Kultura renesansu i baroku

kultura renesansu i baroku

Spis treści:

6. Barok - wstęp

1. Renesans - wstęp

2. Humanizm

7. Sztuka baroku

3. Literatura renesansowa

8. Literatura

9. Teatr i muzyka

4. Renesans w sztukach plastycznych

10. Rozwój filozofii i nauki

5. Osiągnięcia renesansowej nauki

renesans

Duży wpływ na jego rozwój miało rozbicie polityczne Włoch, w których państwa rywalizowały ze sobą o znaczenie i pozycję. Formą tej rywalizacji było budowanie wspaniałych budowli czy publikowanie książek historycznych. Powstała instytucja mecenatu – mecenasa (władca, patrycjusz, wielmoża), który płacił za usługi malarzom, architektom, pisarzom czy historykom i wiele od nich wymagał. Renesansowy światopogląd kształtował się pod wpływem antycznych idei, a fascynacja starożytną filozofią, sztuką czy literatury zmieniała oblicze Europy. Jako sprzeciw średniowiecznego uniwersalizmu wyrasta renesansowy indywidualizm, a katolicka i łacińskojęzyczna Europa zaczyna wewnętrznie się różnicować. Jej wyznaniową jedność rozbija jednocześnie reformacja, coraz większego znaczenia nabierają lingua vulgaris, czyli języki państwowe, a artyści pragną dla siebie słaby i uznania.

Słowo renesans, inna nazwa epoki odrodzenia wzięła się od włoskiego Rinascimento, i oznaczało przywrócenie do życia cywilizacji, którą uśpili barbarzyńcy niszcząc cesarstwo rzymskie. Odrodzenie pojawiło się we Włoszech głównie ze względu na silne mieszczaństwo – w regionie tym wystąpił silny proces emancypacji miast spod władzy senioralnej. Skutkiem było bogacenie się szerszych warstw mieszczaństwa i wzrost poziomu życia. Mieszczanie zaczęli się bardziej interesować literaturą, sztuką i nauką. O pozycji człowieka decydowało nie tylko urodzenie, ale również praca, energia, talent, bogactwo, które potwierdzało życiowy sukces.

Czołowi przedstawiciele humanizmu:

Humanizm

• Humanizm był ruchem umysłowym i światopoglądowym doby Renesansu. Dążył do zrekonstruowania starożytnej kultury poprzez studia nad antyczną myślą, literaturą, językami. W przeciwieństwie do Średniowiecza, które w centrum stawiało Boga, Renesans kierował swoją uwagę ku człowiekowi, jego duchowości i sprawom materialnym.
• znajomość literatury i języków antycznych - greki, łaciny i języka hebrajskiego
• górował prąd umysłowy skupiający się na sprawach człowieka - antropocentryzm

Erazm z Rotterdamu

Giovanni Pico della Mirandola

“Człowiekiem jestem i sądzę, że nic co ludzkie nie jest mi obce” --- Terencjusz

Niccolò Machiavelli

Thomas Morus

Literatura renesansowa

• wzrost dostępności książek dzięki rozpowszechnieniu się druku - Jan Gutenberg
• czołowi przedstawiciele literatury społeczno-politycznej:

- Thomas Morus - “Utopia” - Niccolò Machiavelli - “Książę” - Jean Bodin - “Sześć książek o Rzeczpospolitej”

• przedstawiciele literatury pięknej (twórczość w językach narodowych):

- Dante Alighieri - “Boska komedia” - Giovanni Boccaccio - “Dekameron” - Miguel Cervantes - “Don Kichot” - Francesco Petrarka - sonety

Renesans w sztukach plastycznych

1. Architektura

• dominacja układu horyzontalnego (linii poziomych)
• czołowi twórcy:

- Donato Bramente - Bazylika św. Piotra w Rzymie - Michał Anioł - kopuła Bazyliki św. Piotra w Rzymie - Filippo Brunelleschi - katedra we Florencji

• typowe dla renesansu elementy architektoniczne:

- kolumnady - attyki - bogate portale - kasetonowe stropy - bogata ornamentyka

2. Malarstwo

• Cechy charakterystyczne:

- zastosowanie perspektywy - zastosowanie kompozycji opartej na trójkącie - zastosowanie klasycznego kanonu piękna - harmonia

• Główne motywy:

- obok tematyki religijnej również świecka - motywy biblijne - motywy antyczne

• Twórcy i ich dzieła:

- Leonardo da Vinci “Mona Lisa”, “Ostatnia wieczerza”, “Dama z gronostajem” - Michał Anioł Buonarroti “Malowidła w Kaplicy Sykstyńskiej” - Rafael Santi “Madonna Sykstyńska” - Albrecht Dürer “Rycerz, śmierć i diabeł”, “Czterej jeźdźcy Apokalipsy”

3. Rzeźba

Osiągnięcia nauki

• Typowe przedstawienia:

- rzeźba nagrobna - posąg konny - popiersie - akt

1. Medycyna

• Miguel Servet - opisał mały obieg krwi
• Paracelsus - badał procesy chemiczne zachodzące w ludzkim organizmie”

• Twórcy:

- Donatello “Dawid” - Michał Anioł “Dawid”, “Pieta”, “Mojżesz”

2. Astronomia

• Mikołaj Kopernik - heliocentryczna teoria budowy Układu Słonecznego (“O obrotach sfer niebieskich”)
• Galileusz - udoskonalił lunetę, dzięki której potwierdził teorię Kopernika

