środki stylistyczne

Środki stylistyczne

Wyobraź sobie, że czytasz dwa zdania: 1. Było zimno i wiało. 2. Mróz szczypał w policzki, a wiatr wył jak głodny wilk. Oba mówią o tym samym, ale które bardziej działa na wyobraźnię? Oczywiście drugie – i właśnie to jest zasługa środków stylistycznych. To takie „supermoce” języka, które sprawiają, że tekst nie jest nudnym raportem, tylko żywą opowieścią pełną obrazów, dźwięków i emocji.

01

Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipiscing elit ridiculus donec, fames condimentum sollicitudin urna bibendum mi viverra est, posuere cras augue potenti pellentesque vivamus mauris suscipit. Neque netus torquent diam nisl lobortis pulvinar gravida justo mauris, leo erat faucibus vitae mattis.

Info

Dzięki nim autor może sprawić, że drzewo „szepcze”, miasto „nie śpi”, a deszcz „płacze”. To one decydują, czy wiersz poruszy nas do głębi, a jego przekaz zostanie w pamięci na długo. Omawianie środków stylistycznych to trochę jak odkrywanie sekretów pisarzy i poetów – uczymy się, jak słowa mogą malować obrazy i budzić emocje.

write your title here

LOREM IPSUM DOLOR SIT AMET

Info

Środki stylistyczne

- inaczej nazywane są środkami poetyckimi lub środkami artystycznego wyrazu - najczęściej spotykamy je w literaturze, zwłaszcza w poezji - mają na celu wywołanie u odbiorcy określonych emocji i pobudzenie jego wyobraźni

Wyobraź sobie, że czytasz dwa zdania: 1. Było zimno i wiało. 2. Mróz szczypał w policzki, a wiatr wył jak głodny wilk. Oba mówią o tym samym, ale które bardziej działa na wyobraźnię? Oczywiście drugie – i właśnie to jest zasługa środków stylistycznych. To takie „supermoce” języka, które sprawiają, że tekst nie jest nudnym raportem, tylko żywą opowieścią pełną obrazów, dźwięków i emocji. Dzięki nim autor może sprawić, że drzewo „szepcze”, miasto „nie śpi”, a deszcz „płacze”. To one decydują, czy wiersz poruszy nas do głębi, a opowiadanie zostanie w pamięci na długo. Omawianie środków stylistycznych to trochę jak odkrywanie sekretów pisarzy i poetów – uczymy się, jak słowa mogą malować obrazy i budzić emocje.

Author's Name

antonim

eufemizm

epitet

peryfraza

porównanie

homonim

hiperbola

metafora

neologizm

oksymoron

ożywienie

archaizm

synestezja

powtórzenie

uosobienie

wyliczenie

wyrazy dźwiękonaśladowcze

elipsa

pytanie retoryczne

antyteza

wykrzyknienie

paralelizm

alegoria

apostrofa

symbol

inwokacja

metonimia

porównanie homeryckie

eufonia

zdrobnienie

przerzutnia

inwersja

zgrubienie

synonim

kontrast

epitet

Określenie rzeczownika w tekście literackim. Odpowiada na pytania jaki?, jakie?, jaka?, więc najczęściej jest wyrażony przymiotnikiem, ale również zaimkiem, imiesłowem przymiotnikowym, rzeczownikiem. Wyróżniamy m.in. epitety stałe, które tworzą trwały związek wyrazowy (np. Zeus gromowładny), a także epitety metaforyczne, które oprócz charakteru dosłownego mają również znaczenie przenośne (np. gorzki uśmiech, skrzydlata myśl).

epitet

Bo każda chmura inna: na przykład jesienna Pełznie jak żółw leniwa, ulewą brzemienna, I z nieba aż do ziemi spuszcza długie smugi Jak rozwite warkocze, to są deszczu strugi; Chmura z gradem, jak balon, szybko z wiatrem leci, Krągła, ciemnobłękitna, w środku żółto świeci, Szum wielki słychać wkoło; nawet te codzienne, Patrzcie Państwo, te białe chmurki, jak odmienne! Zrazu jak stada dzikich gęsi lub łabędzi, A z tyłu wiatr jak sokół do kupy je pędzi: (Adam Mickiewicz Pan Tadeusz)

funkcja

WPŁYWA NA MALARSKOŚĆ, PLASTYCZNOŚĆ OBRAZU, ALE TAKŻE WYRAŻA EMOCJE

Spróbuj opisać obrazek przy pomocy kreatywnych epitetów

porównanie

podkreślenie cech jednego zjawiska przez zestawienie go z innym; pokazanie podobieństwa pojęcia do czegoś lub kogoś Porównanie bardzo łatwo można odnaleźć w tekście, bo znajduje się w nim słowo jak (jakoby, na kształt, jako, niczym, niby, na podobieństwo,podobny), np. obłoki niczym baranki, zdrowy jak ryba

Co przypominają chmury?

