Teoria Kuznetsa – zależność środowiska i wzrostu PKB

Teoria Kuznetsa – zależność środowiska i wzrostu PKB

Wskaźnikiem zmian środowiskowych, jakości funkcjonowania ekosystemów od których jest uzależnione nasze życie jest bioróżnorodność.

Nasze życie w pełni uzależnione jest od prawidłowego funkcjonowania ziemskich ekosystemów. Funkcjonowanie ekosystemów skutkuje procesami, w efekcie których utrzymywany jest np. odpowiedni skład chemiczny atmosfery , powstawanie gleby i jej zabezpieczenie przed erozją, zapewniony jest korzystny obieg wody, utrzymywana jest zróżnicowana informacja genetyczna, łagodzenie ekstremów pogodowych, kontrola rozprzestrzeniania się zarazków. Efekt tych procesów nazywany jest usługami ekosystemowymi.

Ekosystemy mają skomplikowaną, wielowymiarową strukturę. Ich stan rozpoznajemy dzięki gatunkom kluczowym Ich obecność i liczebność, sukces reprodukcyjny są miernikiem kluczowych usług ekosystemowych. Poszczególne gatunki zasiedlają tzw. nisze. Są one jednostkami strukturalnymi ekosystemów.Dodatkowy poziom zaawansowania wynika ze wzajemnych powiązań i uwarunkowań między niszami i zasiedlającymi je gatunkami. Zależności międzygatunkowe są jednym z mechanizmów optymalizujących informację genetyczną, odpowiedzialnych za jej różnorodność. Różnorodność biologiczna jest konstrukcją wielowymiarowego, funkcjonującego ekosystemu, który zapewnia dostęp do usług podtrzymujących życie. Im konstrukcja jest bardziej złożona , „gęsta” tym ekosystem lepiej działa i jest bardziej stabilny. Lepiej opiera się różnym zagrożeniom jak choćby wspomnianym parokrotnie patogenom i wirusom.

Różnorodność biologiczną rozróżniamy jako zmienność genetyczną zapisaną w kodzie genetycznych poszczególnych gatunków, różnorodność gatunków odzwierciedlaną przez zmienność wyrażoną bogactwem i liczebnością gatunków i bioróżnorodność ekosystemów.Bioróżnorodność zanika. W tempie, którego wcześniej nie odnotowywało życie na Ziemi, mimo pięciokrotnych do tej pory tzw. wielkich wymierań. Największe z nich, tzw. permskie mimo że zmiotło 90% istniejących wówczas gatunków nie miało tak intensywnego tempa jak to, które się dzieje obecni . Według najnowszych badań dotyczących wymierania permskiego, podobnie jak teraz nałożyło się wiele czynników. Podniesienie temperatury oceanów i obniżenie zawartości telnu w wodzie o 80% było pierwszym elementem, po którym nastąpiły nieodwracalne zmiany

Światowe Forum Ekonomiczne szacuje, że globalny wskaźnik PKB zależy od usług ekosystemowych i bioróżnorodności w 50%. Bank Światowy w swoich opracowaniach wskazuje na blisko 90% zależność PKB od usług ekosystemowych i bioróżnorodności charakteryzuje obszary rolnicze i ubogie.Priorytetem powinna być próba znalezienia skutecznego rozwiązania, którego celem będzie trwałe zachowanie usług ekosystemowych gwarantujących warunki do naszego przeżycia. Powodem postępującej dewastacji jest istniejący model gospodarczy oparty na długu i wymagający ciągłego wzrostu. Żaden z elementów wskaźnika PKB nie analizuje stanu środowiska.