Barok przynosi wątpliwości. Ludzki umysł okazuje się słaby, tak jak ludzka wola i ludzka natura. Barok jest powrotem do poszukiwania oparcia w wierze. Koncepcja człowieka i jego kondycji w świecie ulega całkowitej przemianie, człowiek znów jest słaby i zależny od Boga. Sztuka barokowa wyrasta z ducha kontrreformacji, z ducha odnowy moralnej podejmowanej przez kościół katolicki. Protestantyzm jest tu pojmowany jako zbiorowy grzech ludzkości, która zbłądziła z drogi prawdy. Człowiek poszukuje odnowy, rozgrzeszenia przebaczenia. Oczywiście na terenie poszczególnych państw miał barok odmienny przebieg. W wielu krajach protestantyzm nigdy nie zdobył sobie dużej popularności i sztuka renesansowa cały czas miała religijny, katolicki charakter. Właśnie do takiej sztuki nawiązywał barok, późnorenesansowej sztuki religijnej.

Barok

Barok zrodził się u schyłku szesnastego stulecia i kwitł w wieku siedemnastym, trwając aż po wiek osiemnasty. Ogarnął całą Europę, a także Amerykę łacińską, jednak nadal to Włochy pozostawały centrum rozwoju teorii sztuki, a także prężnym ośrodkiem tworzenia. Nie tylko włoscy artyści tworzyli ów cenny dorobek, atmosfera wiecznego miasta przyciągała wielu obcokrajowców, którzy na tej ziemi poszukiwali inspiracji.

• Manieryzm kształtował się głównie za sprawą artystów włoskich, którzy po splądrowaniu i zniszczeniu Rzymu przez wojska Cesarza Karola V (tzw. Sacco di Roma) w 1527 roku wyemigrowali do rozmaitych państw Europy, propagując w nich wizję upadku świata opierającego się na ładzie i harmonii, co pociągało za sobą zerwanie z klasycznymi wzorcami i wprowadzenie do sztuki nowych wartości w postaci niepokoju, swobodnej fantazji i dowolnego kształtowania formy.
• Dziełami symbolizującymi manieryzm są “Ostatnia wieczerza” Tintoretto i “Adoracja imienia Jezus” El Greco.

Sztuka baroku

1. Manieryzm

• Manieryzm określa się jako styl w sztuce występujący w okresie późnego renesansu i wczesnego baroku (XV-XVI wiek), zalecający tworzenie bez wzoru naturalnego, na podstawie wyobraźni. Był prądem kształtującym się w opozycji do renesansowego klasycyzmu i jako pierwszy pojawił się we Włoszech.
• Polegał on na eksponowaniu emocji, poruszeniu wyobraźni i odstąpieniu od renesansowego racjonalizmu. Był stylem wyrafinowanym, sprawiał wrażenie przesady i sztuczności.

2. Cechy charakterystyczne baroku

• Do głównych twórców należą:

- Caravaggio “Pocałunek Judasza”, “Wskrzeszenie Łazarza”, “Głowa Meduzy” - Rubens Peter Paul “Podniesienie krzyża”, “Zdjęcie z krzyża” - Diego Velázquez “Panny dworskie” - Anton van Dyck “Karol I na łowach” - Rembrandt van Rijn “Straż nocna”, “Lekcja anatomii doktora Tulpa”

• przepych
• bogactwo treści i formy
• monumentalizm
• dynamizm
• realizm w przedstawianiu postaci
• łączenie malarstwa i rzeźby z architekturą

3. Malarstwo barokowe

• rozwijał się nurt sztalugowy, powstało w nim wiele szkół lokalnych bardzo różniących się od siebie
• wśród technik przeważał światłocień
• do głównych tematyk należały: motyw śmierci i przemijania, motywy mitologiczne, mistycyzm i martyrologia

4. Architektura barokowa

• barok kościelny

- wzorem barokowej świątyni było Il Gesú w Rzymie - kolumnada wokół placu św. Piotra w Rzymie (Giovanni Bernini) - Bazylika świętego Pawła w Londynie

• barok dworski

- Wersal - pałac w Schönbrunn koło Wiednia

Teatr i muzyka

Literatura baroku

1. Teatr

• dominującym stylem literackim był klasycyzm, który charakteryzował się nawiązaniem do sztuki antycznej, zawierał treści moralizatorskie, a za panowania Ludwika XIV w literaturze francuskiej wykazywa funkcje propagandowe
• drugim stylem był dramat barokowy; twórcy:

• powstawanie stałych teatrów przy dworach królewskich
• bogata scenografia i efekty widowiskowe (maszyneria teatralna)
• teatr ludowy - wędrowne trupy aktorskie

- William Szekspir “Makbet”, “Otello” - Molier “Skąpiec” - Miguel de Cervantes “Don Kichot” - Pierre Corneille “Cyd”

Rozwój filozofii i nauki

2. Muzyka

• głównymi gatunkami był koncert i opera
• nowymi formami były oratorium, kantata i pasja
• najwybitniejsi twórcy:

- Jan Sebastian Bach - Antonio Vivaldi - Claudio Monteverdi - Georg Friedrich Haendel

1. Główne kierunki myśli filozoficznej

• racjonalizm - Kartecjusz “Rozprawa o metodzie”
• empiryzm - Francis Bacon
• libertynizm
• jansenizm

2. Astronomia i chemia

• Johannes Kepler “Prawa ruchu planet”
• Galileusz
• Isaac Newton - prawo grawitacji i badania nad zasadami mechaniki
• odkrycie pojęcia pierwiastka
• sformułowanie pierwszych zasad termodynamiki

Dziękuję za uwagę!

Oliwia Filipczak 2A