Kryzys Rzeczypospolitej
Krzyżtopór to rezydencja magnacka wzniesiona w pierwszej połowie XVII wieku przez magnata Krzysztofa Ossolińskiego. Była to wówczas najwspanialsza w Polsce siedziba szlachecka, która dodatkowo miała pełnić funkcję fortecy. Jednak niedługo po wybudowaniu twierdza została zajęta przez Szwedó podczas potopu. Najeźdźcy okradli ją z bogatego wyposażenia, a także biblioteki i archiwum.
Na co będę zwracać uwagę:
- jakie były skutki XVII - wiecznych wojen dla Polski- w jaki sposób liberum veto wpłynęło na funkcjonowanie Rzeczypospolitej - jak szlachta odnosiła się do problemów państwa
Kryzys państwa
Skutki wojen prowadzonych w XVII wieku
Skutki wojen prowadzonych w XVII wieku
Wiek XVII przeszedł do historii Polski jako stulecie wojen.
Szlachta - chcąć temu zaradzić - zwiększała chłopom wymiar pańszczyzny. Na domiar złego na zachodzie Europy spadły ceny zboża. Doprowadziło to do spadku produkcji zboża, a handel nim wręcz uległ załamaniu. Skutkiem tego było zubożenie mieszczaństwa i upadek znaczenia miast.
W wyniku zmagań z Rosją, z Turcją i ze Szwecją Rzeczpospolita utraciła około jednej trzeciej swojego terytorium. Sąsiedzi zagarnęli między innymi Inflanty i wschodnią Ukrainę. Rzeczpospolita straciła też zwierzchność na d Prusami Książęcymi.
XVII wiek to w Rzeczypospolitej czas kryzysu gospodarczego. Zniszczenia wojenne dotknęły wiele miast, wsi i folwarków. Liczne grunty leżały odłogiem, czyli były nieuprawiane.
Walki toczone na ziemiach polskich, szczególnie w czasie potopu szwedzkiego, oraz epidemie chorób doprowadziły do spadku liczby ludności z 11 milionów do około 7 milionów.
Kryzys państwa
Załamaniu gospodarki towarzyszył kryzys państwa. Skarbiec był pusty, brakowało funduszy na opłacenie armii. Granic strzegły więc nieliczne, słabo wyszkolone wojska. Zmalała też rola sejmu. Szczególnie niekorzystne dla jego funkcjonowania było nadużywanie zasady liberum veto, co po łącinie oznacza "nie pozwalam". Sprzeciw posła kończył obrady i unieważniał dotychczasowe postanowienia. Po raz pierwszy sejm został zerwany w 1652 roku przez Władysłąwa Sicińskiego. Od tej pory do zasady liberum veto zaczęto odwoływać się coraz częściej. Wykorzystywali ją magnaci i obce dwory - przekupywali posłów, by zrywali sejmy, blokując reformy państwa.
W XVII wieku władzę królów elekcyjnych stopniowo ograniczano. Podejmowane przez niektórych monarchów próby reform kończyły sę zwykle zawiązaniem przez szlachtę rokoszu. Do takiego zbrojnego wystąienia doszło po potopie szwedzkim. Król Jan Kazimierz zaproponował, aby nowego króla wybierać jeszcze za życia panującego władcy, co pozwoliłoby uniknąć trudnego okresu bezkrólewia. Postulaty króla oburzyy część szlachty, która w 1665 roku zawiązałą rokosz pod wodzą hetmana Jerzego Lubomirskiego. W latach 1665 - 1666 w Rzeczypospolitej toczyła się krwawa wojna domowa, zakończona ugodą. Hetman musiał udać się na wygnanie. Król natomiast w 1668 roku abdykował i opuścił kraj.
Zapamiętaj! Rokosz - zbrojne wystąpienie szlachty przeciw królowi.
