stylizacja w chłopach

Stylizacja w "Chłopach

Monika Zalas

1.

Co to jest stylizacja Językowa?

Wyraz stylizacja używany w naukach filologicznych odnosi się do świadomego, umyślnego wprowadzenia do wypowiedzi pisanej lub ustnej, reprezentującej określony styl, elementów charakterystycznych dla innego stylu. Teksty można stylizować na różne odmiany terytorialne i środowiskowe, a także na style funkcjonalne i gatunkowe. Można te teksty upodabniać do języka minionych epok.

2.

Po co stylizacja Językowa?

Wypowiedzi stylizuje się, aby zwiększyć ich realizm, a także odtworzyć koloryt lokalny. Zabieg ten może też służyć charakterystyce bohaterów i środowiska, z którego się oni wywodzą. Cele stylizacji to również albo ośmieszenie, sparodiowanie jakiejś odmiany języka, albo jej nobilitacja (np. wytworzenie podniosłego nastroju). Stylizacja może też pełnić funkcje humorystyczne. Stylizacja może obejmować wymowę, odmianę wyrazów, składnię lub słownictwo i frazeologię. Nadawca tekstu może dążyć do wiernego odwzorowania jakiegoś stylu lub ograniczać się do stosowania wybranych jego elementów.

3.

stylizacja Środowiskowa

wprowadzanie do wypowiedzi elementów charakterystycznych dla odmian zawodowych (profesjonalizacja) lub środowiskowych (argotyzacja), takich jak gwara uczniowska, aktorska, żołnierska, język użytkowników internetu, żargon przestępców lub subkultury hip‑hopu. Sygnałem stosowania tego typu stylizacji jest leksyka charakterystyczna dla poszczególnych odmian zawodowych lub środowiskowych, np. posługiwanie się takimi wyrazami, jak: chawira, doliniarz, gryps, które są charakterystyczne dla gwary przestępczej. Dzięki omawianemu zabiegowi można wiarygodnie opisać przebieg akcji i zaprezentować dialogi bohaterów. Jest to też sposób na nadanie ich wypowiedziom zabarwienia humorystycznego.

4.

stylizacja Gwarowa (dialektyzacja)

nadawanie wypowiedziom cech gramatycznych lub leksykalnych, charakterystycznych dla odmian terytorialnych, czyli gwar i dialektów. Obie te odmiany są związane z językiem mieszkańców wsi, często omawiany rodzaj stylizacji wykorzystuje się, aby scharakteryzować bohaterów – podkreślić ich wiejskie pochodzenie. Bardzo często przypisuje się im wówczas nie tyle cechy charakterystyczne dla konkretnego regionu Polski, ile właściwości, głównie fonetyczne, które w świadomości użytkowników polszczyzny łączone są właśnie z mową mieszkańców wsi.

4.

stylizacja Gwarowa (dialektyzacja)

Taką cechą jest pochylanie samogłosek (wymowa „i” zamiast „e”, „o” – zamiast „a”, „u” – zamiast „o”), mazurzenie (wymowa „z”, „s”, „dz”, „c” zamiast „ż”, „sz”, „dż”, „cz”) , labializacja (wymowa „ł” na początku wyrazu przed samogłoską „o”, np. łokno zamiast okno, łoko zamiast oko), prejotacja (wymowa „j” przez samogłoską, np. janioł zamiast anioł). Jedną z najczęstszych cech fleksyjnych wykorzystywanych w stylizacji jest posługiwanie się końcówką –ów w dopełniaczu liczby mnogiej takich wyrazów, jak mysz, kapelusz, zupa, czyli stosowanie form myszów, kapeluszów, zupów itp. Z kolei typowe leksykalne gwaryzmy, dialektyzmy i regionalizmy to ajuści, akuratnie, dlaboga, na pole (‘na dwór’), ichni, flaszka, sznytka, pyrka. Dzięki nim opisywane wydarzenia, przedmioty i zjawiska zyskują koloryt lokalny.

5.

Archaizacja

to wprowadzanie do wypowiedzi elementów językowych charakterystycznych dla języka epok minionych, czyli archaizmów. Do często używanych archaizmów leksykalnych możemy zaliczyć wyrazy: azali, zawżdy, alkierz, macierz, wartko. Archaizmy gramatyczne tonp. wyrazy odnoszące się do zwierząt i rzeczy z końcówką –owie w mianowniku liczby mnogiej (ptakowie, psowie, stołowie, sądowie) lub formy czasu zaprzeszłego (Dokonał był wielkich rzeczy). Zabieg ten może służyć zwiększeniu realizmu dzięki wprowadzeniu odbiorcy w atmosferę epoki, co czynili m.in. tacy pisarze, jak Henryk Sienkiewicz czy Ignacy Kraszewski. Może też być wykorzystywany, by wytworzyć podniosły nastrój, nadać wypowiedzi patetyczny, uroczysty charakter lub - wręcz przeciwnie – żartobliwy czy groteskowy. Prześmiewcze funkcje archaizacji wykorzystywali m.in. Sławomir Mrożek i Witold Gombrowicz.

6.

stylizacja Biblijna

to nadanie tekstom cech stylu biblijnego, a więc korzystanie z gatunków biblijnych (psalmu, przypowieści), metaforyki, frazeologii mającej źródła w Piśmie Świętym (oko za oko, ząb za ząb, Arka Przymierza) oraz charakterystycznej składni (przewaga zdań współrzędnie złożonych, szyk przestawny, przestawny).

7.

Ponadto wyróżniamy: poetyzację (upodobnianie wypowiedzi do stylu artystycznego), intelektualizację (nadawanie tekstom cech stylu naukowego), kolokwializację (potoczne nacechowanie wypowiedzi) i inne rodzaje stylizacji.

8.

Funkcje Stylizacji

8.

Jaką funkcję pełni stylizacja językowa w tekstach kultury?

Omów zagadnienie odwołując się do fragmentu „Chłopów” Reymonta, własnych doświadczeń komunikacyjnych oraz wybranego tekstu kultury.