Relacja pomiędzy rozwojem gospodarczym a stanem środowiska znajduje się w zainteresowaniu ekonomistów od lat 90tych XX wieku. Wtedy to wykorzystano teorię amerykańskiego noblisty Kuznetsa o nieliniowej zależności pomiędzy zamożnością a nierównością dochodową do modelu opisującego zależność środowiska od gospodarki. Według tej teorii w okresie rozwoju gospodarki następuje silne zdegradowanie środowiska. Rozwój gospodarczy przynosi jednak dochód, punkt zwrotny, po którym w społeczeństwie rozpoczyna się popyt na wysokiej, jakości usługi ekosystemowe. Po przekroczeniu tego punktu presja na środowisko zaczyna się zmniejszać. Wyrażenie tej zależności przy pomocy funkcji wielomianowej dało możliwości modelowania, podstawiania i zwielokrotniania zmiennych

Czynnikiem uznanym za kryterium oddziaływania na środowisko jest w teorii zanieczyszczenie powietrza. Okazywała się prawdziwa do bardzo konkretnych miejsc bez wpływu kumulacji zanieczyszczeń. Rozwój tej teorii wykazał, że punktem zwrotnym jest wartość PKB per capita powyżej 2000$ miesięcznie. Od tego momentu presja na środowisko się zmniejsza. Wynika to nie tylko z lokalnego postępu technologicznego i mniejszej uciążliwości dla środowiska, ale także z modelu przenoszenia przez bogate państwa uciążliwej produkcji do krajów biedniejszych.

Prace używające więcej zmiennych niż tylko zanieczyszczenie powietrza, wskazuje że klasyczny wykres odzwierciedlający teorię Kusnetsa w postaci odwróconej litery „U” przybiera niepokojący kształt litery „N”. Poprawa stanu środowiska, po przekroczeniu punktu zwrotnego, następuje tylko do pewnego poziomu rozwoju gospodarczego, po czym odbywa się ponowny wzrost degradacji środowiska. Odpowiada za to przede wszystkim skala tego rozwoju, której nie kompensują nowe, niskoemisyjne technologie ani innowacyjne segmenty gospodarki. Modelowanie wykazało, że dzieje się tak przy przekroczeniu trzykrotnej wartości PKB per capita dla pierwszego punktu zwrotnego.

Wyniki prac opisujących za pomocą środowiskowej krzywej Kuznetsa, zależności między rozwojem gospodarczym a bioróżnorodnością nie napawają optymizmem. Jako wskaźnik utraty bioróżnorodności wykorzystuje się w tym modelu wylesianie. Dobrym przykładem takich rozważań jest wpływ rozwoju demograficznego krajów Afryki i Ameryki Południowej. Degradacja naturalnych ekosystemów przez ich przekształcanie na potrzeby rozwoju, w tym intensywnego rolnictwa, dotyczy przede wszystkim krajów rozwijających się, o niskim wskaźniku PKB. Gospodarki tych krajów nie osiągnęły potencjału punktu zwrotnego, zaś tempo przekształcania ekosystemów i związana z tym faza wzrostu gospodarczego jest tak szybka, że nieodwracalne zmiany w środowisku nastąpią przed osiągnięciem punktu zwrotnego PKB.

Modelowanie globalnej gospodarki przy obecnym trendzie wylesiania wskazuje efekt odwrotny do teoretycznych założeń wykorzystania krzywej Kuznetsa. Za około czterdzieści lat nastąpi załamanie światowej gospodarki i cywilizacji spowodowane brakiem usług ekosystemowych. Brak ujęcia wartości środowiskowych, mierzonych przy pomocy instrumentów ekonomicznych dla wskaźnika PKB jest bardzo niebezpieczne i dalszej perspektywie autodestrukcyjne.Gospodarka i wolny rynek będący fundamentem współczesnej cywilizacji jest wyabstrahowana z rzeczywistych uwarunkowań, traktując usługi ekosystemowi wyłącznie w kategoriach popytu na przekształcone zasoby. Rozwiązaniem jest zrównoważona gospodarka mająca zabezpieczenie w zachowanych enklawach naturalnych ekosystemów. Stworzenie mechanizmu, który wycenione usługi eskosystemowe wprowadziłby na rynek i powiązał z PKB.