+info
Jerzy Lubomirski(1616 - 1667)
niezwykle zasłużył się dla Polski w czasie potopu. Nie poddał się Szwedom i prowadził z nimi zacięte walki, odnosząc wiele zwycięstw. Po zakończeniu rokoszu hetman został skazany na banicję, czyli wygnanie z kraju.
CIEKAWOSTKA
Obecnie w polskim parlamencie zasada liberum veto nie funkcjonuje. Jednakże według polskiej konstytucji prawo weta posiada prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Może je zastosować, jeśłi nie zgadza się z przedstawioną mu do podpisu ustawą uchwaloną przez sejm. W tym celu prezydent RP sporządza wniosek, w którym wyjaśnia, dlaczego zawetował ustawę. Mimo weta sejm może ustawę uchwalić ponownie, ale musi na nią głosować co najmniej 3/5 posłów, a jak nie jak wcześniej połowa. Wówczas prezydent RP ma obowiązek podpisać ustawę, która po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw staje się obowiązującym prawem.
To już wiem!
W wyniku wojen prowadzonych w XVII wieku Rzeczpospolita utraciłą 4 miliony obywateli i dużą część terytorium. Załamaniu uległa produkcja zboża, podupadł też handel, co doprowadziło do upadku znaczenia miast. Liczne rezydencje szlacheckie i gospodarstwa obrabowano lub zniszczono. Szlacha, aby ratować swoje dochody, zwiększała chłopom wymiar panszczyzny.
Wielu szlachciców nie dostrzegało słabości ustroju demokracji szlacheckiej, szczególnie zasady liberum veto. Dbali głównie o swój majątek, nie troszcząc się o sprawy państwowe.
W XVII i XVIII wieku wiele sejmów zostało zerwanych przez zastosowanie zasady liberum veto. Zgodnie z nią uchwały były podejmowane w sposób jednomyśłny, a sprzeciw choćby jednego posła kończył obrady.
Kryzys gospodarczy powodował, że skarb państwa był pusty. Pieniędzy brakowało przede wszystkim na utrzymanie armii.
Barok i sarmatyzm
Rosnąca pobożność nie oznaczała jednak, że zupełnie wyrzeczono się doczesnych uciech. Ludzie z jednej strony ucztowali i uczestniczyli w zabawach, z drugiej zaś oddawali się długotrwałym postom, ascezie i żarliwym modlitwom. Epoka, w której żyli, była więc pełna kontrastów. Nazywa się ją barokiem, od słowa barroco, oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie. W architekturze, sztuce i kulturze styl barokowy rozpowszechnił się pod koniec XVI wieku. Swoim zasięgiem objął do połowy XVIII wieku nie tylko Europę, lecz także posiadłości hiszpańskie i portugalskie w Nowym Świecie.
Zwróć uwagę na to: - czym charakteryzował się styl barokowy,- jakie są najwybitniejsze dziełą sztuki barokowej, - czym był sarmatyzm.
Epoka sprzeczności
Okres okrutnych wojen religijnych, klęsk głodu i epidemii przetaczających się w XVI wieku przez Europę spowodował, że ludzie nie byli pewni przyszłości. Po epoce humanizmu renesansowego, koncentrującego się na sferze ziemskiego życia człowieka, nastąpił zwrot ku Bogu i sprawom wiary. Ludzie czuli się zagrożeni, dlatego szukali oparcia w religii - licznie uczestniczyli w nabożeństwach kościelnych, pielgrzymowali i pościli.
Barok - styl pełen przepychu
Celem twórcó nowego stylu było wywarcie na widzu wrażenia. Wznoszono więc wspaniałe, ogromne kościoły i pałace świadczące o zamożności i potędze ich właścicieli. Barokowy przepych był widoczny nie tylko w architekturze, lecz także w malarstwie, rzeźbie i muzyce. Do najsłynniejszych kompozytorów tego okresu należy Jan Sebastian Bach. W epoce baroku narodziłą się też opera.