porównanie

Bo każda chmura inna: na przykład jesienna Pełznie jak żółw leniwa, ulewą brzemienna, I z nieba aż do ziemi spuszcza długie smugi Jak rozwite warkocze, to są deszczu strugi; Chmura z gradem, jak balon, szybko z wiatrem leci, Krągła, ciemnobłękitna, w środku żółto świeci, Szum wielki słychać wkoło; nawet te codzienne, Patrzcie Państwo, te białe chmurki, jak odmienne! Zrazu jak stada dzikich gęsi lub łabędzi, A z tyłu wiatr jak sokół do kupy je pędzi: (Adam Mickiewicz Pan Tadeusz)

funkcja

Wydobywa podobieństwo opisywanych obiektów, uwydatnia właściwości opisywanego zjawiska, wpływa na malarskość, plastyczność

Ćwiczenie

Do podanych cech dopasuj nazwy zwierząt, które najbardziej pasują:

jak

na kształt

TCHÓRZLIWY SILNY ZDROWY WIERNY ZWINNY PRZEBIEGŁY PRACOWITY POWOLNY SKOCZNY MĄDRY GADATLIWY

jako

jak

niczym

jak

jak

niby

jakoby

na podobieństwo

niczym

jakby

STRUŚ

ŻÓŁW

PAPUGA

KOZICA

PIES

RYBA

MRÓWKA

SOWA

KANGUR

LIS

TUR

Do podanych cech lub czynności dopasuj nazwy zwierząt lub rzeczy , które najbardziej pasują:

Dopasuj epitety i porównania z fragmentu "Pana Tadeusza":

Epitet czy porównanie?

przenośnia (metafora)

Połączenie słów dające nowe, niedosłowne i niezwykłe znaczenie, inne niż to, które wynika z ich dosłownej treści; jest pojęciem bardzo szerokim; Przenośnia to inaczej metafora, sprawia, że coś zwykłego staje sie niezwykłym zjawiskiem, nabiera poetyckiego charakteru. Przenośnia wyklucza dosłowne odczytywanie znaczeń i sensów.

przenośnia

Życie to nie teatr, ja ci na to odpowiadam; Życie to nie tylko kolorowa maskarada; Życie jest straszniejsze i piękniejsze jeszcze jest; Wszystko przy nim blednie, blednie nawet sama śmierć! Ty i ja - teatry to są dwa! Ty i ja! Ty - ty prawdziwej nie uronisz łzy. Ty najwyżej w górę wznosisz brwi. Nawet kiedy źle ci jest, to nie jest źle. Bo ty grasz! Ja - duszę na ramieniu wiecznie mam. Cały jestem zbudowany z ran. Lecz kaleką nie ja jestem, tylko ty! (Edward Stachura Życie to nie teatr)

funkcja

stwarza nowy sens, obrazuje wypowiedź, zaskakuje odbiorcę, buduje nastrój, pobudza do refleksji, buduje skojarzenia

CO by było bez metafor?

Jesień – Leopold Staff Jesień mnie cieniem zwiędłych drzew dotyka, Słońce rozpływa się gasnącym złotem. Pierścień dni moich z wolna się zamyka, Czas mnie otoczył zwartym żywopłotem. Ledwo ponad mogę sięgnąć okiem Na pola szarym cichnące milczeniem. Serce uśmierza się tętnem głębokiem. Czemu nachodzisz mnie, wiosno, wspomnieniem?

Jesień mnie otacza. Słońce świeci słabiej i robi się ciemno. Dni mijają i kończy mi się czas, mój czas jest ograniczony. Mogę tylko patrzeć na pola, które są szare i ciche. Moje serce bije wolniej. Dlaczego wiosna przypomina mi o sobie?

Rozbudźmy wyobraźnię:

Sprawdźmy się:

Process

Sprawdźmy się:

Process

Sprawdźmy się:

Process

Sprawdźmy się:

Process

ożywienie (animizacja)

Nadawanie przedmiotom i pojęciom cech istot żywych. Inną nazwą ożywienia jest animizacja, jest to zabieg, w którym ożywiamy przedmioty, nadajemy im cechy istot żywych, ale nie te, które są typowe tylko dla ludzi. Ożywienie jest odmianą przenośni.

ożywienie

Opadły mgły i miasto ze snu sie budzi, Górą czmycha już noc, Ktoś tam cicho czeka, by ktoś powrócił; Do gwiazd jest bliżej niż krok! (Edward Stachura Opadły mgły, wstaje nowy dzień)

funkcja

buduje nastrój, sugeruje treść, pobudza do refleksji, ukazuje zjawiska i obiekty jako istoty żywe, uplastycznia opis, tworzy metaforyczne obrazy

Uosobienie (personifikacja)

Nadawanie czemuś (roślinom, zwierzętom, przedmiotom, pojęciom abstrakcyjnym) cech typowo ludzkich. Za cechy typowo ludzkie uważa się m.in.: - mówienie, śpiewanie, rozważanie czegoś, - posiadanie elementów wyglądu człowieka - fryzury, stroju, rąk, miny, - odczuwanie emocji, np. smutku, rozpaczy, radości. Uosobienie jest rodzajem przenośni.

uosobienie

Płyną w górze niczym słomkowe kapelusze. Kościelna je wieża przymierza. Nie pasują - za duże. Zegar ratuszowy próżno nadstawia głowę. Dachy domów wyciągają szyję po kryjomu. Dwa smukłe klony daremnie rozwarły korony i biegną zziajane na wzgórze. (Józef Ratajczak Obłoki)

funkcja

buduje nastrój, sugeruje treść, pobudza do refleksji, daje głos rzeczom, nadaje przyrodzie zdolności i cechy ludzkie

