różne języki polskie

różne języki polskie

Zróżnicowanie polszczyzny. Język ogólnonarodowy, dialekty i gwary

let's go

czy wszyscy mówimy tym samym językiem?

Obejrzyj film

W poszczególnych regionach polski używa się różnych odmian języka.

JAKIE INNE CZYNNIKI MAJĄ WPŁYW NA TO, W JAKI SPOSÓB SIĘ WYPOWIADAMY?

język ogólnonarodowy

odmiany

odmiana ogólna

TERYTORIALNE

ŚRODOWISKOWE I ZAWODOWE

Start

DIALEKTY

GWARY

Link

profesjolekty

slang/żargon

socjolekty

title here

Lorem ipsum dolor

Lokomotywa J. Tuwima "po śląsku"

+ INFO

"pan hilary" po poznańsku

Kliknij na obrazek

Notatka

Język ogólnonarodowy (ogólnopolski) – uniwersalna (ogólna, standardowa) odmiana polszczyzny używanej na co dzień przez większość Polaków. Dialekt to język ludności wiejskiej obejmujący duży obszar kraju – cały region. Na terenie Polski można wskazać pięć dialektów: wielkopolski, małopolski, mazowiecki, śląski i kaszubski. Gwara jest pojęciem węższym niż dialekt, to język mieszkańców kilku lub kilkunastu wsi. Socjolekt to odmiany języka charakterystyczne dla danego środowiska, grupy społecznej lub rówieśniczej:  profesjolekt (język grupy zawodowej)  slang  żargon

czy język potoczny jest poprawny?

Jeśli uważnie wsłuchacie się w wypowiedzi różnych ludzi, z pewnością zauważycie, że zaledwie nieliczni posługują się zawsze piękną, literacką polszczyzną. To wcale nie znaczy, że pozostali wypowiadają się niepoprawnie. Językoznawcy wyróżniają dwie odmiany polszczyzny i związane z nimi rodzaje normy językowej – wzorcową i użytkową. W sytuacjach oficjalnych, publicznych, np. na szkolnej uroczystości, podczas egzaminu, w wypracowaniu czy piśmie do urzędu powinniśmy posługiwać się polszczyzną wzorcową, a więc przestrzegać bardziej rygorystycznych zasad poprawności językowej ujętych w normie językowej. W sytuacjach nieoficjalnych, prywatnych, codziennych możemy zachować większą swobodę w zakresie poprawności językowej. Wiele form nie jest zgodnych z normą wzorcową, ale uznaje się je za dopuszczalne w normie użytkowej. Zdanie Pożycz mi tą książkę. jest poprawne w polszczyźnie potocznej, natomiast norma wzorcowa nakazuje użycie zaimka tę. Zawsze należy wystrzegać się błędów językowych! Powinniśmy dbać o poprawność, staranność i właściwą formę naszych wypowiedzi, czyli kulturę języka. To od nas, współczesnych użytkowników języka polskiego, zależy, jak Polacy będą mówić, gdyż język jest tworem żywym, który stale się zmienia.

Info

Temat lekcji:

INTENCJA I CEL WYPOWIEDZI A GRZECZNOŚĆ JĘZYKOWA

co to jest intencja wypowiedzi?

Intencje wypowiedzi mogą być bardzo różne:  przekazanie informacji, np. Kończę lekcje o 14.00.  wyrażenie prośby, np. Czy mógłbyś mi pomóc?  odmowa, np. Niestety, nie mogę się na to zgodzić.  zachęta, np. Nie bój się, na pewno sobie poradzisz.  wydanie polecenia, np. Podejdź do tablicy.  złożenie obietnicy, np. Dotrzymam tajemnicy.  aprobata, np. To świetny pomysł!  wyrażenie niezadowolenia, np. Twoje zachowanie bardzo mi się nie podoba.  prowokacja, np. Poszedłem do kolegi bez pozwolenia i co mi teraz zrobicie. i wiele innych.

Ludzie porozumiewają się ze sobą w jakimś celu. Taki cel nazywamy INTENCJĄ WYPOWIEDZI. Nadawca powinien swoje myśli formułować w taki sposób, aby jego intencja była czytelna dla odbiorcy. Kompetentny odbiorca natomiast bez trudu winien odczytać intencje nadawcy.

Jak widzicie, celem porozumiewania się między ludźmi jest nie tylko przekazanie czy wymiana informacji, ale takie budowanie relacji społecznych. Komunikat językowy jest jednym z najważniejszych (niektórzy badacze sądzą, że najważniejszym) elementem życia społecznego. Dlatego trzeba zadbać o to, by komunikacja była skuteczna. Wiecie już, że w tym celu należy uwzględnić wszystkie elementy aktu komunikacji. Nie mniej ważne jest przestrzeganie zasad GRZECZNOŚCI JĘZYKOWEJ, gdyż to one zjednują nam odbiorcę i skłaniają go do życzliwego odniesienia się do naszej wypowiedzi i do nas. Nie znaczy to wcale, że zawsze musimy wypowiadać się piękną polszczyzną, popisywać się bogactwem słownictwa czy umiejętnością stosowania wyszukanych metafor. Inaczej będziemy rozmawiać z przyjacielem, inaczej z ukochaną ciocią, a jeszcze inaczej z profesorem wyższej uczelni. Ważne jest, abyśmy umieli trafnie rozpoznać sytuację komunikacyjną, w której się znaleźliśmy, i odpowiednio do niej dobrać styl wypowiedzi. W każdej sytuacji należy jednak przestrzegać pewnych zasad.

