BOLESŁAW PRUS "POWRACAJĄCA FALA"

"POWRACAJĄCA FALA"

BOLESŁAW PRUS

pierwszy znaczący utwór, podnoszący kwestie międzyklasowe. Bohaterem jest Niemiec Gotlieb Adler – właściciel fabryki (ale konflikt nie przebiega na płaszczyźnie narodowościowej). Adler wyzyskuje swoich robotników, do sumienia próbuje przemówić mu szlachetny pastor – Marcin Bőhmeg. Jedyną miłością Adlera jest jego syn Ferdynand. Przez niego Adler musi obniżyć pensje robotnikom (syn popada w długi). Nie rozumie, że źle wychował syna, nie słucha przestróg pastora, który mówi mu, iż wszystkie złe uczynki kiedyś powrócą. Adler ocknie się dopiero po śmierci syna, wtedy też podpali fabrykę i zginie pod jej gruzami.

01

BOLESŁAW PRUS

1881

1887-1896

1874

1895

1875-1880

1881-1885

1872

1891

1897

02

NOWELA CZY OPOWIADANIE?

„Jeżeli powieść jest zwierciadłem, w którym człowiek, pokolenie, ludzkość, przejrzeć się mogą i z wewnątrz i z zewnątrz, od stóp do głowy, to nowelę można poczytywać za taki ułamek zwierciadła, w którym odbija się tylko jeden uśmiech, jedna łza, jeden grymas twarzy, jedno poruszenie duszy” Eliza Orzeszkowa 1892.

03

WPROWADZENIE

W czym, Twoim zdaniem, przejawia się niesprawiedliwość społeczna? Jakie mogą być jej konsekwencje?

04

JAK ROZUMIEMY PRACĘ?

Biblijne rozumienie pracy

jest twórczym wysiłkiem Boga, człowiek jako jego odbicie podporządkowuje sobie świat, a praca jest jego losem i moralnym obowiązkiem: „Pan Bóg zatem wziął człowieka i umieścił go w ogrodzie Eden, aby uprawiał go i doglądał” (Rdz 2, 15)

pochwała pracujących i przedsiębiorczych: „Napełnił ich mądrością umysłu do wykonania wszelkich prac, zarówno kamieniarskich, jak i tkackich, oraz barwienia fioletowej i czerwonej purpury, karmazynu, bisioru a wreszcie zwyczajnych prac tkackich, tak, że mogli sporządzać wszelkie przedmioty, a zarazem obmyślać ich plany” (Wj 35,35)

uznanie pracy za karę za grzech pierworodny: „przeklęta niech będzie ziemia z twego powodu, w trudzie będziesz zdobywał od niej pożywienie dla siebie po wszystkie dni twego życia. Cierń i oset będzie ci ona rodziła, a przecież pokarmem twym są płody roli. W pocie więc oblicza twego będziesz musiał zdobywać pożywienie, póki nie wrócisz do ziemi…” (Rdz 3, 17-19)

05

BOHATEROWIE

Ferdynand Adler

Marcin Böhme

Kazimierz Goławski

Sędzia Zapora

Adler Gottlieb

06

PLAN WYDARZEŃ

07

BEZWZGLĘDNE OBLICZE KAPITALIZMU

Fabryka włókiennicza Izraela Poznańskiego w Łodzi, znanego m.in. z bezwzględności wobec swoich robotników; 1896; fot. Muzeum Miasta Łodzi

08

DZIECI- CZY WSZYSTKIE TAKIE SAME?

rodzeństwo Böhme

Ferdynad Adler

Anneta – dobrze wychowana, rozsądna, uczciwa, skromna, niewinna

lekkomyślny, niedojrzały, egoistyczny, kocha tylko siebie, zarozumiały, niewykształcony, leniwy, rozpieszczony, bezczelny, nieodpowiedzialny, rozrzutny, nieczuły wobec ojca, nierozsądny, ryzykant, impulsywny, wybuchowy, uwodziciel, obojętny na cudzą krzywdę

Józef – kochający i troszczący się o rodziców i siostrę, odpowiedzialny, pracowity, wykształcony

przykłady działania, konkretne czyny

przykłady działania, konkretne czyny

Anneta- odrzuca niemoralną propozycję Ferdynanda Józef- kończy studia na politechnice w Rydze, zamierza dzięki swojej pracy utrzymać bliskich Oboje są uprzejmi, dobrze wychowani

Przerwał naukę w gimnazjum, ale umie tańczyć i rozmawiać w 6 językach, cały czas na utrzymaniu ojca, rujnuje jego fabrykę Podróżuje prowadząc hulaszczy tryb życia, mnoży wydatki na rozrywki i eleganckie ubrania; nie zna wartości pieniądza; rzadko pisze do ojca, nieczuły Przez 2 lata zrobił 58 tys. rubli długu i przetrwonił 20 tys. otrzymane od ojca Nadużywa zaufania ojca, manipuluje nim, nie umie pracować, nie rozumie stosunków panujących w fabryce Uwodzi Annetę i żony robotników Chce rzekomo bronić honoru nazwiska, prowokuje pojedynek i pije w nocy przed nim

09

OKULARY MĄDREGO PASTORA, CZYLI JAK DOBRZE WYCHOWAĆ DZIECKO

10

ZNACZENIE TYTUŁU

Tytuł opowiadania, „Powracająca fala” jest nierozerwalnie związany z problematyką moralną tekstu. Poczciwy, bardzo religijny pastor ostrzega Adlera przed skutkami zła, którego sprawcami są on i jego syn. Wyjaśnia: „Kiedy złe czy dobre upadnie na świat, powstają koło niego fale coraz większe i idą dalej, a dalej...”. Mówi także przyjacielowi wprost, że źle wychował syna, że długi Ferdynanda to pierwsza fala, obniżenie płac robotnikom i zwolnienie lekarza zakładowego to druga fala, a śmierć Goławskiego – trzecia, nieporządki w fabryce i opisy w gazetach, wypędzenie robotników, procesy – to kolejne. Pastor zastanawia się też, jakie będą dalsze skutki takiego postępowania. Kończąc swoją wypowiedź – przestrogę, pastor upomina: „Nieszczęście może wrócić...”, ale Adler nic sobie nie robi ze słów przyjaciela. Nie zdaje sobie sprawy z tego, że jest sprawcą zła, które rozlewa się i obejmuje coraz szersze kręgi. Zakończenie opowiadania przynosi spełnienie zapowiedzi pastora: „Fala krzywdy wróciła”.

11

MOTYWY LITERACKIE W "POWRACAJĄCEJ FALI"

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ!