Układ oddechowy

Układ oddechowy

klasa 7

i budowa i rola układu oddechowego

drogi ODDEchowe

Główną funkcją dróg oddechowych jest doprowadzanie powietrza do płuc. Zanim jednak powietrze do nich dotrze, musi zostać oczyszczone, nawilżone i ogrzane.

Info

LIST

Budowa i funkcje płuc

Elementy układu oddechowego

powstawanie głosu

podsumowanie tematu

II MEchanizm oddychania

MECHANIZMODDYCHANIA

Termin "oddychanie" odnosi się do trzech różnych zjawisk: > oddychania płucnego, czyli wymiany gazowej zachodzącej w pęcherzykach płucnych,

WENTYLACJA PŁUC

Wentylacja płuc polega na pobieraniu z otoczenia powietrza Wentylacja płuc polega na pobieraniu z oto­ czenia powietrza zawierającego dużą ilość tlenu i usuwaniu z płuc powietrza ubogiego w tlen. Proces ten zachodzi dzięki następują­ cym po sobie wdechom i wydechom. W pro­ cesie tym uczestniczą mięśnie oddechowe.

Info

skład powietrza wdychanego i wydychanego

Powietrze wdychane do płuc i z nich wydychane różni się składem. Jest to skutek wymiany gazowej, która zachodzi w pęcherzykach płucnych. W procesie tym znajdujący się w powietrzu tlen przenika do krwi, a obecny we krwi dwutlenek węgla przedostaje się do powietrza obecnego w pęcherzykach płucnych.

• azot
• tlen
• dwutlenek węgla
• inne (w tym para wodna 0,04%)

Jak przebiega wentylacja płuc?

KONTROLA WENTYLACJI PŁUC

Wentylacja płuc zachodzi niezależnie od naszej woli. Częstotliwość wdechów i wydechów zależy od tego, ile tlenu oraz dwutlenku węgla znajduje się we krwi. Podczas wysiłku fizycznego tlen jest zu­ żywany szybciej, przez co jego ilość we krwi gwałtownie maleje, a wzrasta ilość dwutlen­ ku węgla. To sprawia, że wentylacja płuc od­ bywa się z większą częstotliwością. Podczas spoczynku wentylacja płuc za­ chodzi rzadziej, ponieważ organizm zuży­ wa wtedy mniejszą ilość tlenu i wytwarza mniejszą ilość dwutlenku węgla. Człowiek tylko w niewielkim stopniu może wpływać na tempo wentylacji płuc. Na przykład podczas nurkowania lub pływa­ nia, gdy wykonamy głęboki wdech, możemy na jakiś czas wstrzymać wydech. Możemy też spowalniać rozkurcz przepony i w ten sposób kontrolować szybkość wydechu.

wymiana i transport gazów

info

wymiana gazowa w płucach i tkankach

Wymiana gazowa zachodzi dzięki współpracy układu oddechowego z układem krwionośnym. Funkcję pośrednika w tym procesie pełni krew, która nie tylko transportuje tlen z pęcherzyków płucnych, lecz także przenosi dwutlenek węgla powstający w wyniku przemiany materii.

Info

III Higiena i choroby układu oddechowego

jak chronić układ oddechowy?

Wielu chorób układu oddechowego możemy uniknąć, jeżeli będziemy pamiętać o:

• wdychaniu powietrza przez nos - jest ono wtedy odpowiednio ogrzane, nawilżone i oczyszczone,
• ubieraniu się stosownie do pogody – wy­ ziębienie organizmu może spowodować rozwój chorób układu oddechowego,
• częstym przebywaniu na świeżym powie­ trzu – dzięki temu nasz organizm będzie bardziej odporny na zmiany temperatury,
• unikaniu kontaktu z chorymi – choroby układu oddechowego bardzo łatwo prze­ noszą się na inne osoby,
• unikaniu miejsc o zanieczyszczonym po­ wietrzu – szczególnie tych, w których jest dużo dymu papierosowego lub pyłów.

CHOROBY UKŁADU ODDECHOWEGO (WIRUSY) > nieżyt nosa (katar) = często towarzyszą mu ogólne osłabienie organizmu i ból głowy. Łatwo może się przekształcić w przeziębienie, czyli zapalenie dróg oddechowych. Objawy: kaszel, katar, podwyższona temperatura ciała, ból gardła i głowy. > grypa = szybko się rozwija i bardzo osłabia organizm BAKTERIE < angina = objawy: silny ból gardła, dreszcze, wysoka temperatura ciała i biały nalot na migdałkach.

Info

GRYPA

• Przyczyna: zakażenia wirusowe. Grypą możemy się zarazić przez kontakt z chorą osobą.
• Objawy: ogólne osłabienie organizmu, ból głowy, wysoka gorączka, ból gardła, katar, dreszcze oraz bóle mięśni i stawów. Grypa może prowadzić do poważnych powikłań, np. wtórnych zakażeń bakteryjnych lub zapalenia mózgu oraz mięśnia sercowego.
• Leczenie: choroba zwykle ustępuje sama, a w jej trakcie stosuje się leki przeciwgorączkowe i przeciwkaszlowe, które łagodzą jej objawy. Zaleca się również leżenie w łóżku i lekkostrawną dietę.
• Profilaktyka: przestrzeganie zasad higieny, unikanie kontaktu z osobami chorymi, szczepienia ochronne.

Info

angina (OSTRE ZAPALENIE MIGDAŁKÓW)

• Przyczyna: najczęściej zakażenie bakteryjne, rzadziej wirusowe lub grzybicze. Anginą możemy się zarazić przez kontakt z chorą osobą.
• Objawy: powiększone migdałki i węzły chłonne w okolicy szyi, silny ból gardła, utrudniający mową i połykanie pokarmu, gorączka, dreszcze.
• Leczenie: zaleca się przebywanie w domu. W razie uciążliwego bólu gardła lekarz może zalecić przyjmowanie środków przeciwbólowych. Jeżeli choroba jest wywołana przez bakterie, leczy się ją antybiotykami.
• Profilaktyka: unikanie chorych osób, w chłodne dni właściwe osłonięcie szyi przed zimnem, unikanie zbyt zimnych potraw, leczenie chorych zębów i uszu.

gruźlica

• Przyczyna: zakażenie bakteriami (prątkami gruźlicy).
• Objawy: suchy kaszel, spadek masy ciała, gorączka, zmęczenie, brak apetytu oraz nadmierne pocenie się. Długotrwały kaszel może uszkadzać pęcherzyki płucne, do których przedostaje się krew. Choroba może prowadzić do śmieci.
• Leczenie: powinno odbywać się w szpitalu. Obejmuje stosowanie odpowiednich leków i antybiotyków, zrównoważoną dietę w celu dostarczenia witamin oraz mikro- i makroelementów.
• Profilaktyka:szczepienia ochronne, unikanie kontaktu z osobami chorymi i z należącymi do nich przedmiotami, dbanie o higienę w pomieszczeniach, w których przebywa wiele osób (np. w szkołach, urzędach, sklepach, szpitalach), unikanie kontaktu z chorymi zwierzętami.

Info

RAK PŁUC

• Przyczyna: zmiany w materiale genetycznym tkanek. Do powstawania nowotworu przyczynia się głównie palenie papierosów (w tym palenie bierne). Duże znaczenie ma również wdychanie zanieczyszczonego powietrza.
• Objawy: kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej, w późniejszym okresie również plucie krwią. Rak płuc bardzo często kończy się śmiercią.
• Leczenie: opiera się głównie na chirurgicznym usunięciu zmienionych tkanek, chemioterapii i radioterapii (metoda leczenia nowotworów za pomocą promieniowania emitowanego przez substancje promieniotwórcze (tzw. promieniowanie jonizujące).
• Profilaktyka:niepalenie papierosów, unikanie dymu papierosowego, unikanie miejsc o silnie zanieczyszczonym powietrzu.

Info

zanieczyszczenia powietrza

Niektóre choroby układu oddechowego rozwijają się na skutek zanieczyszczeń powietrza, do których zaliczamy głównie gazy i pyły. Do szkodliwych gazów unoszą­ cych się w powietrzu należą między innymi tlenki azotu i tlenki siarki, które powstają w procesach spalania i produkcji przemysło­ wej. Szczególnie trującym gazem jest tlenek węgla, czyli czad. Powstaje on podczas pro­ cesu spalania, przy ograniczonym dopływie tlenu. Dlatego należy systematycznie spraw­ dzać, czy wentylacja w domu działa prawi­ dłowo. Tlenek węgla zawarty jest również w spalinach samochodowych oraz w dymie papierosowym.

Info