Tradycje bożonarodzeniowe

Tradycje

bożonarodzeniowe

Wigilia

Nazwa „wigilia” pochodzi z łacińskiego słowa „vigiliare” – czuwanie, bycie ostrożnym

Zgodnie z tradycją w Polsce, wieczerza wigilijna rozpoczyna się wraz z „pierwszą gwiazdką na niebie”. Jest to symboliczne nawiązanie do Gwiazdy Betlejemskiej zwiastującej narodziny Jezusa, którą według Biblii na wschodniej stronie nieba ujrzeli Trzej Królowie. Wieczerzę, rozpoczyna się modlitwą i czytaniem fragmentu Ewangelii św. Mateusza lub Ewangelii św. Łukasza w części dotyczącej narodzin Jezusa. Następnie uczestnicy wieczerzy wzajemnie przełamują się opłatkiem, jednocześnie składając sobie życzenia.

Listen

Boże Narodzenie - święto narodzin Jezusa Chrystusa

Boże Narodzenie to przypadające w tradycji chrześcijańskiej na 25 grudnia, święto upamiętniające dzień, kiedy na świat przyszedł Jezus Chrystus. Święta Bożego Narodzenia są poprzedzone czterotygodniowym okresem oczekiwania, który nosi nazwę adwentu. Dzień przed 25 grudnia obchodzona jest Wigilia. Święta Bożego Narodzenia wiążą się z wieloma tradycjami. Dlaczego Boże Narodzenie przypada na 25 grudnia?

Dzień Świętego Szczepana jest drugim świątecznym dniem okresu bożonarodzeniowego. Pomimo, iż dzień ten poświęcony jest pierwszemu męczennikowi, wszelka powaga z dnia poprzedniego zostaje zastąpiona wesołością i zabawą. Pierwszą okazją do płatania figli są msze święte, podczas których posypuje się księdza i kościelnego, a w niektórych regionach Polski również wiernych owsem. Zwyczaj ten ma nawiązywać do męczeńskiej śmierci Świętego Szczepana, który został ukamienowany. Po wyjściu z kościoła kawalerowie rzucali owsem w ładne dziewczęta, na dziedzińcu kościelnym z piskiem i śmiechem obrzucały się nim dzieci.

Symbole i zwyczaje bożonarodzeniowe

Choinka

Dwanaście potraw

Opłatek

Szopka

Świeca wigilijna

Pierwsza gwiazdka

Kolędowanie

Puste miejsce przy stole

Sianko pod obrusem

Choinka - drzewko bożonarodzeniowe

Tradycja drzewka świątecznego wywodzi się od aryjskiego drzewa życia. Choinka bożonarodzeniowa pojawiła się w XV wieku w Alzacji, a do nas przyszła z Prus. Na polskiej wsi stała się popularna pod koniec XIX wieku. Jest to biblijne „drzewo życia”, drzewo wiadomości dobrego i złego. Dlatego też wieszane są jabłka, które są także symbolem zdrowia i życia. Łańcuchy symbolizują biblijnego węża-kusiciela, a gwiazda betlejemska wskazywała drogę Trzem Królom do małego Jezusa. Światła na gałązkach przypominają o duszach przodków i są znakiem niegasnącej miłości Boga do człowieka oraz Jezusa jako „światłości świata”.

Opłatek

Dzielenie się opłatkiem. Zwyczaj ten pochodzi z początków XIX wieku. Dawniej oprócz tradycyjnych opłatków, wytwarzanych z przaśnego ciasta, chleba i wody, były również kolorowe opłatki. Tymi ostatnimi dzielono się ze zwierzętami. Kultywowanie tego zwyczaju miało je chronić od zapadania na rozmaite choroby. Dzielenie się opłatkiem, o jakim możemy mówić obecnie, jest symbolem wyrażenia wdzięczności i znakiem przebaczenia dawnych win.

Wolne miejsce przy stole

Grota betlejemska, miejsce narodzin Chrystusa, od samego początku była miejscem otoczonym szczególną czcią ze strony chrześcijan. Z polecenia św. Heleny, matki cesarza Konstantyna Wielkiego, zbudowano nad nią w IV wieku bazylikę. Od VI stulecia zaś zaczęto czcić drewniany żłóbek, w którym leżało Dzieciątko Jezus, w specjalnej kaplicy w rzymskiej Bazylice Najświętszej Maryi Panny Większej.

Św. Franciszkowi z Asyżu natomiast zawdzięczamy ideę budowania szopek betlejemskich w kościołach parafialnych. W 1223 r. zbudował on w pobliżu Greccio obszerną szopkę, w której znalazło się nawet miejsce dla osła i wołu. Do Polski ten piękny zwyczaj przywędrował razem z Zakonem Ojców Bernardynów ok. XVII wieku. Najbardziej znane są tzw. szopki krakowskie, których coroczna wystawa, począwszy od 1927 r., odbywa się na krakowskim Rynku przy pomniku Adama Mickiewicza.