Zdecyduj:

Zdecyduj:

Zdecyduj:

Sprawdź się 1

wyrazy dźwiękonaśladowcze(onomatopeja)

naśladują brzmieniem zjawiska i wydawane przez nie dźwięki Inna nazwa to onomatopeja. Wyrazy dźwiękonaśladowcze to nie tylko odgłosy (jak ciach, łup, brzdęk), często kryja się też w różnych wyrazach, np. pluskać, chlusnąć, szumieć, szeleścić.

wyrazy dźwiękonaśladowcze

Stoi na stacji lokomotywa, Ciężka, ogromna i pot z niej spływa - Tłusta oliwa. Stoi i sapie, dyszy i dmucha, Żar z rozgrzanego jej brzucha bucha: Buch - jak gorąco! Uch - jak gorąco! Puff - jak gorąco! Uff - jak gorąco! ( Julian Tuwim Lokomotywa)

funkcja

rytmizowanie tekstu, podkreślenie warstwy brzmieniowej utworu, podkreślenie wyrazistości opisów

Znajdź onomatopeje:

pytanie retoryczne

pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi. Ma ono na celu skłonienie odbiorcy do przemyśleń na określony temat, jest to też pytanie, na które odpowiedź jest oczywista. Pytanie retoryczne nie zawsze musi być zakończone znakiem zapytania.

pytanie retoryczne

Przebóg! Jak żyję, serca już nie mając? Nie żyjąc, jako ogień w sobie czuję? Jeśli tym ogniem sam się w sobie psuję, Czemuż go pieszczę, tak się w nim kochając? Jak w płaczu żyję, wśród ognia pałając? Czemu wysuszyć ogniem nie próbuję Płaczu? Czemu tak z ogniem postępuję, Że go nie gaszę, w płaczu opływając? (Jan Andrzej Morsztyn Cuda miłości)

funkcja

skłania do refleksji na jakiś temat, podkreśla wagę problemu, wywołuje emocje u odbiorcy

pytanie retoryczne czy zwykłe?

apostrofa

Uroczysty, bezpośredni zwrot do adresata. Adresatem apostrofy najczęściej jest bóstwo, idea, ważna postać, czy wartość wyższa; może występować w tekstach literackich, modlitwach oraz przemówieniach. Ma formę wołacza.

apostrofa

Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie; Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie. Panno święta, co jasnej bronisz Częstochowy I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem! Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem (Gdy od płaczącej matki, pod Twoją opiekę Ofiarowany martwą podniosłem powiekę; I zaraz mogłem pieszo, do Twych świątyń progu Iść za wrócone życie podziękować Bogu) Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono!... (Adam Mickiewicz Pan Tadeusz)

funkcja

nadawanie podniosłego charakteru, zrócenie uwagi na adresata

czy to apostrofa?

inwokacja

Rozbudowana apostrofa otwierająca utwór literacki Inwokacja zwykle rozpoczyna poematy epickie, a autor zwraca się do muzy, bóstwa lub patrona z prośbą o natchnienie i pomoc w tworzeniu dzieła.

inwokacja

Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie; Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie. Panno święta, co jasnej bronisz Częstochowy I w Ostrej świecisz Bramie! Ty, co gród zamkowy Nowogródzki ochraniasz z jego wiernym ludem! Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem (Gdy od płaczącej matki, pod Twoją opiekę Ofiarowany martwą podniosłem powiekę; I zaraz mogłem pieszo, do Twych świątyń progu Iść za wrócone życie podziękować Bogu) Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono!... (Adam Mickiewicz Pan Tadeusz)

funkcja

wprowadzenie podniosłego nastroju, zwrot do adresata, wprowadzenie do poematu epickiego

zdrobnienie

Wyraz utworzony za pomocą odpowiedniego formantu oznaczający rzecz albo osobę mniejszą od nazywanej wyrazem podstawowym Zdrobnienia mają często mocne zabarwienie emocjonalne (przeważnie pozytywne, czasem ironiczne, pogardliwe)

zdrobnienie

Pan kotek był chory i leżał w łóżeczku, I przyszedł kot doktór: «Jak się masz koteczku!» «Źle bardzo...»i łapkę wyciągnął do niego. Wziął za puls pan doktór poważnie chorego, [...] «...Źle bardzo...gorączka! źle bardzo koteczku! O długo ty,długo poleżysz w łóżeczku, I nic jeść nie będziesz, kleiczek i basta: Broń Boże kiełbaski, słoninki lub ciasta!... (Stanisław Jachowicz Chory kotek)

funkcja

podkreślenie emocjonalnego stosunku do opisywanego przedmiotu

utwórz zdrobnienie

zgrubienie

Wyraz utworzony za pomocą odpowiedniego formantu oznaczający rzecz albo osobę większą/brzydszą od nazywanej wyrazem podstawowym. Zgrubienie może oznaczać pogardliwy stosunek do omawianego obiektu, szczególnie gdy wiąże się ze zmianą rodzaju.

zgrubienie

Fontanna w paproć spowita i bluszcze przeczystą wodę przelewa i pluszcze; z basenu, wsparty w kamienie i zielska, potężny Wicher wyziera wpół cielska, rozrzucił ręce, rozpostarł skrzydliska, a woda w pył mu o pierś się rozpryska (...) (Kazimiera Iłłakowiczówna Pejzaż)

funkcja

podkreślenie emocjonalnego stosunku do opisywanego przedmiotu, wyolbrzymienie cech opisywanego przedmiotu

zdrobnienie, zgrubienie, czy..?