W odróżnieniu od budowli i dzieł renesansowych barokowa architektura i sztuka cechowała się bogactwem dekoracji. Powszechnie wykorzystywano ornamenty, rzeźby płaskorzeźby, malowidła oraz złocenia. Ornament - element zdobniczy, często wykorzystujący motywy roślinne, który stosuje się w architekturze, malarstwie lub rzemiośle artystycznym.
Sztuka baroku
W okresie baroku rozwijały się architektura, rzeźba i malarstwo. We wszystkich tych dziedzinach sztuki dzieła cechowały się dynamiczną kompozycją i bogactwem zdobień.
Pokłon Trzech Króli to obraz namalowany przez Petera Paula Rubensa. Sceny biblijne były popularnym tematem malarstwa barokowego. Twórcy tego okresu często posługiwali się grą światła i kolorów. Rozjaśniali najważniejsze elementy dzieła, by skierować na nie uwagę widzów.
Putto to figurka aniołka w postaci małego pulchnego chłopca ze skrzydełkami.
Pałac w Wersalu pod Paryżem
Pałac w Wersalu pod Paryżem powstał w XVII wieku jako siedziba królów Francji. Ogromny zespół pałacowy otoczono pięknymi ogrodami i stawami. Wersal był uważany za najwspanialszą rezydencję świata. Razem z władcą zamieszkiwało ją kilkanaście tysięcy dworzan i służby.
Dawid
Giovanniego Berniniego
to dzieło, które przedstawia biblijnego bohatera. Barokowi rzeźbiarze starali się oddać w swoich dziełach ruch i emocje postaci.
Barok w sztuce Kościoła
Styl barokowy szczególnie odpowiadał potrzebom Kościoła katolickiego, który na przełomie XVI i XVII wieku rywalizował o wiernych z wyznaniami protestanckimi. Monumentalne i bogato zdobione świątynie katolickie były przeciwieństwem prostych i surowych zborów protestanckich. Pełne przepychu wnętrza miały pokazywać potęgę Kościoła, wywoływać zachwyt, zachęcać do uczestnictwa w nabożeństwach i umacniać wiarę katolicką. Tworzący na potrzeby i zamówienia Kościoła katolickiego artyści, podobnie jak w średniowieczu, przedstawiali sceny biblijne oraz wydarzenia z życia świętych.
Barok w Polsce
Styl barokowy stał się popularny także w Polsce. Kościoły w nowym stylu wzniesiono między innymi w Krakowie, w Poznaniu, w NIeświeżu, w Lublinie i we Lwowie. Polscy magnaci budowali okazałe pałace, w których znajdowały się pełne przepychu sale mieszczące kolekcje dzieł sztuki. Wiele z tych rezydencji otoczono starannie zaplanowanymi parkami. Zamożni mieszczanie wznosili zaś bogato zdobione kamienice. W XVII wieku w Rzeczypospolitej rozwijała się sztuka, szczególnie rzeźba i malarstwo o tematyce zarówno religijnej, jak i świeckiej. Okres baroku cechowała rosnąca pobożność ludności. W burzliwym wieku XVII, gdy Rzeczpospolita toczyła liczne wojny, wielu jej mieszkańców zwracało się ku Bogu. Wiara w życie wieczne pozwalała im przetrwać niespokojne czasy. Wierni licznie uczestniczyli w nabożeństwach i pielgrzymkach. Ich celem były sanktuaria oraz kalwarie, czyli szlaki procesyjne, które składały się z kaplic obrazujących stacje Męki Pńskiej. Najsłynniejsza droga procesyjna powstała w Kalwarii Zebrzydowskiej pod Krakowem.
Organy w bazylice w Leżajsku
to jeden z najwspanialszych barokowych instrumentów tego typu w Europie. Najwyższa piszczałka organów ma ponad 10 metrów wysokości.
Pałac Branickich w Białymstoku
to barokowa budowla z końca XVII wieku nazywana Wersalem Północy. Barokowe pałace otaczane były rozległymi, starannie zaprojektowanymi ogrodami i parkami.
Architektura baroku w Polsce - obejrzyj dokładnie infografikę z podręcznika ze strony 115.
