stylizacja jezykowa

Stylizacja Językowa

Stylizacja. Termin.

1. «stylistyczne opracowanie tekstu» 2. «celowe wprowadzenie do utworu literackiego lub dzieła sztuki cech określonego stylu» 3. «w plastyce: przekształcenie formy przedstawionych postaci lub przedmiotów dla podkreślenia walorów dekoracyjnych» 4. «zestawienie różnych elementów tak, aby tworzyły całość jednorodną stylistycznie»

źródło: sjp.pl

Wyraz stylizacja używany w naukach filologicznych odnosi się do świadomego, umyślnego wprowadzenia do wypowiedzi pisanej lub ustnej, reprezentującej określony styl, elementów charakterystycznych dla innego stylu. Teksty można stylizować na różne odmiany terytorialne i środowiskowe, a także na style funkcjonalne i gatunkowe. Można te teksty upodabniać do języka minionych epok.

Wypowiedzi stylizuje się, aby zwiększyć ich realizm, a także odtworzyć koloryt lokalny. Zabieg ten może też służyć charakterystyce bohaterów i środowiska, z którego się oni wywodzą. Cele stylizacji to również albo ośmieszenie, sparodiowanie jakiejś odmiany języka, albo jej nobilitacja (np. wytworzenie podniosłego nastroju). Stylizacja może też pełnić funkcje humorystyczne. Stylizacja może obejmować wymowę, odmianę wyrazów, składnię lub słownictwo i frazeologię. Nadawca tekstu może dążyć do wiernego odwzorowania jakiegoś stylu lub ograniczać się do stosowania wybranych jego elementów.

Rodzaje stylizacji:

Stylizacja gwarowa (dialektyzacja) Stylizacja środowiskowa Archaizacja

Polega na nadawaniu wypowiedziom cech gramatycznych lub leksykalnych, charakterystycznych dla odmian terytorialnych, czyli gwar i dialektów. Obie te odmiany są związane z językiem mieszkańców wsi, często omawiany rodzaj stylizacji wykorzystuje się, aby scharakteryzować bohaterów – podkreślić ich wiejskie pochodzenie. Bardzo często przypisuje się im wówczas nie tyle cechy charakterystyczne dla konkretnego regionu Polski, ile właściwości, głównie fonetyczne, które w świadomości użytkowników polszczyzny łączone są właśnie z mową mieszkańców wsi. Taką cechą jest m.in. mazurzenie (wymowa „z”, „s”, „dz”, „c” zamiast „ż”, „sz”, „dż”, „cz”) , labializacja (wymowa „ł” na początku wyrazu przed samogłoską „o”, np. łokno zamiast okno, łoko zamiast oko), prejotacja (wymowa „j” przez samogłoską, np. janioł zamiast anioł). Z kolei typowe leksykalne gwaryzmy, dialektyzmy i regionalizmy to ajuści, akuratnie, dlaboga, na pole (‘na dwór’), ichni, flaszka, sznytka, pyrka. Dzięki nim opisywane wydarzenia, przedmioty i zjawiska zyskują koloryt lokalny.

Stylizacja Gwarowa (dialektyzacja)

Polega na wprowadzaniu do wypowiedzi elementów charakterystycznych dla odmian zawodowych lub środowiskowych, takich jak gwara uczniowska, aktorska, żołnierska, język użytkowników internetu, żargon przestępców lub subkultury hip‑hopu. Sygnałem stosowania tego typu stylizacji jest leksyka charakterystyczna dla poszczególnych odmian zawodowych lub środowiskowych, np. posługiwanie się takimi wyrazami, jak: chawira, doliniarz, gryps, które są charakterystyczne dla gwary przestępczej. Dzięki omawianemu zabiegowi można wiarygodnie opisać przebieg akcji i zaprezentować dialogi bohaterów. Jest to też sposób na nadanie ich wypowiedziom zabarwienia humorystycznego.

Stylizacja środowiskowa

Archaizacja to wprowadzanie do wypowiedzi elementów językowych charakterystycznych dla języka epok minionych, czyli archaizmów. Do często używanych archaizmów leksykalnych możemy zaliczyć wyrazy: azali, zawżdy, alkierz, macierz, wartko. Archaizmy gramatyczne to np. wyrazy odnoszące się do zwierząt i rzeczy z końcówką –owie w mianowniku liczby mnogiej (ptakowie, psowie, stołowie, sądowie) lub formy czasu zaprzeszłego (Dokonał był wielkich rzeczy). Zabieg ten może służyć zwiększeniu realizmu dzięki wprowadzeniu odbiorcy w atmosferę epoki, co czynili m.in. tacy pisarze, jak Henryk Sienkiewicz czy Ignacy Kraszewski. Może też być wykorzystywany, by wytworzyć podniosły nastrój, nadać wypowiedzi patetyczny, uroczysty charakter lub - wręcz przeciwnie – żartobliwy czy groteskowy.

Archaizacja

Ponadto wyróżniamy:

• poetyzację (upodobnianie wypowiedzi do stylu artystycznego),

• intelektualizację (nadawanie tekstom cech stylu naukowego),

• kolokwializację (potoczne nacechowanie wypowiedzi) i inne rodzaje stylizacji.

zadanie

zadanie

Zapamiętaj!

Wykonaj zadania:

Przeczytaj uważnie tekst Kazimierza Przerwy-Tetmajera “O Zwyrtale muzykancie”(podręcznik s. 63), następnie: 1. Wykonaj zadania 1-5 z karty pracy Na regionalną nutę. Karta pracy. 2. Odpowiedz na pytania: a. Jakim językiem mówi narrator? Co ten sposób wypowiadania się mówi o jego związku z prezentowanym światem? b. Aniołowie w niebie mówią gwarą. Jak sądzisz, dlaczego autor zastosował takie rozwiązanie? Co chciał w ten sposób podkreślić?

Wykonaj zadania:

Przeczytaj uważnie fragment powieści Władysława Reymonta “Chłopi”(podręcznik s. 70) i wykonaj zadania 6-11 z karty pracy Na regionalną nutę. Karta pracy.

Wykonaj zadania:

Wykonaj zadania: Zadanie 12, 13 Karta pracy. Na regionalną nutę. Karta pracy. 2 s. 67; 5 s. 69; 6 s. 71 (zeszyt ćwiczeń) 1 s. 76; 2 s. 87; 3 s. 87 (zeszyt ćwiczeń)