Sprawdź się 2

synonim

wyrazy o takim samym lub zbliżonym znaczeniu Synonimy to inaczej wyrazy bliskoznaczne.

synonim

Jakiś ptaszek o świcie oszalał, zwariował, to się porwie z gałęzi, to o ziemię ciśnie, przelatuje z jabłoni na kwitnącą wiśnię, jak mała błyskawica siwa i różowa. (Maria Pawlikowska-Jasnorzewska Ranny ptak)

funkcja

wzbogacają słownictwo, pozwalają uniknąć powtórzeń, podkreślają ważne treści, służą zabawie językiem, wzbogacają wypowiedź i zapobiegają jej monotonii

synonim

antonim

Przeciwieństwo, odwrotność znaczeniowa wyrazu; antonimy to określenia przeciwstawne.

antonim

Dwaj portretów malarze słynęli przed laty: Piotr dobry, a ubogi, Jan zły, a bogaty. Piotr malował wybornie, a głód go uciskał, Jan mało i źle robił, więcej jednak zyskał. Dlaczegóż los tak różny mieli ci malarze? Piotr malował podobne, Jan piękniejsze twarze. (Ignacy Krasicki Malarze)

funkcja

służą podkreśleniu kontrastów, wskazują na różnice w myślach i emocjach, wzbogacają wypowiedź, wydobywają przeciwieństwa znaczeniowe, wartościują i oceniają rzeczywistość

ANTonim

homonimy

Wyrazy o jednakowym brzmieniu oraz najczęściej jednakowej pisowni, ale różnym znaczeniu.

homonimy

Błędy wtedy są w zeszycie, Gdy niechętnie się uczycie. To tylko pod piórem lenia Lód w lud, czyli w ludzi zmieniam. Uważny uczeń, kolego, Nie zrobi jeża z Jerzego. Odróżnia od słowa morze Słowa: mogę, możesz, może. I pisze stóg — nie stuk siana. Lecz dość tego. Żegnam pana. Jeśliś ciekaw moich sztuczek, Nie ucz się. Natychmiast wrócę. (Witold Gawdzik Rozmowa z chochlikiem)

funkcja

wzbogacają słownictwo, pozwalają uniknąć powtórzeń, podkreślają ważne treści, służą zabawie językiem, wzbogacają wypowiedź i zapobiegają jej monotonii

homonim

homonimy a homofony i homografy

sprawdź się:

sprawdź się:

neologizm

Wyraz nowo utworzony zwykle na podstawie istniejącego słowa Neologizmy tworzy się zgodnie z obowiązujacymi zasadami słowotwórstwa, by uzyskać efekt innowacyjności, ale aby słowo było zrozumiałe. Neologizm ma nazwać lub zdefiniować nowe pojecie, zastąpić obce słowo lub zmienić znaczenie istniejącego wyrazu.

neologizm

Ogród pana Błyszczyńskiego zielenieje na wymroczu, Gdzie się cud rozrasta w zgrozę i bezprawie. Sam go wywiódł z nicości błyszczydłami swych oczu I utrwalił na podśnionej drzewom trawie. (Bolesław Leśmian Pan Błyszczyński)

funkcja

uwydatnienie niezwykłości, kreowanie nowych elementów rzeczywistości, nadanie wyrazom nowych sensów metaforycznych

neologizmy - terminy

neologizmy - eduelo

archaizm

Wyraz przestarzały, który wyszedł z powszechnego użycia. Archaizmy nie należą do czynnego zasobu słownego współczesnych Polaków, są odczuwane jako dawne, przestarzałe; stylizowanie języka na dawny nazywamy archaizacją.

archaizm

Czy to na balu w chwilach odpoczynku Siędziesz, nim muzyk tańce zapowiedział, Obaczysz próżne miejsce przy kominku, Pomyślisz sobie: on tam ze mną siedział. Czy książkę weźmiesz, gdzie smutnym wyrokiem Stargane ujrzysz kochanków nadzieje, Złożywszy książkę z westchnieniem głębokiem, Pomyślisz sobie: ach! to nasze dzieje... (Adam Mickiewicz Do M*)

funkcja

nadanie tekstowi archaicznego charakteru i kolorytu epoki, nawiązanie do określonej tradycji historycznej i literackiej

neologizm czy archaizm?

archaizm - znasz jego znaczenie?