Sarmatyzm
W XVII wieku wśród polskiej szlachty upowszechnił się mit, że jej przedstawiciele - w odróżnieniu od chłopw i mieszczan - pochodzą od Sarmatów. Szlachta twierdziła, że po Sarmatach odziedziczyła takie cechy, jak: waleczność, odwaga, umiłowanie wolności, prawość, szczerość i gościnność. W rzeczywistości polska szlachta nie miała nic wspólnego z tym starożytnym ludem.Wśród przedstawicieli tego stanu panowało również przekonanie, że złota wolność szlachecka, którą zapewniały liczne przywileje, jest najlepszym ustrojem na świecie. Z czasem jednak to przeświadczenie doprowadziło do bezkrytycznego uwielbienia dla wszystkiego, co polskie. Skutkiem takiej postawy stałą się niechęć, a nawet pogarda przejawiana wobec cudzoziemców. Życie sarmackie skupiało się wokół dworów szlacheckich. Do ulubionych rozrywek tego stanu należały: polowania, kuligi i wystawne uczty, przeradzające się często w kilkudniowe pijaństwo połączone z bijatykami. Niezwykle ważne dla polskiej szlachty były też uroczystości religijne, podczas których manifestowała ona swoją pobożność i przywiązanie do wiary katolickiej.
Portrety trumienne były typowe dla sztuki sarmackiej. Wykonywano je farbami olejnymi na blasze lub drewnie. Charakterystyczny sześcioboczny kształt portretów wynikał z tego, że umieszczano je na przodzie trumny w czasie uroczystości pogrzebowych.
Strój sarmacki Polski ubiór szlachecki kształtował się od XVI do XVII wieku. W strojach można odnaleźć wzory wschodnie, między innymi perskie i tureckie. Spójrz na infografikę w podręczniku na stronie 116.
Pałac w Wilanowie W XVII wieku król Jan III Sobieski zakupił majątek szlachecki w Wilanowie pod Warszawą. Na zamówienie władcy wzniesiono tu okazały pałac barokowy otoczony pięknym ogrodem. Po śmierci króla kolejni właściciele rozbudowywali pałac i powiększali zapoczątkowaną przez Jana III kolekcję dzieł sztuki. Współcześnie Wilanów jest jedną z dzielnic Warszwy. Wspaniały pałac wraz z ogrodami przetrwał ostatnią wojnę. Dziś mieści się tu Muzeum Pałacu Króla Jana III. Odwiedzający je goście mogą zwiedzać między innymi apartamenty króla Sobieskiego, jego gabinet, sypialnię oraz bibliotekę, gdzie znajdują się pamiątki po władcy. Przez cały rok w Wilanowie odbywają się imprezy kulturalne, takie jak koncerty, wykłady czy warsztaty dla dzieci.
To już wiem!
Przedstawiciele polskiej szlachty uważali się za potomków starożytnych Sarmatów. Do ulubionych rozrywek szlachty należały polowania, uczty i kuligi. Szlachcic nosili charakterystyczny strój, którego najważniejszymi elementami były: kontusz, żupan i szeroki pas kontuszowy.
Pod koniec XVI wieku w społeczeństwach europejskich nastąpił wyraźny wzrost religijności. Długotrwałe wojny, epidemie i klęski głodu sprawiły, że ludzie coraz częściej szukali oparcia w Bogu. W tym okresie w sztuce wykształcił się nowy styl - barokowy. Charakteryzował się okazałością formy i przepychem dekoracji.
Cechy stylu barokowego można odnaleźć w świątyniach katolickich. Ich bogate zdobienia miały przedstawiać wiernym potęgę Boga i Kościoła.