 Traktuj rozmowę jako okazję do wymiany myśli, uczuć, poglądów. Taka wymiana zawsze wzbogaca.  Utrzymuj kontakt wzrokowy z rozmówcą.  Nie przerywaj wypowiedzi rozmówcy.  Dopuszczaj rozmówcę do głosu.  Słuchaj uważnie.  Zadawaj pytania, które będą świadczyć o twoim zainteresowaniu tematem.  Nie narzucaj swojego zdania, postawa nieprzejednana prowadzi do monologu, nie do rozmowy.  Szanuj poglądy rozmówcy, nawet jeżeli się z nimi nie zgadzasz.  Nie obrażaj rozmówcy ani nie obrażaj się na rozmówcę.  Mów prawdę.

Zasady prowadzenia dobrej rozmowy

CZY WIESZ, ŻE...

Niektóre komunikaty językowe nadawane w określonej sytuacji przez odpowiednie osoby mają moc zmieniania rzeczywistości, np. ksiądz wypowiadając podczas chrztu słowa Ja Ciebie chrzczę…, nadaje dziecku imię; minister wydając rozporządzenie, stwarza reguły prawne obowiązujące obywateli. Również wasze słowa w pewnych okolicznościach mogą mieć taką moc, przypomnijcie sobie pierwszą klasę i uroczystość pasowania na ucznia, to wtedy składaliście ślubowanie, dzięki któremu oficjalnie staliście się uczniami swojej szkoły.

ETYKIETA W PRZESTRZENI WIRTUALNEJ???

NETYKIETA

, czyli etykieta w Internecie

Tak samo jak w komunikacji mówionej/codziennej/bezpośredniej, również w przestrzeni wirtualnej warto zachować szacunek dla współrozmówcy i przestrzegać norm grzecznościowych.

Mimo, że wiadomości przesyłane za pomocą sieci mają często charakter skrótów myślowych, powinny być zrozumiałe dla odbiorcy. Niestosowanie znaków interpunkcyjnych czy znaków diakrytycznych może zmienić sens i znaczenie wypowiedzi.

Temat lekcji:

kontekst w akcie komunikacji

jakie elementy składają się na kontekst?

Często mówimy, że słowa czy zdania wyrwane z kontekstu znaczą całkiem co innego niż w całej wypowiedzi. Na przykład słowo dobrze może, w zależności od kontekstu, oznaczać:

 zgodę, np. Dobrze, możesz to zrobić.  ocenę szkolną, np. Siadaj, dobrze.  ocenę stanu zdrowia, np. Czuję się dobrze.  korzyść, zysk, np. Dobrze sprzedałem stary rower.  pochwałę, uznanie, np. Dobrze się o nim mówi.  pomyślny wynik, np. Wszystko skończyło się dobrze.

Znaczenie wyrazu lub zdania może zależeć od tego, jakie słowa (czy zdania) stanowią jego najbliższe sąsiedztwo. Na przykad wyraz pole może oznaczać:

 część boiska piłkarskiego (pole karne),  teren, na którym uprawia się zboże (pole pszenicy),  powierzchnię figury geometrycznej (pole trójkąta),  dziedzinę ludzkiej aktywności (na polu nauki),  miejsce działań wojennych (pole bitwy).

+ INFO

KONTEKST

Bardzo istotne są także wspólna wiedza oraz doświadczenia kulturowe nadawcy i odbiorcy. Znajdują one odbicie w języku: przysłowiach, związkach frazeologicznych, ale również w nawiązaniu do faktów kultury i życia społecznego. Kontekst kulturowy ułatwia odczytanie aluzji i metafor, np. nawiązania do mitów śródziemnomorskich czy Biblii są czytelne dla wykształconego Europejczyka, a mogą być zupełnie niezrozumiałe dla małego dziecka.

Czasami kontekst jest wręcz niezbędny do powstania komunikatu. Dzieje się tak m.in. w przypadku niektórych szyldów, tabliczek adresowych czy ogłoszeń. Jeśli zobaczymy słowo kwiaty zapisane na kartce papieru, to nie będziemy wiedzieli, o co chodzi – komunikat będzie nieskuteczny. Natomiast to samo słowo widniejące na szyldzie nad sklepem poinformuje nas, że tu jest kwiaciarnia.

Ważne jest także, kto z kim rozmawia, np. czy te osoby dobrze się znają, czy występują między nimi jakieś zależności formalne, czy się lubią, oraz w jakiej sytuacji dochodzi do aktu komunikacji, np. w domu, szkole czy kościele, czyli tzw. kontekst społeczny.

+ INFO

Info

Dziękuję za dzisiejszą pracę!

Miłego dnia :)