archaizmy - eduelo

Sprawdź się 3

powtórzenie

wielokrotne użycie tego samego elementu językowego (np. wyrazu, wersu, zdania) w bliskim sąsiedztwie powtórzenie tego samego wyrazu, zwrotu lub wyrażenia na początku co najmniej dwóch wersów to anafora, powtórzenie tego samego wyrazu, zwrotu lub wyrażenia na końcu co najmniej dwóch wersów to epifora, w zakończeniu kolejnych strof lub między zwrotkami to refren

powtórzenie

Życie to nie teatr, ja ci na to odpowiadam; Życie to nie tylko kolorowa maskarada; Życie jest straszniejsze i piękniejsze jeszcze jest; Wszystko przy nim blednie, blednie nawet sama śmierć! (Edward Stachura Życie to nie teatr) Z Twej śmierci, Jezu, dochodzim żywota. Śmierć podejmując dla nas, władzą śmierci Bierzesz, a z Twej k nam miłości tej śmierci Moc dawasz, co nas wpuszcza do żywota. Śmierć, ty godność przechodzisz żywota, Bo tobą człek ujść może wiecznej śmierci. Nie ma nic nad cię, święta wdzięczna śmierci, Droższego ten skarb zmiennego żywota. (Sebastian Grabowiecki Sonet XLIV)

anafora

epifora

funkcja

uzyskanie rytmizacji, podkreślenie znaczenia, zwiększenie ekspresji,

Sprawdź się 4

wykrzyknienie

Wyraz, grupa wyrazów lub zdanie wykrzyknikowe, eliptyczne, wtrącone w tok wypowiedzi, często w formie apostrofy (zwrotu do adresata). W mowie zaznaczamy wykrzyknienia odpowiednią intonacją, w piśmie - wykrzyknikami.

wykrzyknienie

[...] Nagle zerknął do lusterka... Nie chce wierzyć... Znowu zerka. Znalazł! Są! Okazało się, Że je ma na własnym nosie... (Julian Tuwim Okulary)

funkcja

oddaje emocje autora, podmiotu lirycznego, potęguje cechę znaczeniową wyrazu, zwraca uwagę na ważność wyrazu, zdania, potęguje ekspresję

alegoria

Postać, motyw lub fabuła mające, poza znaczeniem dosłownym, stały - jednoznaczny umowny sens przenośny, np. kobieta z przewiązanymi oczami, mająca w jednej ręce wagę, a w drugiej miecz - alegoria sprawiedliwości, lis w potocznym odczuciu kojarzy się z chytrością. Alegoria ma zawsze jedno znaczenie.

alegoria

Bywa często zwiedzionym, Kto lubi być chwalonym. Kruk miał w pysku ser ogromny; Lis, niby skromny, Przyszedł do niego i rzekł: «Miły bracie, Nie mogę się nacieszyć, kiedy patrzę na cię! Cóż to za oczy! Ich blask aż mroczy! Czyż można dostać Takową postać? A pióra jakie! Szklniące, jednakie. A jeśli nie jestem w błędzie, Pewnie i głos śliczny będzie.» Więc kruk w kantaty; skoro pysk rozdziawił, Ser wypadł, lis go porwał i kruka zostawił. (Ignacy Krasicki Kruk i lis) tutaj: lis - przebiegłość, chytrość

funkcja

zmuszają do przemyśleń, wzbogacają interpretację tekstu, zmuszają do szukania zależności, zawierają ukrte sensy, tworzą w wyobraźni człowieka pewien obraz

alegorie zwierzęce

symbol

Motyw lub zespół motywów w dziele, które zastępują określony przedmiot, zdarzenie lub pojęcie, a znaczenia trzeba się domyśleć. Symbol w różnych dziełach może mieć różne znaczenia, które trzeba powiązać z treścią konkretnego utworu. Wyraża to, czego nie da się wyrazić wprost.

symbol

[...] W skrytych załomach, w cichym schronie, Między graniami w słońcu płonie, Zatopion w szum, krzak dzikiej róży… Do ścian się tuli jakby we śnie, A obok limbę toczą pleśnie, Limbę, zwaloną tchnieniem burzy. [...] (Jan Kasprowicz Krzak dzikiej róży...) tutaj: limba - symbol przemijania, słabości, śmierci, końca ludzkiego losu

funkcja

wpływają na wyobraźnię, wpływają na emocje czytelnika, zmuszają do przemyśleń, wzbogacają interpretację, zmuszają do szukania zależności, dodają utworowi zagadkowości

alegoriA czy symbol?

wyliczenie

wymienienie w szeregu lub analogicznie zbudowanych zdaniach coraz to nowych elementów tej samej kategorii Wyliczenia przydają się w zabiegach perswazyjnych.

wyliczenie

Bociek za gąskę, Gąska za kurkę, Kurka za Kicię, Kicia za Mruczka, Mruczek za wnuczka, Wnuczek za babcię, Babcia za dziadka, Dziadek za rzepkę, Oj, przydałby się ktoś na przyczepkę! (Julian Tuwim Rzepka)

funkcja

zwrócenie uwagi na konkretne treści, wpływanie na rytmizację utworu, wpływanie na wyobraźnię, wzmocnienie wypowiedzi, podkreślenie wagi problemu

Sprawdź się 5

write your TITLE here

porównanie homeryckie

Porównanie wyjątkowo rozbudowane; Niejednokrotnie przedstawia ono zachowania ludzi w zestawieniu z zachowaniami zwierząt lub zjawiskami przyrodniczymi. Porównanie homeryckie stanowi często oddzielną scenę, malowniczo pokazującą podobieństwo między zjawiskami. Nazwa pochodzi od Homera, który stosował ten rodzaj porównania w swoich eposach - Iliadzie i Odysei.