Okres baroku to czas dynamicznego rozwoju malarstwa, architektury, rzeźby i muzyki.
kryzysRzeczypospolitej/barok/sarmatyzm
w.m.bednarczyk
Created on December 11, 2020
Start designing with a free template
Discover more than 1500 professional designs like these:
View
Audio tutorial
View
Pechakucha Presentation
View
Desktop Workspace
View
Decades Presentation
View
Psychology Presentation
View
Medical Dna Presentation
View
Geometric Project Presentation
Explore all templates
Transcript
Kryzys Rzeczypospolitej
Krzyżtopór to rezydencja magnacka wzniesiona w pierwszej połowie XVII wieku przez magnata Krzysztofa Ossolińskiego. Była to wówczas najwspanialsza w Polsce siedziba szlachecka, która dodatkowo miała pełnić funkcję fortecy. Jednak niedługo po wybudowaniu twierdza została zajęta przez Szwedó podczas potopu. Najeźdźcy okradli ją z bogatego wyposażenia, a także biblioteki i archiwum.
Na co będę zwracać uwagę:
- jakie były skutki XVII - wiecznych wojen dla Polski- w jaki sposób liberum veto wpłynęło na funkcjonowanie Rzeczypospolitej - jak szlachta odnosiła się do problemów państwa
Kryzys państwa
Skutki wojen prowadzonych w XVII wieku
Skutki wojen prowadzonych w XVII wieku
Wiek XVII przeszedł do historii Polski jako stulecie wojen.
Szlachta - chcąć temu zaradzić - zwiększała chłopom wymiar pańszczyzny. Na domiar złego na zachodzie Europy spadły ceny zboża. Doprowadziło to do spadku produkcji zboża, a handel nim wręcz uległ załamaniu. Skutkiem tego było zubożenie mieszczaństwa i upadek znaczenia miast.
W wyniku zmagań z Rosją, z Turcją i ze Szwecją Rzeczpospolita utraciła około jednej trzeciej swojego terytorium. Sąsiedzi zagarnęli między innymi Inflanty i wschodnią Ukrainę. Rzeczpospolita straciła też zwierzchność na d Prusami Książęcymi.
XVII wiek to w Rzeczypospolitej czas kryzysu gospodarczego. Zniszczenia wojenne dotknęły wiele miast, wsi i folwarków. Liczne grunty leżały odłogiem, czyli były nieuprawiane.
Walki toczone na ziemiach polskich, szczególnie w czasie potopu szwedzkiego, oraz epidemie chorób doprowadziły do spadku liczby ludności z 11 milionów do około 7 milionów.
Kryzys państwa
Załamaniu gospodarki towarzyszył kryzys państwa. Skarbiec był pusty, brakowało funduszy na opłacenie armii. Granic strzegły więc nieliczne, słabo wyszkolone wojska. Zmalała też rola sejmu. Szczególnie niekorzystne dla jego funkcjonowania było nadużywanie zasady liberum veto, co po łącinie oznacza "nie pozwalam". Sprzeciw posła kończył obrady i unieważniał dotychczasowe postanowienia. Po raz pierwszy sejm został zerwany w 1652 roku przez Władysłąwa Sicińskiego. Od tej pory do zasady liberum veto zaczęto odwoływać się coraz częściej. Wykorzystywali ją magnaci i obce dwory - przekupywali posłów, by zrywali sejmy, blokując reformy państwa.
W XVII wieku władzę królów elekcyjnych stopniowo ograniczano. Podejmowane przez niektórych monarchów próby reform kończyły sę zwykle zawiązaniem przez szlachtę rokoszu. Do takiego zbrojnego wystąienia doszło po potopie szwedzkim. Król Jan Kazimierz zaproponował, aby nowego króla wybierać jeszcze za życia panującego władcy, co pozwoliłoby uniknąć trudnego okresu bezkrólewia. Postulaty króla oburzyy część szlachty, która w 1665 roku zawiązałą rokosz pod wodzą hetmana Jerzego Lubomirskiego. W latach 1665 - 1666 w Rzeczypospolitej toczyła się krwawa wojna domowa, zakończona ugodą. Hetman musiał udać się na wygnanie. Król natomiast w 1668 roku abdykował i opuścił kraj.
Zapamiętaj! Rokosz - zbrojne wystąpienie szlachty przeciw królowi.
