kl. 8 Za żelazną kurtyną

Za żelazną kurtyną

Droga do wyścigu zbrojeń

1. ZSRS po II wojnie światowej2. Kraje demokracji ludowej 3. Odwilż w bloku wschodnim4. Powstanie węgierskie5. Polityka odprężenia

pytania pomocnicze do lekcji

– omów przejawy odwilży w ZSRS – przedstaw najważniejsze tezy referatu N. Chruszczowa na XX Zjeździe KPZR i konsekwencje wygłoszenia tego przemówienia – omów okoliczności powstania i znaczenie Układu Warszawskiego – wymień przejawy odprężenia w relacjach międzynarodowych w latach 1953–1960 – omów cechy charakterystyczne państw demokracji ludowej – wymienia przyczyny i skutki powstania węgierskiego w 1956 r. – znaczenie śmierci Stalina dla przemian w ZSRS i krajach demokracji ludowej – wyjaśnij, w jakich okolicznościach doszło do konfliktu międzyZSRS a komunistycznymi władzami Jugosławii – zcharakteryzuj sposób sprawowania władzy i prowadzoną politykę przez N. Chruszczowa – przedstaw przebieg powstania węgierskiego z 1956 r.

pojęcia: kraje demokracji ludowej, powstanie węgierskie,odwilż, tajny referat Chruszczowa, destalinizacja, Układ Warszawski, Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG) daty: wybuchu powstania węgierskiego (X 1956), śmierci J. Stalina (5 III 1953 r.), powstania Układu Warszawskiego (1955), XX Zjazdu KPZR (II 1956), powstania RWPG (1949), wkroczenia Armii Czerwonej na Węgry (XI 1956), końca okresu odprężenia między Wschodem a Zachodem (1960) postać: Nikity Chruszczowa, Josipa Broza-Tity, Ławrientija Berii, Imre Nagya

ZSRS po II wojnie światowej

1. ZSRR po II wojnie światowej 1945 – 1953 a) Józef Stalin umocnił swoją pozycję w kraju i na arenie międzynarodowej do rządu wprowadził Andrieja Żdanowa – żdanowszczyzna – powojenna polityka wewnętrzna w ZSRR, którą charakteryzują represje wobec społeczeństwa, w republikach kierownicze stanowiska obsadził Rosjanami by je bardziej związać z Moskwą, w całym państwie język rosyjski uznano za urzędowy – nastąpiła rusyfikacja republik. b) Stalin powrócił do polityki represji wobec społeczeństwa. Represje dotknęły: repatriantów / radzieckich jeńców wojennych, Żydów, ludzi podejrzanych o działalność szpiegowską lub spiskową. c) na Ukrainie wybuchła kolejna klęska głodu, podczas której zmarło ok. 1 mln ludzi. d) w 1952 r. zmieniono nazwę partii z WKP (b) na KPZR – Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego

1955 r. – utworzenie Układu Warszawskiego

a) 1955 r. – utworzenie Układu Warszawskiego

• przyczyny – wstąpienie RFN do NATO. W odpowiedzi powstała „deklaracja bukareszteńska” – protest wobec militaryzacji RFN
• 14.05.1955 podpisanie traktatu powołującego Układ Warszawski
• -traktat podpisały państwa bloku wschodniego i ZSRR, choć w latach 60-ych z tego sojuszu wojskowego wystąpiła Albania,

2 -oficjalnie Układ Warszawski powstał jako obrona przed możliwą agresją państw NATO. Nieoficjalnie państwa członkowskie przygotowywały się do działań ofensywnych przeciwko państwom zachodnim, -uregulowano kwestie związane z pobytem wojsk radzieckich na terenie państw członkowskich; ich pobyt został usankcjonowany, -skutkiem podpisania tego traktatu było wymuszenie ściślejszej współpracy z ZSRR państw członkowskich

ZSRR 1953 – 1956

ZSRR 1953 – 1956 - walka o władzę po śmierci Stalina a) rywalizacja o władzę między: Nikitą Chruszczowem, Ławrentijem Berią, Gieorgijem Malenkowem, Nikołajem Bułganinem. b) I sekretarzem KPZR został Nikita Chruszczow.

3. Odwilż w bloku wschodnim

odwilż – okres od śmierci Stalina w 1953 r., który charakteryzował się odejściem od kultu jednostki i odejściem od polityki represji. Cechy: * 1955 r. – w ZSRR ogłoszono amnestię i wypuszczono z łagrów i więzień setki tysięcy ludzi, * poprawa poziomu życia dzięki zwiększeniu nakładów na przemysł lekki i spożywczy, * inwestowanie w rozwój rolnictwa b) XX Zjazd KPZR 1956 r. – Chruszczow wygłosił tajny referat, w którym dokonał krytyki rządów Stalina: * potępił kult jednostki, * potępił nadużywanie pojęcia „wróg ludu” wobec członków partii, którzy niesłusznie zostali skazani w sfingowanych procesach politycznych, * potępił zabójstwo Michaiła Tuchaczewskiego i tysięcy innych ofiar, * potępił deportacje całych narodów podczas II wojny światowej, * zanegował zerwanie stosunków z Jugosławią. Mimo, ze referat był tajny tezy w nim zawarte szybko zostały upowszechnione, co przyczyniło się do destalinizacji państw bloku wschodniego.