porównanie homeryckie

Jako oliwka mała pod wysokim sadem Idzie z ziemie ku górze macierzyńskim szladem, Jeszcze ani gałązek, ani listków rodząc, Sama tylko dopiro szczupłym prątkiem wschodząc; Tę, jesli ostre ciernie lub rodne pokrzywy Uprzątając, sadownik podciął ukwapliwy, Mdleje zaraz, a zbywszy siły przyrodzonej, Upada przed nogami matki ulubionej. Takci sie mej namilszej Orszuli dostało: Przed oczyma rodziców swoich rostąc, mało Od ziemie sie co wznióswszy, duchem zaraźliwym Srogiej śmierci otchniona, rodzicom troskliwym U nóg martwa upadła. O zła Persefono, Mogłażeś tak wielu łzam dać upłynąć płono? (Jan Kochanowski Tren V)

funkcja

Wydobywa podobieństwo opisywanych obiektów, poprzez oddzielną scenę, malowniczo pokazującą podobieństwo między zjawiskami

przerzutnia

Przerzucenie do następnego wersu wyrazu lub kilku wyrazów należących treściowo do wersu poprzedniego. Przerzutnia jest stosowana tylko w utworach poetyckich.

przerzutnia

Py­tasz mnie, jak sie czu­ję. Tak, jak czuć się może Czło­wiek dość peł­no­let­ni w koń­cu li­sto­pa­da, Gdy w nie­bie zmierzch po­chmur­ny i bło­to na dwo­rze, A za oknem bez prze­rwy deszcz ze śnie­giem pada. (Leopold Staff List)

funkcja

zaakcentowanie treści, zwiększenie tempa, wpływanie na dynamikę, pobudzanie wyobraźni czytelnika, zbliżenie utworu poetyckiego do języka mówionego

kontrast

Przeciwieństwo, zestawienie dwóch elementów o zupełnie różnych znaczeniach. Dzięki zastosowaniu kontrastu dużo wyraźniej dostrzegamy różnice i granice między zjawiskami

kontrast

Dwaj portretów malarze słynęli przed laty: Piotr dobry, a ubogi, Jan zły, a bogaty. Piotr malował wybornie, a głód go uciskał, Jan mało i źle robił, więcej jednak zyskał. Dlaczegóż los tak różny mieli ci malarze? Piotr malował podobne, Jan piękniejsze twarze. (Ignacy Krasicki Malarze)

funkcja

wskazanie cech charakterystycznych, podkreślenie różnic w zjawiskach

eufemizm

Wyraz lub zwrot, którego używamy w celu zastąpienia słowa, które - z jakichś względów - nie może być użyte w danym momencie. Warto używać eufemizmów w niektórych sytuacjach życiowych, żeby nie wyjść na prostaków i gburów.

eufemizm

[...] Nie do takiej łóżnice, moja dziewko droga, Miała cię mać uboga Doprowadzić, nie takąć dać obiecowała Wyprawę, jakąć dała. Giezłeczkoć tylko dała a lichą tkaneczkę, Ociec ziemie bryłeczkę W główki włożył. Niestetyż, i posag i ona W jednej skrzynce zamkniona. (Jan Kochanowski Tren VII) tutaj: skrzynka zastępuje słowo trumna

funkcja

uplastycznianie wypowiedzi, uniknięcie wyrażeń trudnych, obraźliwych, o jednoznacznie negatywnym wdźwięku; wpływanie na wyobraźnię czytelnika, wyrażanie pozytywnego lub neutralnego stosunku

peryfraza

Zastąpienie danego wyrazu grupą innych wyrazów, które są metaforycznym lub opisowym równoważnikiem jego znaczenia. Z reguły peryfraza ma charakter metaforyczny.

peryfraza

[...] Ten w lśniący kryształ włożywszy oblicze, Wschodnim balsamem złoty kędzior pieści; Drugi stambulskie oddycha gorycze, Lub pije z chińskich ziół ciągnione treści... (Adam Mickiewicz Zima miejska) tutaj: z chińskich ziół ciągnione treści to nic innego jak herbata

funkcja

uplastycznienie, zwrócenie uwagi na ozdobność stylu, poszerzenie tematu, wpływanie na wyobraźnię

hiperbola

świadome przedstawienie jakiegoś zjawiska w sposób przejaskrawiony, przesadnie wyolbrzymiający jego rozmiary, siłę oddziaływania, znaczenie Inne nazwy hiperboli to przesadnia.

hiperbola

[...] Nam strzelać nie kazano. — Wstąpiłem na działo I spojrzałem na pole; dwieście armat grzmiało. Artyleryji ruskiéj ciągną się szeregi, Prosto, długo, daleko, jako morza brzegi; [...] (Adam Mickiewicz Reduta Ordona)

funkcja

wywołanie silnej uczuciowej reakcji odbiorcy, tworzenie nastroju patosu, wzniosłości, potęgi lub grozy, wzmocnienie wizji świata wykreowanego w utworze

oksymoron (epitet sprzeczny)

