Kościół wobec społecznych wyzwań XIX wiecznej Europy

Kościół wobec społecznych wyzwań XIX-wiecznej Europy

Start

Obowiązki względem bliźniego

Nie będziesz uciskał bliźniego, nie będziesz go wyzyskiwał. Zapłata najemnika nie będzie pozostawać w twoim domu przez noc aż do poranka. Kpł 19,13

Ten Kodeks Kapłański regulował życie narodu Izraelskiego, aż do zniszczenia świątyni i ustania składania ofiar w 70 r. po Chrystusie, więc znał go i przestrzegał także Jezus. Lud ze względu na Boga przyjmuje określony porządek, sposób postępowania i to odróżnia go od innych narodów.

EPOKA PRZEMYSŁU ( 1815-1914)

Rewolucja przemysłowa na zawsze zmieniła świat. Sto lat dominacji Wielkiej Brytanii, od bitwy pod Waterloo po wybuch pierwszej wojny światowej, było także stuleciem rozwoju przemysłu. Zaowocowała rozwojem przedsiębiorczości, która przyniosła dobrobyt, poprawiła warunki życia w sposób nie mający precedensu w dotychczsowych dziejach ludzkości. Stało się tak, dlatego że społeczeństwa umożliwiły przedsiębiorcom realizację ich marzeń.

W rokuu 1825 odbyła się Wielka Wystawa w Londynie, na której zaprezentowano wszystkie najnowsze wynalazki oraz źródła energii.

Ciemna strona epoki przedsiębiorczości

1. Zwyczaj oceniania wszystkiego w kategoriach pieniądza, stanowił ciemną stronę tej epoki, gdyż "nie samych wszak chlebem żyje człowiek". Niestety, dla niektórych ludzi pieniądze były środkiem uzyskania i sprawowania władzy.Encykliki papieskie opublikowane w XIX i XX stuleciu podkreślają niebezpieczeństwa związane z tego rodzaju nadużyciami, które mają bardziej polityczny niż gospodarczy charakter. Przedsiębiorcom wydawało się, że mogą zbudować wszystko i dokonywać wszystkiego, co zechcą. zapomnieli jednk, że Bóg, którego prawdziwe imię brzmi " Jestem który Jestem", pozostaje jedynym dysponentem życia i śmierci. Niczym nieograniczona władza i bogactwo zawsze skutkują złem, gdyż człowiek jest istotą grzeszną.

A co z robotnikami?

Czy cierpieli pod rządami przemysłowych magnatów? Marksistowska legenda głosi, że tak - i prawdą jest, że wielcy przedsiębiorcy, którzy własną pracą i bez niczyjej pomocy stworzyli swoje wspaniałe firmy, nigdy nie byli skorzy do oddawania nad nimi kontroli pracownikom, sprawiedliwszego wynaradzania robotników i polepszania warunków pracy.

Nowe ideologie

imperializm [łac. imperialis < imperium ‘władza’], działania zmierzające do rozszerzenia wpływów politycznych, militarnych, kulturowych i gospodarczych państw o statusie lub aspiracjach mocarstwowych na obszary do nich nienależące; także okres historyczny, odznaczający się światową dominacją kilku wielkich mocarstw, zapoczątkowany w ostatniej ćwierci XIX w.; w myśli marksistowskiej, najwyższe stadium rozwoju kapitalistycznej formacji społeczno-ekonomicznej.

Praesent convallis volutpat cursus. Mauris rutrum dignissim lorem ac euismod.

+ info

LIBERALIZM

Wolność pojmowana raczej jako usunięcie wszelkich ograniczeń, jako prawo do robienia, co się uważa, dobrego czy złego. W praktyce oznacza on też usprawiedliwienie swobody obyczajowej [i w ogóle moralnej. W sensie węższym liberalizm, to wolność gospodarcza, ustrój wolnorynkowy. W socjalizmie państwo wszystko obywatelowi zabiera, a potem rękami urzędników przydziela. Socjalista wierzy, że tak jest dla obywateli najlepiej. Natomiast liberał chce jak najwięcej zostawić w ręku tego, który zarobił, chroniąc wolność jednostki i własność prywatną.

