Szczodre Gody

Szczodre Gody

Godowe Święto, Szczodre Gody, Szczodruszka – w tradycji słowiańskiej święto celebrujące przesilenie zimowe, poprzedzone Szczodrym Wieczorem. Zwycięstwo światła nad ciemnością symbolizuje czas, w którym zaczyna przybywać dnia, a nocy ubywać – tym samym przynosząc ludziom nadzieję, optymizm oraz radość.

Co się dzieje ze Słońcem w grudniu ?

21 lub 22 grudnia Słońce góruje w zenicie na zwrotniku Koziorożca. Niejako zatrzymuje się tego dnia, by potem wznowić swój taniec po niebie. Mamy wtedy na naszej półkuli najkrótszy dzień w roku, początek zimy , a co ważne, słońce coraz dłużej będzie ogrzewało Ziemię.

Słońce zwycięża ciemność

Czas przesilenia zimowego to moment zarówno śmierci, jak i narodzin. Umiera stare słońce, by powstało nowe. Warto pamiętać, że te symboliczne narodziny słońca były postrzegane jako triumf światła nad ciemnością. W wielu kulturach hucznie świętowano zwycięstwo słońca. Rzymianie w tym czasie obchodzili święto Sol Invictus (Słońce Niezwyciężone), na północy Europy świętowano Jul, a nasi przodkowie-Słowianie obchodzili Szczodre Gody.

Szczodre Gody

Święto to inaczej nazywano Godowym Świętem, Zimowym Staniesłońcem, Szczodruszką. Powiedzieliśmy, że w tym czasie rodziło się nowe słońce. Słowianie wierzyli, że bóg Swaróg wykuwał z grudki złota Nowe Słońce-swego syna Swarożyca, który miał teraz opiekować się Ziemią.

Swaróg wraz z synem i swym ptasim podopiecznym, Rarogiem. Autor: Sukharev ©

Skąd nazwa ?

Dawniej słowo "gody" oznaczało "rok". Kończy się stary rok, na jego miejsce przychodzi nowy. Szczodre Gody są więc dla Słowian początkiem nowego roku słonecznego, ale i liturgicznego. Pamiętać należy, że takie świętowanie u Słowian trwało około dwóch tygodni. Dziś również zwykło się myśleć o okresie świątecznym w terminie od 24.12 do 6.01.

Święto radości

Szczodre Gody to czas, w którym nie należało pracować. Ten okres poświęcano wspólnemu biesiadowaniu, składaniu ofiar bogom. Dziś również w tym czasie nie idziemy do szkoły, pracy. Odwiedzamy bliskich. Możemy cieszyć się rodzinną atmosferą.

Stół podczas Szczodrych Godów

Świętowano z Przodkami

Wierzono, że w tym czasie przybywają do nas dusze Przodków. Na cmentarzach palono ogniska, by dusze mogły się ogrzać i organizowano rytualne uczty. Podczas wspólnej wieczerzy, dawniej zwanej "pośnikiem" ucztowano wraz z tymi, którzy przybyli z zaświatów. Dla duszy, która przybywa, by świetować ze swymi bliskimi, zostawiano puste miejsce przy stole. Dziś również przy wigilijnym stole umieszczamy dodatkowe nakrycie dla wędrowca.

Diduch zamiast choinki

Diduch to snop zboża , który stawiano we wschodnim kącie izby. Dekorowano go orzechami, owocami. Miał zapraszać dusze Przodków do wspólnego świętowania. Po wieczerzy skręcano z niego sznury i okręcano nogi oraz pas. Taki sznur miał sprawić, że w nowym roku przewiązane części ciała nie będą bolały. Obwiazywano także drzewa w sadzie, by w przyszłym roku hojnie obdarowały gospodarza.

Podłaźniczka

Pod sufitem wieszano czubek jodłowy lub sosnowy i świerkowe gałęzie, które podobnie jak diducha, dekorowano orzechami i owocami.

Ścielono siano lub słomę pod nakryciem stołu, by zapewnić sobie w przyszłym roku dobrobyt i urodzaj.

Sianko pod obrusem

Hej kolęda, kolęda.

Może wydawać się, że kolęda to już typowo chrześcijański zwyczaj. Och, to także odziedziczyliśmy po naszych słowiańskich przodkach. Dawniej słowo "kolęda" miało kilka znaczeń: -było to inne określenie Szczodrych Godów, -to noworoczna, radosna pieśń, która często zawierała w sobie wróżbę, -zwyczaj obchodzenia domostw, obwieszczając narodziny Nowego Słońca.

Kolędnicy

Kolędowanie nie było dla Słowian jedynie wesołą zabawą. Słowianie uważali, że słowa mają wielką moc. Podczas śpiewu życzono sobie szczęścia, płodności, dobrego małżeństwa. Ta silna moc życzliwego słowa była bardzo ważnym elementem Szczodrych Godów

"Kolęda słowiańska"

Hej w czas przesilenia Swarożyca chwalmy, Jedzmy, pijmy miodu, Dziadom ognie palmy! Wesoło śpiewajmy, Bogom chwałę dajmy. Hej kolęda, kolęda!

Turoń kłapie, dzwoni I na ziemię pada: Ratować go trzeba, Gorzałka się nada! Wesoło śpiewajmy, Bogom chwałę dajmy. Hej kolęda, kolęda!

Domownicy społem do kręgu stanęli i Swarożycowi z radością krzyknęli

Wpuśćcie nas do izby, Bo mróz w nosy szypie! Gorzałką częstujcie – W suchych gardłach chrypie! Wesoło śpiewajmy, Bogom chwałę dajmy. Hej kolęda, kolęda!

