OCHRONA PRZECIWPOWODZIOWA A WYSTĘPOWANIE I SKUTKI POWODZI

OCHRONA PRZECIWPOWODZIOWA A WYSTĘPOWANIE I SKUTKI POWODZI

Nacobezu (z podstawy programowej):

Uczeń: - analizuje i porównuje konsekwencje stosowania różnych metod ochrony przeciwpowodziowej; - określa wpływ zabudowy obszarów zalewowych i sztucznych zbiorników wodnych na występowanie i skutki powodzi na przykładzie Dolnego Śląska i Małopolski.

Czym są powodzie? Jakie są ich przyczyny?

Polska jest krajem, gdzie od czasu do czasu pojawiają się powodzie. Zazwyczaj wiosną lub latem.

Wezbranie - okresowe podniesienie się poziomu wody. Nie każde wezbranie skończy się powodzią.

Powódź to wezbranie wody w cieku lub zbiorniku wodnym , podczas którego woda występuje z brzegów i zalewa okoliczne tereny. Powoduje przy tym straty materialne i stwarza zagrożenie dla ludności.

PRZYCZYNY POWODZI

cofka - podniesienie poziomu rzeki przy ujściu do morza (silne wiatry

intensywne opady deszczu

betonowanie i wycinanie lasów

uszkodzenie obiektów hydrotechnicznych (np. przerwanie tamy)

roztopy wiosenne

zatamowanie biegu rzeki przez zatory lodowe

PRZYCZYNY POWODZI - DZIAŁALNOŚĆ CZŁOWIEKA

PRZYCZYNY POWODZI - DZIAŁALNOŚĆ CZŁOWIEKA

POKRYWANIE TERENU NIEPRZEPUSZCZALNYMI MATERIAŁAMI

CIĄG PRZYCZYNOWO-SKUTKOWY

ZADANIE Który ciąg przyczynowo-skutkowy przedstawia w odpowiedniej kolejności skutki wycięcia lasu na stokach gór?

1. Wystąpienie rzeki z koryta. 2. Szybki przybór wody w potokach. 3. Wycięcie lasu na stokach gór. 4. Przyspieszenie spływu powierzchniowego wód podczas gwałtownych opadów deszczu.

W Polsce najwięcej jest powodzi opadowych!

roztopy śniegu i intensywne opady deszczu

WIOSNA I LATO

DOLNY ŚLĄSK

MAŁOPOLSKA

dorzecza Wisły

dorzecza Odry

SKUTKI POWODZI

• ZAGROŻENIE DLA ZDROWIA I ŻYCIA LUDZI
• STRATY MATERIALNE (często dorobek życia)
• USZKODZENIA INFRASTRUKTURY (budynki, drogi, linie kolejowe, mosty, porty rzeczne)
• WZROST ZANIECZYSZCZENIA GLEB, WÓD GRUNTOWYCH I POWIERZCHNIOWYCH (zalewanie oczyszczalni ścieków i przydomowych szamb) - ZAGROŻENIE EPIDEMIOLOGICZNE
• ZAMULANIE I SPŁYCANIE KORYT RZECZNYCH (fale powodziowe nanoszą duże ilości piasku, żwiru, szczątków roślin i innego materiału)
• ZNIZCZENIA NA POLACH UPRAWNYCH
• PROBLEMY KOMUNIKACYJNE

ZAGROŻENIE DLA ZDROWIA I ŻYCIA LUDZI

USZKODZENIA INFRASTRUKTURY

STRATY MATERIALNE

KŁODZKO

WZROST ZANIECZYSZCZENIA GLEB, WÓD GRUNTOWYCH I POWIERZCHNIOWYCH

ZAMULANIE I SPŁYCANIE KORYT RZECZNYCH

ZNISZCZENIA NA POLACH UPRAWNYCH

Największe powodzie w Polsce

(OSTATNIE 20 LAT)

2010 w dorzeczu Wisły i Odry 12 ofiar śmiertelnych (w sumie 25 w Polsce)

1997POWÓDŹ TYSIĄCLECIAw dorzeczu Odry 56 ofiar śmiertelnych

STRATY - 12 mld zł

STRATY - 10 mld zł

Ofiary śmiertelne: 26 osób (w tym: 9 w Polsce, 7 w Rumunii, 5 w Austrii, 5 w Czechach)

2024

Powódź w Europie Środkowej

Powódź szczególnie w południowym dorzeczu Odry we wrześniu 2024, spowodowana niżem genueńskim, który przyczynił się do silnych i intensywnych opadów deszczu oraz ogólnego załamania pogodowego w Europie Środkowej. Źródło podniesienia poziomu wód w dorzeczu Odry rozpoczęło się w Sudetach i na Nizinie Śląskiej. Zjawisko powodzi lub zagrożenia powodziowego występowało w obszarze województw dolnośląskiego, opolskiego, śląskiego, lubuskiego oraz pozostałej części Europy Środkowej.Powódź, ze względu na swoje rozmiary, była porównywana do powodzi tysiąclecia z 1997 roku