PAPIESTWO WSKAZUJE DROGĘ

Papież Leon XIII w roku 1891 wydał encyklikę "Rerum Novarum", w której wskazał na zło, jakie niesie z sobą komunizm oraz socjalizm i stanął w obronie prywatnej własności. Podkreślił jednak, że liberalny kapitalizm, wyzbyty wszelkich hamulców w dążeniu do majatku i władzy oraz lekceważący prawa robotników, także jest niemoralny. Papież powiedział, że robotnicy mają prawo się zrzeszać i organizować, ale dla osiągnięcia swych celów nie moą używać przemocy. Twierdził, że płaca robotnika powinna wystarczyć na utrzymanie rodziny i zapewnić jej skromne, ale godne życie.

"Rerum novarum" to jedna z najsłynniejszych encyklik w dziejach Kościoła. Dzieło Leona XIII "Rerum novarum" okazało się sensacją: po raz pierwszy Kościół zabierał tak śmiały głos w kwestiach społecznych. Papież wytyczył trzecią drogę. Wbrew liberałom poparł interwencjonizm państwowy w kwestiach społecznych i ekonomicznych i domagał się godziwej zapłaty dla robotników. W przeciwieństwie do komunistów popierał własność prywatną, uważając ją za naturalny stan rzeczy i jedno z podstawowych praw człowieka. Papież zapoczątkował tym samym społeczną naukę Kościoła.

PRZERAŻAJĄCE WIDZENIE DEMONÓW PRZEZ PAPIEŻA LEONA XIII

Święty Michale Archaniele broń nas w walce. Przeciw niegodziwości i zasadzkom złego ducha bądź nam obroną. Niech mu rozkaże Bóg, pokornie prosimy, a Ty, Książę wojska niebieskiego, szatana i inne duchy złe, które na zgubę dusz krążą po świecie, mocą Bożą strąć do piekła. Amen.

Papież Leon XIII napisał specjalną modlitwę (inwokację) do św. Michała Archanioła pod wpływem przerażającego widzenia demonów, które gromadziły się nad Wiecznym Miastem, aby je osaczyć. Nie znamy jednak dokładnie szczegółów tego widzenia. Jest pewne, że Papież napisał tę modlitwę, i 29 lipca 1886 r., polecił Sekretarzowi Kongregacji Obrzędów rozesłać ją do wszystkich Ordynariuszy świata, aby kapłani odmawiali ją wraz z wiernymi, klęcząc, po każdej tzw. Mszy św. cichej, tzn. nie śpiewanej. Inwokację do św. Michała Archanioła poprzedzały modlitwy do Matki Bożej (por. Decreta Liturgica, 1886, f. 44A, Archiwum Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych, Ex Archiwum Kongregacji Obrzędów).

KNS - Katolicka Nauka Społeczna

Powstanie nauki społecznej Kościoła jest związane z encykliką Leona XIII Rerum novarum, która była odpowiedzią na zachodzące w XIX wieku przemiany społeczno-polityczne i papieża Leona XIII uważa sie za głównego twórcę KNS.Papież nauczał, iż rolą państwa jest promowanie sprawiedliwości społecznej, poprzez ochronę praw, podczas gdy Kościół musi mówić o sprawach społecznych, w celu poprawy socjalnych warunków i zapewnienia harmonii klasowej. Kościół uznawał konieczność istnienia własności prywatnej, ale wolna gra sił rynkowych musi być ograniczana przez względy moralne:Encyklika wskazuje także na to, iż biedni mają specjalny status – Bóg stoi po stronie biednych, których otacza opieką. Podobnie winno postąpić państwo.

ZASADY NAUKI SPOŁECZNEJ KOŚCIOŁA I. ZNACZENIE I JEDNOŚĆ II. ZASADA DOBRA WSPÓLNEGO a) Znaczenie i główne skutki b) Odpowiedzialność wszystkich za dobro wspólne c) Obowiązki wspólnoty politycznej III. POWSZECHNE PRZEZNACZENIE DÓBR a) ?ródło i znaczenie b) Powszechne przeznaczenie dóbr i własność prywatna c) Powszechne przeznaczenie dóbr i preferencyjna opcja na rzecz ubogich IV. ZASADA POMOCNICZOŚCI a) ?ródło i znaczenie b) Konkretne wskazania