+info
Jerzy Lubomirski(1616 - 1667)
niezwykle zasłużył się dla Polski w czasie potopu. Nie poddał się Szwedom i prowadził z nimi zacięte walki, odnosząc wiele zwycięstw. Po zakończeniu rokoszu hetman został skazany na banicję, czyli wygnanie z kraju.
CIEKAWOSTKA
Obecnie w polskim parlamencie zasada liberum veto nie funkcjonuje. Jednakże według polskiej konstytucji prawo weta posiada prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Może je zastosować, jeśłi nie zgadza się z przedstawioną mu do podpisu ustawą uchwaloną przez sejm. W tym celu prezydent RP sporządza wniosek, w którym wyjaśnia, dlaczego zawetował ustawę. Mimo weta sejm może ustawę uchwalić ponownie, ale musi na nią głosować co najmniej 3/5 posłów, a jak nie jak wcześniej połowa. Wówczas prezydent RP ma obowiązek podpisać ustawę, która po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw staje się obowiązującym prawem.
To już wiem!
W wyniku wojen prowadzonych w XVII wieku Rzeczpospolita utraciłą 4 miliony obywateli i dużą część terytorium. Załamaniu uległa produkcja zboża, podupadł też handel, co doprowadziło do upadku znaczenia miast. Liczne rezydencje szlacheckie i gospodarstwa obrabowano lub zniszczono. Szlacha, aby ratować swoje dochody, zwiększała chłopom wymiar panszczyzny.
Wielu szlachciców nie dostrzegało słabości ustroju demokracji szlacheckiej, szczególnie zasady liberum veto. Dbali głównie o swój majątek, nie troszcząc się o sprawy państwowe.
W XVII i XVIII wieku wiele sejmów zostało zerwanych przez zastosowanie zasady liberum veto. Zgodnie z nią uchwały były podejmowane w sposób jednomyśłny, a sprzeciw choćby jednego posła kończył obrady.
Kryzys gospodarczy powodował, że skarb państwa był pusty. Pieniędzy brakowało przede wszystkim na utrzymanie armii.
Barok i sarmatyzm
Rosnąca pobożność nie oznaczała jednak, że zupełnie wyrzeczono się doczesnych uciech. Ludzie z jednej strony ucztowali i uczestniczyli w zabawach, z drugiej zaś oddawali się długotrwałym postom, ascezie i żarliwym modlitwom. Epoka, w której żyli, była więc pełna kontrastów. Nazywa się ją barokiem, od słowa barroco, oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie. W architekturze, sztuce i kulturze styl barokowy rozpowszechnił się pod koniec XVI wieku. Swoim zasięgiem objął do połowy XVIII wieku nie tylko Europę, lecz także posiadłości hiszpańskie i portugalskie w Nowym Świecie.
Zwróć uwagę na to: - czym charakteryzował się styl barokowy,- jakie są najwybitniejsze dziełą sztuki barokowej, - czym był sarmatyzm.
Epoka sprzeczności
Okres okrutnych wojen religijnych, klęsk głodu i epidemii przetaczających się w XVI wieku przez Europę spowodował, że ludzie nie byli pewni przyszłości. Po epoce humanizmu renesansowego, koncentrującego się na sferze ziemskiego życia człowieka, nastąpił zwrot ku Bogu i sprawom wiary. Ludzie czuli się zagrożeni, dlatego szukali oparcia w religii - licznie uczestniczyli w nabożeństwach kościelnych, pielgrzymowali i pościli.
Barok - styl pełen przepychu
Celem twórcó nowego stylu było wywarcie na widzu wrażenia. Wznoszono więc wspaniałe, ogromne kościoły i pałace świadczące o zamożności i potędze ich właścicieli. Barokowy przepych był widoczny nie tylko w architekturze, lecz także w malarstwie, rzeźbie i muzyce. Do najsłynniejszych kompozytorów tego okresu należy Jan Sebastian Bach. W epoce baroku narodziłą się też opera.