Zestawienie dwóch wyrazów o przeciwstawnym znaczeniu, najczęściej rzeczownika z przymiotnikiem; zime ognie, sucha woda, żywy trup. Oksymoron wskazuje na sprzeczne cechy jakiegoś zjawiska i wydobywa nowe, paradoksalne znaczenie; kilkakrotnie występuje w popularnej kolędzie: ogień krzepnie, blask ciemnieje, ma granice - Nieskończony

oksymoron

co będzie kiedy ręce odpadną od wierszy gdy w innych górach będę pił suchą wodę powinno to być obojętne ale nie jest ... (Zbiegniew Herbert Co będzie)

funkcja

powodują zdziwienie, zaskoczenie, zmuszają do przemyśleń, podkreślają sprzeczność, wpływają na wyobraźnię, tworzą przenośne znaczenie sformułowania

Sprawdź się 6

synestezja

Przypisywaniu jakiemuś zmysłowi wrażeń odbieranych innym zmysłem.

synestezja

Jak nu­rek scho­dzi w mro­ki ta­jem­ni­czych głę­bin, Gdzie się prze­pych ko­ra­lu bo­ga­to roz­pi­na, Tak ja wy­pi­jam wzro­kiem czer­wo­ność ja­rzę­bin, Lub pró­bu­ję war­ga­mi czer­wo­ne­go wina. (Jan Lechoń Czerwone wino) tutaj: w jednym wyrażeniu połączone wrażenia zmysłu smaku i wzroku

funkcja

silne oddziaływanie na różne zmysły odbiorcy; funkcja obrazotwórcza, uplastycznienie obrazu

zdrobnienie

elipsa

figura retoryczna i środek stylistyczny polegający na celowym opuszczeniu wyrazu lub fragmentu zdania, który łatwo da się odtworzyć z kontekstu. Inaczej: wyrzutnia.

elipsa

Pokój — szczęśliwość; ale bojowanie Byt nasz podniebny (Mikołaj Sęp Szarzyński, Sonet IV)

funkcja

imitacja mowy potocznej, przyspieszenie wypowiedzi i kondensacja treści.

zdrobnienie

antyteza

Zestawienie w jedną całość treściową dwóch przeciwstawnych określeń. Służy zwiększeniu ekspresji wypowiedzi.

antyteza

Leżysz zabity i jam też zabity, Ty – strzałą śmierci, ja – strzałą miłości, Ty krwie, ja w sobie nie mam rumianości, Ty jawne świece, ja mam płomień skryty (Jan Andrzej Morsztyn, Do trupa)

funkcja

Zwiększenie ekspresji; podkreślenie kontrastu; ukazanie paradoksów.

zdrobnienie

paralelizm

Stosowanie ciągów zdań o takiej samej lub podobnej budowie. Jest to równoległe występowanie podobnych zdań lub poszczególnych słów w obrębie fragmentu tekstu. Powtórzenie schematu składniowego.

paralelizm

Gęby za lud krzyczące sam lud w końcu znudzą, I twarze lud bawiące na końcu lud znudzą. Ręce za lud walczące sam lud poobcina. Imion miłych ludowi lud pozapomina. Wszystko przejdzie. Po huku, po szumie, po trudzie Wezmą dziedzictwo cisi, ciemni, mali ludzie. (Adam Mickiewicz, Liryki lozańskie)

funkcja

związane z instrumentacją głoskową (wzmacnia rytm, podkreśla rym).

zdrobnienie

Sprawdź się 7

metonimia

Zwana inaczej zamiennią; operacja polegająca na zastąpieniu jednej nazwy inną pozostającą z nim w związku rzeczywistym, np.: przyległości w czasie lub przestrzeni, przyczyny albo skutku; zależność powinna być łatwo uchwytna i nie wymagać głębokiego namysłu; auto -> cztery kółka

metonimia

[...] Gdy Turków za Bałkanem twoje straszą spiże, Gdy poselstwo paryskie twoje stopy liże: Warszawa jedna twojéj mocy się urąga, Podnosi na cię rękę i koronę ściąga, Koronę Kazimierzów, Chrobrych z twojéj głowy, Boś ją ukradł i skrwawił, synu Wasilowy! [...] (Adam Mickiewicz Reduta Ordona) tutaj: spiże - armaty ze spiżu

funkcja

większenie wyrazistości wypowiedzi lub nadanie jej skrótowości

eufonia (instrumentacja głoskowa)