V. UCZESTNICTWO a) Znaczenie i wartość b) Uczestnictwo i demokracja VI. ZASADA SOLIDARNOŚCI a) Znaczenie i wartość b) Solidarność jako zasada społeczna i cnota moralna c) Solidarność i wspólne wzrastanie ludzi d) Solidarność w życiu i orędziu Jezusa Chrystusa VII. PODSTAWOWE WARTOŚCI ŻYCIA SPOŁECZNEGO a) Relacja między zasadami i wartościami b) Prawda c) Wolność d) Sprawiedliwość

Z godności, jedności i równości wszystkich osób wynika przede wszystkim zasada dobra wspólnego, do którego powinien odnosić się każdy aspekt życia społecznego, aby odnaleźć pełnię swojego sensu. W podstawowym i szerokim ujęciu dobro wspólne to „suma tych warunków życia społecznego, które pozwalają bądź to grupom, bądź poszczególnym jego członkom pełniej i szybciej osiągnąć ich własną doskonałość”346.

Dobro wspólne angażuje wszystkich członków społeczeństwa: nikt nie jest zwolniony z obowiązku współpracy, stosownie do swoich możliwości, na rzecz jego osiągnięcia i rozwoju352.

Wszyscy mają również prawo do korzystania z warunków życia społecznego, które są rezultatem dążenia do dobra wspólnego. „Celem, do którego dążyć należy, jest przywrócenie i dostosowanie podziału dóbr stworzonych do norm dobra wspólnego, czyli sprawiedliwości społecznej. Każdy bowiem społecznie wrażliwy człowiek zdaje sobie sprawę, że w chwili obecnej z powodu olbrzymiej przepaści między garstką przebogatych, a nieprzeliczoną rzeszą biednych podział ten cierpi na bardzo poważne braki”354.

Wśród rozlicznych wymiarów dobra wspólnego szczególnego znaczenia nabiera zasada powszechnego przeznaczenia dóbr: „Bóg przeznaczył ziemię wraz ze wszystkim, co się na niej znajduje, na użytek wszystkich ludzi i narodów, dlatego też dobra stworzone powinny w słusznej mierze docierać do wszystkich; przewodniczy temu sprawiedliwość, a miłość jej towarzyszy”360. Zasada ta opiera się na fakcie, że „pierwszym źródłem wszystkiego, co dobre, jest sam akt Boga, który stworzył ziemię i człowieka, człowiekowi zaś dał ziemię, aby swoją pracą czynił ją sobie poddaną i cieszył się jej owocami (por. Rdz 1,28-29). Bóg dał ziemię całemu rodzajowi ludzkiemu, aby utrzymywała wszystkich jego członków, nie wykluczając ani nie wyróżniając nikogo. To stanowi uzasadnienie powszechnego przeznaczenia dóbr ziemi. Ona to przez samą swą urodzajność i zdolność zaspokajania potrzeb człowieka jest pierwszym darem, który Bóg ofiarował człowiekowi, aby utrzymać go przy życiu”361. Istotnie, osoba ludzka nie może być pozbawiona dóbr materialnych, które odpowiadają na jej podstawowe potrzeby i stanowią zasadniczy warunek jego egzystencji; dobra te są jej absolutnie nieodzowne, aby mogła się żywić i wzrastać, komunikować się z innymi, łączyć się w grupy i osiągać wyższe cele, do których jest powołana362.

Nauczanie społeczne Kościoła zachęca do uznania społecznej roli wszelkich form prywatnego posiadania376, z jasnym odniesieniem do niezbywalnych wymogów dobra wspólnego377. „Człowiek powinien uważać legalnie posiadane przez siebie rzeczy nie tylko za swoje własne, lecz także za wspólne, zewnętrzne, w tym znaczeniu, że mogą one przynieść pożytek nie tylko jemu samemu, lecz także innym” 378. Powszechne przeznaczenie dóbr niesie ze sobą zobowiązania prawowitych właścicieli, dotyczące ich używania. Pojedyncza osoba nie może działać, nie zważając na skutki korzystania z własnych zasobów, ale powinna postępować w taki sposób, by oprócz korzyści osobistych i rodzinnych troszczyć się również o dobro wspólne. Wynika z tego obowiązek właścicieli, by posiadane przez nich dobra nie były bezproduktywnie zatrzymywane i by przeznaczali je do działalności przynoszącej wymierne owoce, także przez powierzanie ich tym, którzy pragną i potrafią wykorzystać je dla pomnożenia dobra wspólnego.