Kłodzko

Prudnik

DOLNY ŚLĄSK W przeszłości Odra i jej dopływy zostały w znacznym stopniu uregulowane. W celu usprawnienia żeglugi ich koryta wyprostowano - zlikwidowano meandry, które spowalniały przepływanie wody w korycie i wydłużały trasę. Część koryt, zwłaszcza na terenach miejskich, umocniono w ten sposób, który ogranicza wsiąkanie wody i przyspiesza przepływ wody w korycie. Skutkuje to zwiększeniem wielkości i prędkości fali powodziowej. Na terenach nizinnych Dolnego Śląska (np. w okolicach Wrocławia) charakterystyczne jest długotrwałe występowanie wysokich stanów wód powodziowych. Na górnej Odrze i jej dopływach wybudowano lub planuje się budowę kilkudziesięciu zbiorników wodnych, w tym wielu małych, tzw. suchych. Działania te wiążą się z koniecznością przesiedlania mieszkańców.

MAŁOPOLSKA Prawe dopływy górnej Wisły są mniej uregulowane niż dopływy Odry. Mają jednak duże spadki i często płyną wąskimi dolinami, co wpływa na wielkość i prędkość przemieszczania się fali powodziowej. W Małopolsce fala powodziowa na Wiśle jest spotęgowana nakładaniem się na nią fal powodziowych jej dopływów - Soły, Skawy, Raby i Dunajca. Stan wód na tych rzekach można do pewnego stopnia kontrolować dzięki zbiornikom retencyjnym, czyli takim, w których gromadzony jest nadmiar wody. Zagrożeniem na terenach górskich, np. w Karpatach, jest podmywanie przez rwącą falę powodziową zabudowanych zboczy dolin. Przyczynia się to do powstawania groźnych osuwisk terenu, któr uszkadzają budynki.

Sandomierz "Powódź z nieba". Fot. Kacper Kowalski

Sandomierz "Powódź z nieba". Fot. Kacper Kowalski

PRZECIWDZIAŁANIE POWODZIOM

• ochrona lasów i terenów podmokłych,
• budowa zbiorników retencyjnych,
• regulowanie koryt rzecznych, gdzie jest taka potrzeba,
• budowa wałów przeciwpowodziowych,
• zakładanie polderów (naturalnych obszarów zalewowych),
• kanały ulgi - zapasowe koryta,
• tworzenie map zagrożeń powodziowych

Metody nie zawsze są skuteczne, w szczególności gdy występują długotrwałe i zbyt obfite opady.

Budowa wałów przeciwpowodziowych: - tereny nadrzeczne nie powinny być zabudowywane (wały przeciwpowodziowe nie zawsze wytrzymują napór wezbranej wody lub wały przesiąkają przez grunt)

Konieczne jest jednak na obszarach miejskich i przemysłowych budowanie wałów przeciwpowodziowych.

Na terenach leśnych, łąkowych i rolniczych budowanie wałów jest czasem niekorzystne. Dlaczego?

miasto ______pola/łąki/lasy_______miasto

Odra - rzeka, która została w znacznym stopniu uregulowana (zwłaszcza górny bieg). Różne zabiegi hydrotechniczne doprowadziły do znacznego wyprostowania jej koryta i skrócenia go o 150km.

Zwiększa to prędkość fali powodziowej i jej siły, co w niżej położonych odcinkach powoduje często niszczenie i przerywanie wałów.

ZAPORY I SZTUCZNE ZBIORNIKI

• regulują wielkość przepływu rzek
• gromadzą nadmiar wody
• stanowią skuteczny sposób ograniczenia zagrożenia powodziowego
• czasem ich budowa wymaga wysiedlenia miejscowej ludności

obszar retencyjny

KOMPLEKSOWA OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA

• ograniczanie zabudowy na terenach zalewowych
• budowa przepompowni i zbiorników wodnych
• unikanie regulacji koryta rzeki, jeśli nie jest to uzasadnione, np. żeglugą
• nowoczesne metody monitorowania przebiegu i prognozowania zjawisk hydrometeorologicznych
• tworzenie systemów wczesnego ostrzegania przed powodziom i szybkiego reagowania w czasie zagrożenia
• zwiększenie świadomości społeczeństwa w zakresie sytuacji kryzysowych
• działania służące czasowemu zatrzymywaniu wód powodziowych, w tym przywracanie RETENCJI NATURALNEJ na obszarach szczególnie zagrożonych powodzią
• projektowanie i budowa polderów powodziowych.

*RETENCJA NATURALNA - zdolność do gromadzenia wody i przetrzymywania jej przez dłuższy czas (takie właściwości mają np. obszary leśne)

tereny zalewowe