Celowe powtarzanie tych samych lub bardzo podobnych głosek w bliskim sąsiedztwie

eufonia

O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny, Dżdżu krople padają i tłuką w me okno... Jęk szklany... płacz szklany... a szyby w mgle mokną I światła szarego blask sączy się senny... O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny... (Leopold Staff Deszcz jesienny)

funkcja

wydobywa i podkreśla walory brzmieniowe wyrazów, rytmizuje wypowiedź

inwersja

Szyk przestawny w zdaniu, polega na zmianie kolejności wyrazów w wypowiedzeniu, służy podkreśleniu danego słowa lub uzyskaniu uroczystego tonu

inwersja

Pokaż mi wody ogromne i wody ciche, rozmowy gwiazd na gałęziach pozwól mi słyszeć zielonych, dużo motyli mi pokaż, serca motyli przybliż i przytul, myśli spokojne ponad wodami pochyl miłością. (Konstanty Ildefons Gałczyński Prośba o wyspy szczęśliwe)

funkcja

podkreśla wagę użytych słów, nadaje wypowiedzi poetycki charakter, wpływa na rytmikę wypowiedzi

zdrobnienie

Sprawdź się 8

aliteracja

Celowe powtarzanie tych samych głosek na początku sąsiadujących ze sobą wyrazów lub w obrębie jednego wersu. Kluczową rolę odgrywają tu spółgłoski, których powtórzenia tworzą charakterystyczny efekt dźwiękowy. Przykładowo, w zdaniu „szedł Sasza suchą szosą” aliteracja głoski „s” imituje szelest kroków lub szum wiatru, nadając tekstowi warstwę melodyczną.

aliteracja

Tysiącem srebrnych nożyc szybko strzygą ciszę (Leopold Staff); Zwierzęca zajadłość. Z zapisków zniechęconego zoologa (Stanisław Barańczak); Zwija się zaułek zawiły zagubiony we własnych załomach (Józef Czechowicz)

funkcja

Uzyskanie efektu instrumentacji głoskowej , zwrócenie uwagi na grę słów, uzyskanie konkretnej budowy wiersza.

zdrobnienie

aliteracja

Celowe powtarzanie tych samych głosek na początku sąsiadujących ze sobą wyrazów lub w obrębie jednego wersu. Kluczową rolę odgrywają tu spółgłoski, których powtórzenia tworzą charakterystyczny efekt dźwiękowy. Przykładowo, w zdaniu „szedł Sasza suchą szosą” aliteracja głoski „s” imituje szelest kroków lub szum wiatru, nadając tekstowi warstwę melodyczną.

aliteracja

Tysiącem srebrnych nożyc szybko strzygą ciszę (Leopold Staff); Zwierzęca zajadłość. Z zapisków zniechęconego zoologa (Stanisław Barańczak); Zwija się zaułek zawiły zagubiony we własnych załomach (Józef Czechowicz)

funkcja

Uzyskanie efektu instrumentacji głoskowej , zwrócenie uwagi na grę słów, uzyskanie konkretnej budowy wiersza.

zdrobnienie

Lorem ipsum dolor.

dziękuję!

Środki stylistyczne dzieli się na:

• fonetyczne (związane z brzmieniem),
• leksykalne (związane ze słownictwem),
• słowotwórcze (związane z budową wyrazów),
• składniowe (związane ze sposobem budowy zdań),
• semantyczne (związane ze znaczeniem).

Lorem ipsum dolor

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod.

I stopień: podstawowe przyrostki (-ek, -ka), np. stół → stolik, żaba → żabka. II stopień: wydłużone formanty (-eczek, -uszka), np. domek → domeczek, żabka → żabuszka. III stopień: zdrobnienia zdrobnień z przyrostkami -unio, -uś, np. kotek → koteczuś, mama → mamunia.

z gr. ευφημισμός euphēmismós, od eu „dobrze”, phemi „mówić”

Paweł i Gaweł Aleksander Fredro

Jan Andrzej Morsztyn Niestatek

Aliteracja może być wykorzystywana w poezji, ale też pojawia się w znanych cytatach, np.: Veni, vidi, vici – łacińskie określenie, które autorstwo przypisuje się Juliuszowi Cezarowi – oznacza: Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem; Love’s labours lost (William Szekspir); ziemia wonna, winna i łunna (Julian Tuwim); Już mu z dala wtórują z bagien basem bąki, Już bekasy do góry porwawszy się wiją I bekając raz po raz jak w bębenki biją (Adam Mickiewicz). Często też przydaje się w pracy copywriterów, np.: Może to jej urok, może to Maybelline. Today. Tomorrow. Toyota. Motion&Emotion (reklama Peuogeota).

Aliteracja może być wykorzystywana w poezji, ale też pojawia się w znanych cytatach, np.: Veni, vidi, vici – łacińskie określenie, które autorstwo przypisuje się Juliuszowi Cezarowi – oznacza: Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem; Love’s labours lost (William Szekspir); ziemia wonna, winna i łunna (Julian Tuwim); Już mu z dala wtórują z bagien basem bąki, Już bekasy do góry porwawszy się wiją I bekając raz po raz jak w bębenki biją (Adam Mickiewicz). Często też przydaje się w pracy copywriterów, np.: Może to jej urok, może to Maybelline. Today. Tomorrow. Toyota. Motion&Emotion (reklama Peuogeota).

-uch, -us, -al, -ol, -as Jeśli chcemy więc wyrazić negatywny stosunek do opisywanego przedmiotu, do podstawy słowotwórczej dodamy formant -sko lub -ysko/-isko (np. babsko, psisko, chłopisko). Często używa się również przyrostka -cha, charakterystycznego dla zgrubień (np. starucha, klucha).Przy imionach męskich do formy podstawowej dodaje się -ch, -chu (np. Stach, Krzychu), przy żeńskich imionach zgrubienie tworzy przyrostek -cha (np. Kacha, Gocha, Bacha).