i trwający do dziś. Kierunki rozwoju muzyki stają się w postmodernizmie niejasne, ponieważ kompozytorzy nawiązują zarówno do dawnych stylów, jak i do zdobyczy muzyki XX wieku. W związku z tym muzyka postmodernistyczna cechuje się dużą różnorodnością przez co często nie jest spójna pod względem stylistycznym.

Notatka

• Pod koniec romantyzmu kompozytorom znudziły się zasady kompozycji, oraz trzymanie się rytmu postanowili sami zacząć tworzyc zasady.
• Jednym z takich był Igor Strawiński, który w 1913 roku wystawił premierę baletu Święto Wiosny, a jednocześnie rozpoczął cały 'armagedon'.
• Cała epoka modernizmu dzieli się na I Awangardę i II Awangardę.
• Epoki wchodzące w skład I Awangardy: impresjonizm; witalizm / barbaryzm / fowizm; neoklasycyzm; dodekafonia; ekspresjonizm.
• Epoki wchodzące w skład II Awangardy: sonoryzm; aleatoryzm; happening; muzyka elektroniczna.
• Postmodernizm jest uznawany za epokę, która nie wchodzi w skład modernizmu tylko jest po nim. Kompozytorzy mieszają tam muzykę dawną z tą z XX wieku.

Dziękuję za uwagę!

joinmyquiz.com