Jabłuszkiem, wstążkami Żytko ustrojone, Bogom hołd złożony, Plony zapewnione! Wesoło śpiewajmy, Bogom chwałę dajmy. Hej kolęda, kolęda!

Chwała Słońcu,chwała ! Słońcu chwała, chwała ! Hej kolęda, kolęda !

Dawniej słowiańscy kolędnicy w otoczeniu maszkar, wędrowali od domu do domu i wspólnie z domownikami śpiewali kolędy. U kogo się zjawili temu zwiastowali szczęście i obfite plony w Nowym Roku. Często w tym czasie można było spotkać kolędników, którzy podróżowali z wielką gwiazdą. Oczywiście dawniej symbolizowała ona triumf Słońca nad ciemnością. Osobę która nisoła wielką gwiazdę nazywano Gwiazdorem

Kto przynosił prezenty ?

W okresie przesilenia zimowego prezenty przynosił Gwiazdor, który nosił na twarzy maskę z długą brodą. Ubranie Gwiazdora składało się ze słomy, baraniej skóry i świerkowych gałązek. Gwiazdorowi towarzyszyła młoda kobieta w białej szacie-Gwiazdka. Wyobrażano sobie, że jej twarz przysłania welon.

Gwiazdka i Gwiazdor, autor: Kazimierz Perkowski (2015), grafika ze strony weneda.net

12 potraw

Na słowiańskim stole stawiano dwanaście potraw. Oznaczały one 12 pełni księżyca/12 miesięcy. W ten sposób symbolicznie przedstawiano koniec starego roku.

Symbolika potraw

Grzyb-pochodzący z lasu, miejsca należącego do świata poza ludzkiego, był symbolem tajemnicy i również ułatwiał kontakt z Przodkami.

Mak pomagał w kontaktach z Przodkami. Dziś wykorzystujemy go do wielu potraw wigilijnych.

Dziś mamy pierogi. Dawniej wręczano sobie szczodraki-słodkie pieczywo. Nadawano im kształt zwierząt, gwiazd, ludzi.

Orzechy miały zapewnić mocne zęby i siłę fizyczną

Przy jedzeniu kapusty ściskano sobie wzajemnie głowy, aby tak twarde były przyszłe główki kapusty.

Kutia - dar dla Przodków

Kutia to świąteczne danie, robione z pszenicy, maku, miodu, bakalii, orzechów. Potrawę tę dedykowano duchom przybywającym z krainy zmarłych, Nawii.

Weles

Szczodre Gody to czas, w którym składano ofiary bogowi Welesowi. Weles-pan zaświatów patronował także wszelkim dobrodziejstwom, opiekował się bydłem. Co ważne, był także bogiem odpowiedzialnym za magię. W czasie Szczodrych Godów przepowiadano sobie przyszłość.

Z wody...

Wróżby

Weles był również Panem wody. Nic więc dziwnego, że właśnie w niej szukano odpowiedzi co do przyszłości. Dziewczęta w tafli wody, przeręblu czy zamarzniętej kałuży wypatrywały odbicia młodzieńca, którego poślubią.

Wróżby

Podsłuchy...

Wsłuchiwano się w szum wiatru. Wierzono, że w tej wietrznej mowie można usłyszeć słowa wypowiadane przez duchy czy demony, które wróżyły przyszłość.

Szczekanie psów słyszane po wieczerzy, oznaczało kłótnie w rodzinie, dzwonki sań , wesele...

Wróżby z siana...

Po wieczerzy domownicy wyciągali źdźbło spod nakrycia stołu. Zielone wróżyło żelazne zdrowie, z kłosami – dostatek, a wyschnięte – biedę i chorobę. Panny wyciągając zielone źdźbło mogły liczyć na rychły ślub, ta, która wyciągnęła przywiędłą słomkę mogła liczyć na ślub za rok. Niestety suchy patyczek dla niejednej oznaczał staropanieństwo.

Wróżby

Jemioła...

Jemiołę należy zawiesić po pojawieniu się pierwszej gwiazdki. Można ją umieścić nad frontowymi drzwiami. Pocałunek na ustach ukochanej osoby zapewnia miłość i szczęście. Jemiołę należy ususzy ć, przechować do następnego roku. Roślina zapewni zdrowie, pomyślność i szczęście domowi na cały rok.

Czy wiesz, że dziś również czci się dawnych bogów i obchodzi wszystkie święta Słowian? Rodzimowierstwo to współczesna religia oparta na duchowości i mitologii naszych Przodków (przed nastaniem na naszych terenach chrześcijaństwa). Tak więc, dzisiejsza lekcja nie jest jedynie historyczną opowieścią, ale przedstawieniem tradycji i wierzeń, które po dziś dzień są kultywowane. Są żywe w sercach Rodzimowierców.

Warto pamiętać o tym, skąd pochodzą nasze świąteczne tradycje. Pamięć o naszych Przodkach, o ich wierzeniach, zwyczajach to bardzo ważna część naszej kultury. Najważniejsze jest jednak to, że dla wszelkich ludów okres przesilenia zimowego to czas wielkiej radości, życzliwości i wspólnego świętowania. Życzę Wam, abyście podczas Bożego Narodzenia, Szczodrych Godów czy po prostu podczas odpoczynku radowali się obecnością Waszych bliskich.

Opracowanie: Kamila Królewicz

Szczodrych godów

Ukrzyjcie jak Słońce wstaje Młode Słońce rodzi się Niech nam bogi błogosławią Wszelkim dobrem obdarzają