Władza ustawodawcza w państwach demokratycznych

Władza Ustawodawcza w państwach demokratycznych

Władza ustawodawcza (legislatywa)

Parlament

Parlament to kolegialny (wieloosobowy) organ obradujący nad sprawami danego państwa. Do najważniejszych kompetencji parlamentu należy tworzenie i ustanawianie prawa czyli legislatywa.

Struktura parlamentu

Parlamenty dzielimy na:

izba niższa (w parlamencie jednoizbowym jedyna) - najważniejsza izba w parlamencie. To tam stanowi się prawo.

jednoizbowy

dwuizbowy

Izba wyższa - w niektórych państwach (w tym w Polsce) funkcjonuje jako izba refleksji dbająca o jakość stanowionego w izbie niższej prawa.

Struktura parlamentów na świecie

Subtitle

parlament dwuizbowy

parlament jednoizbowy

brak parlamentu

vs

Parlament jednoizbowy

Parlament dwuizbowy

Zalety

Zalety

• wzajemne równoważenie i kontrola obu izb
• minimalizowanie potencjalnej przewagi władzy ustawodawczej nad wykonawczą i sądowniczą

• niższe koszty funkcjonowania parlamentu
• ułatwione stanowienie prawa

Wady

Wady

• ryzyko stanowienia wadliwego prawa z powodu braku kontroli ze strony drugiej izby
• ryzyko dominacji władzy ustawodawczej nad wykonawczą i sądowniczą

• wyższe koszty funkcjonowania parlamentu
• ryzyko paraliżu procesu stanowienia prawa w przypadku rozbieżnego stanowiska obu izb

Zasady wyborów w państwie demokratycznym

Tajne

Powszechne

równe

Bezpośrednie

Obywatele powinni głosować osobiście (są odstępstwa od tej zasady, np. jak ktoś jest niepełnosprawny, chory, to może zagłosować za niego pełnomocnik).

Wybory są tajne, głos obywatela oddany w wyborach nie może zostać ujawniony.

każdy wyborca może oddać jeden głos, a głos każdego obywatela jest tak samo ważny.

wszyscy obywatele, którzy ukończyli 18 rok życia mają prawo głosować.

większościowe lub proporcjonalne

(szczegóły na następnym slajdzie)

Systemy wyborcze

System większościowy - wybory odbywają się w jednomandatowych okręgach wyborczych, a do parlamentu wchodzi jedynie zwycięzca wyborów w swoim okręgu. Zwycięzca zdobywa mandat niezależnie od wyniku jego ugrupowania w skali kraju.

Np. Stany Zjednoczone, Wielka Brytania. Polska: wybory do Senatu i na Prezydenta RP.

System proporcjonalny - wybory odbywają się w okręgach wielomandatowych (z jednego okręgu do parlamentu wchodzi kilku kandydatów). Wyborcy oddają głosy na kandydatów uwzględnionych na listach wyborczych danego ugrupowania. Liczba mandatów w parlamencie zdobyta przez dane ugrupowanie jest proporcjonalna do procentowego poparcia uzyskanego w skali całego kraju.

Np. Francja, Hiszpania Polska: wybory do Sejmu

system większościowy

system proporcjonalny

Zalety

Zalety

• jest przejrzysty dla wyborców
• obywatel oddaje głos na osobę, nie partię
• deputowany jest mniej zależny od swojej partii
• zwykle zapewnia większą stabilność w parlamencie

• podział mandatów lepiej odzwierciedla preferencje polityczne wyborców
• Mniejsze ugrupowania mają szanse zdobyć mandaty
• W wyborach startuje więcej środowisk politycznych

Wady

Wady

• promuje zwykle większe partie
• Duża liczba wyborców pozostaje bez reprezentacji w parlamencie
• wygranie wyborów przez partię nie wymaga zdobycia największego poparcia wśród ogółu głosujących

• wyborca musi głosować na kandydata z partyjnej listy
• Partie polityczne zdobywają zbyt duże znaczenie w systemie politycznym państwa
• To lider partii decydyje o kandydatach do parlamentu

Proces tworzenia prawa w parlamencie

Aby tworzenie prawa było możliwe, potrzebna jest inicjatywa ustawodawcza, czyli prawo do zgłaszania projektów ustaw

Jeśli parlament jest dwuizbowy, ustawa trafia do izby wyższej celem akceptacji

II czytanie - autorzy starają się uzyskać poparcie dla projektu ustawy

I czytanie - projekt trafia do jednej z izb parlamentu. Deputowani zapoznają się z treścią

III czytanie - odbywa się głosowanie nad przyjęciem ustawy.

Zatwierdzona przez parlament ustawa zostaje przekazana do podpisu głowie państwa

Mandat parlamentarzysty

Rodzaje mandatów

Mandat parlamentarny jest zbiorem uprawnień i obowiązków parlamentarzysty. Mandaty możemy podzielić na związany i wolny.

mandat związany - forma stosowana w przeszłości. Parlamentarzysta reprezentwał ludzi, którzy na niego głosowali i musiał ściśle przestrzegać ich instrukcji

Mandat wolny - parlamentarzysta nie jest związany instrukcjami osób, które na niego głosowały, ale reprezentantem całego społeczeństwa

Immunitet parlamentarne

Rodzaje immunitetu

Immunitet parlamentarny - wyłączenie lub ograniczenie wyciągania konsekwencji karnych wobec parlamentarzysty.

Immunitet materialny

Immunitet formalny

• Deputowany nie ponosi odpowiedzialności zarówno za czyny związane ze sprawowaniem mandatu, jak i za wszystkie inne.
• Parlamentarzysta jest chroniony jedynie podczas swojej kadencji.
• W uzasadnionych przypadkach może zostać uchylony.

• Deputowany nie ponosi odpowiedzialności wyłącznie za czyny związane ze sprawowaniem mandatu.
• Parlamentarzysta jest chroniony zaróno w okresie sprawowania mandatu, jak i po zakończeniu kadencji.
• Immunitetu materialnego nie można uchylić.