polityka zagraniczna – odprężenie 1956 – 1960

• cele – ustabilizowanie stosunków z USA by móc ograniczyć zbrojenia i uwolnione w ten sposób środki przekazać na cele cywilne i polepszenie bytu obywateli,
• polityka pod hasłem „pokojowego współistnienia”
• realizacja : -zakończenie konfliktu koreańskiego,
• -porozumienie z Josipem Broz Titą *
• -uwolniono niemieckich jeńców wojennych i pozwolono im wrócić do domu,
• -w 1955 r. ZSRR zawarł traktat pokojowy z Austrią, która zgodziła się na wieczystą neutralność, w zamian za wycofanie się wojsk radzieckich z jej terytorium
• e) powrót do polityki wrogości.
• Polityka odprężenia skończyła się wraz z zestrzeleniem amerykańskiego samolotu U-2 w maju 1960 r.

Info

Wydarzenia na Węgrzech w 1956 r.

• a) po śmierci Stalina w 1953 r. premierem został Imre Nagy
• liberalizacja polityki,
• ograniczenie represji,
• przestawienie gospodarki na zwiększenie produkcji dóbr konsumpcyjnych
• b) 1955 r. - zatrzymanie reform przez I sekretarza Mátyása Rákosiego. Imre Nagy został usunięty z partii i pozbawiony stanowisk państwowych.

• c) 1956 r. – pod wpływem tajnego referatu Chruszczowa na Węgrzech rozpoczął się proces destalinizacji i demokratyzacji

• lipiec - odsunięto od władzy Mátyása Rákosiego

• pojawiły się żądania: -przywrócenia dawnej symboliki narodowej, którą zastąpiono w okresie stalinowskim symboliką komunistyczną, -przywrócenia wolności słowa, -rewizji wyroków wydanych w procesach politycznych w okresie stalinizmu, -bliższych związków z Jugosławią, -równości w stosunkach z ZSRR, -wycofania się Armii Czerwonej z terytorium Węgier,

wydarzenia październikowe 1956 r. na Węgrzech 23.10.1956 r. – początek demonstracji w Budapeszcie. Rozpoczęła się ona pod pomnikiem Józefa Bema. Przekształciła się ona w walki z siłami bezpieczeństwa. Zginęli ludzie. 23/24.10.1956 r. i ponownie powierzono funkcję premiera Imre Nagy, 24 – 28.10.1956 r. – powstanie węgierskie. Protesty spowodowały interwencję wojsk radzieckich. Czołgi radz. wjechały do Budapesztu inicjując otwarte powstanie Węgrów. Część oddziałów węgierskich poparła powstańców. Dowodził nimi płk Pal Maleter. Nagy wynegocjował wycofanie się wojsk radz. z Budapesztu.

* zezwolono na działalność partii politycznychutworzono rząd koalicyjny, który 1.11. ogłosił : -wystąpienie Węgier z Układu Warszawskiego, -zwrócił się do ONZ by zgodziły się na neutralność Węgier, -przywrócenie ustroju demokratycznego * Władze radzieckie aresztowały delegację rządu węgierskiego i powołały nowy rząd z Janošem Kadarem na czele, * 4.11. rozpoczęła się druga interwencja wojsk radzieckich, która mimo oporu Węgrów zakończyła się przejęciem kontroli nad krajem przez komunistów. Państwa zachodnie nie udzieliły powstańcom węgierskim pomocy. e) skutki * Węgry opuściło ponad 200 tys. ludzi, * aresztowano i skazano kilka tysięcy ludzi, * Imre Nagy został aresztowany i skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano, * Węgry powróciły na drogę komunizmu.

oś czasu

19491960

Czasy współczesne

1960

1955

1949

KONIEC okresu odprężenia między Wschodem a Zachodem

POWSTANIE Układu Warszawskiego

powstanie RWPG

+info

+info

1956

1953

XX Zjazdu KPZR (II ), wybuchu powstania węgierskiego (X ), wkroczenia Armii Czerwonej na Węgry (XI ),

śmierć J. Stalina

+info

+info

Josip Broz-Tito

Nikita Chruszczow

Ławrientij Beria

Imre Nagy

jugosławiański działacz komunistyczny, polityk oraz przywódca bałkańskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej. Wieloletni dyktator Jugosławii.

adziecki polityk, działacz partyjny i państwowy, I sekretarz KC Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w latach 1953–1964 i premier ZSRR w latach 1958–1964.

zbrodniarz komunistyczny, szef NKWD, który był w znacznym stopniu odpowiedzialny za „wielkie czystki” okresu stalinowskiego. Jeden z głównych wykonawców zbrodni stalinowskich.

komunistyczny polityk węgierski, premier Węgier podczas rewolucji węgierskiej 1956.