Wymóg chronienia i popierania przejawów wrodzonej społecznej natury człowieka został przez Kościół podkreślony w encyklice „Quadragesimo anno”, w której zasada pomocniczości ukazana jest jako niezwykle ważna norma „filozofii społecznej”: „jak nie wolno jednostkom wydzierać i na społeczeństwo przenosić tego, co mogą wykonać z własnej inicjatywy i własnymi siłami, podobnie nie sprawiedliwością, szkodą społeczną i zakłóceniem porządku jest zabierać mniejszym i niższym społecznościom te zadania, które mogą spełnić, i przekazywać je społecznościom większym i wyższym. Wszelka bowiem działalność społeczności mocą swojej natury winna wspomagać człony społecznego organizmu, nigdy zaś ich nie niszczyć ani nie wchłaniać”399.

Zasada pomocniczości ochrania osoby przed nadużyciami wyższych instancji społecznych i pobudza je do pomocy jednostkom i pośrednim podmiotom społecznym w rozwijaniu ich zadań. Zasada ta narzuca się dlatego, że każda osoba, rodzina i pośredni organizm społeczny ma do zaoferowania wspólnocie coś oryginalnego, niepowtarzalnego. Doświadczenie potwierdza, że podważanie pomocniczości lub jej ograniczanie w imię roszczenia demokratyzacji czy równości wszystkich w społeczeństwie zawęża, a czasem nawet i niszczy ducha wolności i inicjatywy.

Charakterystycznym następstwem pomocniczości jest uczestnictwo402, zasadniczo wyrażające się w działaniach, dzięki którym obywatel jako jednostka lub w stowarzyszeniu z innymi, bezpośrednio albo poprzez swoich reprezentantów, wnosi swój wkład w życie kulturalne, ekonomiczne, społeczne i polityczne wspólnoty obywatelskiej, do której należy403. Uczestnictwo jest obowiązkiem, który wszyscy powinni wypełniać świadomie, odpowiedzialnie i ze względu na dobro wspólne404.

Nie może ono być ograniczane czy zawężane do jakiejś szczególnej materii życia społecznego przez wzgląd na jego znaczenie dla wzrastania, przede wszystkim ludzkiego, w obszarach takich, jak świat pracy i działania ekonomiczne, z całą ich wewnętrzną dynamiką405, informacja i kultura, a przede wszystkim życie społeczne i polityczne, aż po jego najwyższe szczeble, od których zależy współpraca wszystkich narodów w budowania solidarnej wspólnoty międzynarodowej406. Patrząc z tej perspektywy, niezbędny staje się wymóg popierania uczestnictwa przede wszystkim osób najbardziej pokrzywdzonych i kolejne następowanie po sobie przywódców politycznych, aby uniknąć zaistnienia niejasnych przywilejów; konieczny jest ponadto mocny nacisk moralny, by kierowanie życiem publicznym było owocem współodpowiedzialności każdego obywatela za dobro wspólne.

Solidarność w sposób szczególny uwydatnia społeczną naturę właściwą osobie ludzkiej, równość wszystkich w godności i prawach, wspólną drogę ludzi i narodów do coraz bardziej przekonującej jedności. Świadomoœć związku współzależności między ludźmi i narodami, wyrażająca się na każdym poziomie, nigdy dotąd nie była tak rozpowszechniona jak dzisiaj413.

Solidarność powinna być rozumiana przede wszystkim w znaczeniu zasady społecznej, porządkującej działanie instytucji, zgodnie z którą „struktury grzechu”417, panujące w stosunkach między osobami i narodami, powinny zostać przezwyciężone i przemienione w struktury solidarności, poprzez stworzenie albo odpowiednie zmiany praw, reguł rynku, przepisy.

Zapis do zeszytu Nauka społeczna Kościoła jest katolicką odpowiedzią na wyzwania związane z życiem społecznym człowieka. Prezentuje chrześcijańską wizję świata, wskazując warunki konieczne do zapewnienia poszanowania godności człowieka, jego właściwego rozwoju i realizacji szczególnego powołania. Autorem pierwszej encykliki społecznej „Rerum novarum” był papież Leon XIII. Także jego następcy zwracali uwagę na zagrożenia obecne w życiu społecznym i ukazywali wartości, na jakich powinno się ono opierać

DZIĘKUJĘ WAM ZA DZISIEJSZĄ LEKCJĘ