W odróżnieniu od budowli i dzieł renesansowych barokowa architektura i sztuka cechowała się bogactwem dekoracji. Powszechnie wykorzystywano ornamenty, rzeźby płaskorzeźby, malowidła oraz złocenia. Ornament - element zdobniczy, często wykorzystujący motywy roślinne, który stosuje się w architekturze, malarstwie lub rzemiośle artystycznym.
Sztuka baroku
W okresie baroku rozwijały się architektura, rzeźba i malarstwo. We wszystkich tych dziedzinach sztuki dzieła cechowały się dynamiczną kompozycją i bogactwem zdobień.
Pokłon Trzech Króli to obraz namalowany przez Petera Paula Rubensa. Sceny biblijne były popularnym tematem malarstwa barokowego. Twórcy tego okresu często posługiwali się grą światła i kolorów. Rozjaśniali najważniejsze elementy dzieła, by skierować na nie uwagę widzów.
Putto to figurka aniołka w postaci małego pulchnego chłopca ze skrzydełkami.
Pałac w Wersalu pod Paryżem
Pałac w Wersalu pod Paryżem powstał w XVII wieku jako siedziba królów Francji. Ogromny zespół pałacowy otoczono pięknymi ogrodami i stawami. Wersal był uważany za najwspanialszą rezydencję świata. Razem z władcą zamieszkiwało ją kilkanaście tysięcy dworzan i służby.
Dawid
Giovanniego Berniniego
to dzieło, które przedstawia biblijnego bohatera. Barokowi rzeźbiarze starali się oddać w swoich dziełach ruch i emocje postaci.
Barok w sztuce Kościoła
Styl barokowy szczególnie odpowiadał potrzebom Kościoła katolickiego, który na przełomie XVI i XVII wieku rywalizował o wiernych z wyznaniami protestanckimi. Monumentalne i bogato zdobione świątynie katolickie były przeciwieństwem prostych i surowych zborów protestanckich. Pełne przepychu wnętrza miały pokazywać potęgę Kościoła, wywoływać zachwyt, zachęcać do uczestnictwa w nabożeństwach i umacniać wiarę katolicką. Tworzący na potrzeby i zamówienia Kościoła katolickiego artyści, podobnie jak w średniowieczu, przedstawiali sceny biblijne oraz wydarzenia z życia świętych.
Barok w Polsce
Styl barokowy stał się popularny także w Polsce. Kościoły w nowym stylu wzniesiono między innymi w Krakowie, w Poznaniu, w NIeświeżu, w Lublinie i we Lwowie. Polscy magnaci budowali okazałe pałace, w których znajdowały się pełne przepychu sale mieszczące kolekcje dzieł sztuki. Wiele z tych rezydencji otoczono starannie zaplanowanymi parkami. Zamożni mieszczanie wznosili zaś bogato zdobione kamienice. W XVII wieku w Rzeczypospolitej rozwijała się sztuka, szczególnie rzeźba i malarstwo o tematyce zarówno religijnej, jak i świeckiej. Okres baroku cechowała rosnąca pobożność ludności. W burzliwym wieku XVII, gdy Rzeczpospolita toczyła liczne wojny, wielu jej mieszkańców zwracało się ku Bogu. Wiara w życie wieczne pozwalała im przetrwać niespokojne czasy. Wierni licznie uczestniczyli w nabożeństwach i pielgrzymkach. Ich celem były sanktuaria oraz kalwarie, czyli szlaki procesyjne, które składały się z kaplic obrazujących stacje Męki Pńskiej. Najsłynniejsza droga procesyjna powstała w Kalwarii Zebrzydowskiej pod Krakowem.
Organy w bazylice w Leżajsku
to jeden z najwspanialszych barokowych instrumentów tego typu w Europie. Najwyższa piszczałka organów ma ponad 10 metrów wysokości.