Dwanaście potraw

Liczba potraw na Wigilii była niegdyś zupełnie inna niż jest dzisiaj. Dawniej wierzono, że nieparzysta liczba potraw przyniesie domownikom szczęście i dlatego podawano np. jedenaście lub dziewięć dań - w zależności zamożności domu, w którym przygotowywano wieczerzę wigilijną. Jedenaście potraw znajdowało się zazwyczaj na stole na dworach magnackich, a dziewięć u szlachty. Ludzie ubożsi spożywali tylko siedem lub mniej dań. Nie były to jednak liczby przypadkowe. Siedem to liczba dni w tygodniu, a dziewięć było chórów anielskich. Dziś tradycja uległa nieco zmianie. Na bożonarodzeniowym stole powinno być dwanaście potraw, co dla naszych przodków oznaczało bogactwo. Dwanaście symbolizuje liczbę apostołów, którzy razem z Jezusem zasiadali do ostatniej wieczerzy.

Title 1

Ryba - na wigilijnym stole ryba pojawia się jako przypomnienie o chrzcie, zmartwychwstaniu i nieśmiertelności Pana Jezusa. Na każdym obrazie przedstawiającym Jezusa i apostołów podczas ostatniego posiłku, widnieje chleb, wino i ryba, która stała się też symbolem chrześcijan. Aby w nowym roku liturgicznym zapanował spokój i harmonia, ryba musi znaleźć się w wigilijnym menu. Niezależnie jednak od tego, jaka ryba znajdzie się na wigilijnym stole, jej obecność jest oznaką obecności i wiary Chrystusa. Karp, najczęściej podawany podczas Wigilii jest symbolem długowieczności - kto go skosztuje, będzie żył długo.

Symbolika wigilijnych potraw

1.Barszcz czerwony z uszkami – symbol urody, powodzenia, pomyślności i gwarantuje długie lata w zdrowiu 2. Śledzie – symbol postu i oczekiwania, wierzono, że gwarantuje dostatek i harmonię, 3. Karp – symbol płodności i odradzania się, kojarzy się ze zmartwychwstaniem i nieśmiertelnością. 4. Kutia – ma ułatwić pojednanie z Bogiem oraz ze zmarłymi, pszenica symbolizuje nieśmiertelność, migdały mądrość i radość. 5. Kapusta wigilijna (z grochem) – symbol ponadprzeciętnej siły i witalności, chroni przed chorobami fizycznymi i psychicznymi, przepędza jej od ciała i rozumu. 6. Kompot z suszu – zapewnia urodzaj, miłość władzę, długowieczne szczęście, zwycięstwo.

7. Pierogi z kapustą i grzybami – mają dodać nadprzyrodzoną siłę i magiczną moc, kapusta ma zapewnić dobrobyt. 8. Zupa grzybowa – zapewnia zdrowie ciała, witalność oraz trzeźwość umysłu. 9. Kluski z makiem –mak symbolizuje dostatek i urodzajność, jedzenie klusków z makiem ma zagwarantować obfitość plonów. 10. Piernik – symbol dobrobytu i powodzenia, jeśli w pierniku znajdują się śliwki to oznaka harmonii i sił witalnych. 11. Makowiec – łącznik świata żywych i umarłych, mak symbolizuje urodzaj, jeśli jest z orzechami to symbol witalności, szczęścia i spokojnego snu. 12. Chleb – symbol pomyślności, mądrości i dobrobytu, zwiastuje przyjaźń i gościnność, jest symbolem wspólnoty.

Tradycje świąteczne na świecie

Kolędowanie

Nazwa "kolęda" wywodzi się od łacińskiego calendae, które oznaczało w kalendarzu juliańskim pierwszy dzień miesiąca.

Kolędy, śpiewane wyłącznie podczas świąt Bożego Narodzenia, symbolizują radość i uświetniają uroczystości związane z przyjściem na świat Jezusa. Mają wymiar religijny, a ich powstanie szacuje się na XIII wiek.

Listen

Najbardziej znane i śpiewane polskie kolędy to: "Cicha Noc", "Gdy się Chrystus rodzi", "Bóg się rodzi'', ''Przybieżeli do Betlejem", "Wśród nocnej ciszy".

Świeca wigilijna

Światło kojarzone jest z nadzieją i miłością. Płomień świecy w historii jest symbolem czasu, przemijania, nietrwałości. W tradycji chrześcijańskiej natomiast zapalona świeca to uosobienie prawdy, życia wiecznego, symbol nadejścia Zbawiciela. Sam Bóg w Biblii także jest porównany do światła. Wigilijna świeca jest znakiem gotowości dzielenia się miłością miłosierną z tymi, którzy nie mogą w pełni radości przeżyć świąt Bożego Narodzenia: z dziećmi, ubogimi, opuszczonymi, zaniedbanymi, pokrzywdzonymi w wyniku klęsk żywiołowych, sierotami.

Spokojnych i radosnych świat Bożego Narodzenia!

Autorzy: Agnieszka Dąbrowska-Stanek i Marzena Drobot