Pałac Branickich w Białymstoku
to barokowa budowla z końca XVII wieku nazywana Wersalem Północy. Barokowe pałace otaczane były rozległymi, starannie zaprojektowanymi ogrodami i parkami.
Architektura baroku w Polsce - obejrzyj dokładnie infografikę z podręcznika ze strony 115.
Sarmatyzm
W XVII wieku wśród polskiej szlachty upowszechnił się mit, że jej przedstawiciele - w odróżnieniu od chłopw i mieszczan - pochodzą od Sarmatów. Szlachta twierdziła, że po Sarmatach odziedziczyła takie cechy, jak: waleczność, odwaga, umiłowanie wolności, prawość, szczerość i gościnność. W rzeczywistości polska szlachta nie miała nic wspólnego z tym starożytnym ludem.Wśród przedstawicieli tego stanu panowało również przekonanie, że złota wolność szlachecka, którą zapewniały liczne przywileje, jest najlepszym ustrojem na świecie. Z czasem jednak to przeświadczenie doprowadziło do bezkrytycznego uwielbienia dla wszystkiego, co polskie. Skutkiem takiej postawy stałą się niechęć, a nawet pogarda przejawiana wobec cudzoziemców. Życie sarmackie skupiało się wokół dworów szlacheckich. Do ulubionych rozrywek tego stanu należały: polowania, kuligi i wystawne uczty, przeradzające się często w kilkudniowe pijaństwo połączone z bijatykami. Niezwykle ważne dla polskiej szlachty były też uroczystości religijne, podczas których manifestowała ona swoją pobożność i przywiązanie do wiary katolickiej.
Portrety trumienne były typowe dla sztuki sarmackiej. Wykonywano je farbami olejnymi na blasze lub drewnie. Charakterystyczny sześcioboczny kształt portretów wynikał z tego, że umieszczano je na przodzie trumny w czasie uroczystości pogrzebowych.
Strój sarmacki Polski ubiór szlachecki kształtował się od XVI do XVII wieku. W strojach można odnaleźć wzory wschodnie, między innymi perskie i tureckie. Spójrz na infografikę w podręczniku na stronie 116.
Pałac w Wilanowie W XVII wieku król Jan III Sobieski zakupił majątek szlachecki w Wilanowie pod Warszawą. Na zamówienie władcy wzniesiono tu okazały pałac barokowy otoczony pięknym ogrodem. Po śmierci króla kolejni właściciele rozbudowywali pałac i powiększali zapoczątkowaną przez Jana III kolekcję dzieł sztuki. Współcześnie Wilanów jest jedną z dzielnic Warszwy. Wspaniały pałac wraz z ogrodami przetrwał ostatnią wojnę. Dziś mieści się tu Muzeum Pałacu Króla Jana III. Odwiedzający je goście mogą zwiedzać między innymi apartamenty króla Sobieskiego, jego gabinet, sypialnię oraz bibliotekę, gdzie znajdują się pamiątki po władcy. Przez cały rok w Wilanowie odbywają się imprezy kulturalne, takie jak koncerty, wykłady czy warsztaty dla dzieci.
To już wiem!
Przedstawiciele polskiej szlachty uważali się za potomków starożytnych Sarmatów. Do ulubionych rozrywek szlachty należały polowania, uczty i kuligi. Szlachcic nosili charakterystyczny strój, którego najważniejszymi elementami były: kontusz, żupan i szeroki pas kontuszowy.
Pod koniec XVI wieku w społeczeństwach europejskich nastąpił wyraźny wzrost religijności. Długotrwałe wojny, epidemie i klęski głodu sprawiły, że ludzie coraz częściej szukali oparcia w Bogu. W tym okresie w sztuce wykształcił się nowy styl - barokowy. Charakteryzował się okazałością formy i przepychem dekoracji.
Cechy stylu barokowego można odnaleźć w świątyniach katolickich. Ich bogate zdobienia miały przedstawiać wiernym potęgę Boga i Kościoła.
Okres baroku to czas dynamicznego rozwoju malarstwa, architektury, rzeźby i muzyki.