Klasa 7 - I.9 - Wody powierzchniowe

WODY POWIERZCHNIOWE

Cel lekcji: Dowiecie się czym charakteryzują się rzeki i jeziora Polski

GRAFONOTATKA

WODY POWIERZCHNIOWE

rzeki

jeziora

strumienie

bagna

SYSTEM RZECZNY

RZEKA - to woda płynąca po powierzchni lądu w wyżłobionym korycie pod wpływem siły grawitacji. W końcowym biegu wpada domorza, jeziora lub innej rzeki. RZEKA GŁÓWNA - rzeka, która uchodzi bezpośrednio do morza, oceanu lub wpływa do obszaru bezodpływowego; nie może być dopływem innej rzeki. DOPŁYW - rzeka lub strumień wpadający do innej rzeki. ŹRÓDŁO - początek rzeki; miejsce, gdzie wody podziemne wypływają na powierzchnię. UJŚCIE - obszar, gdzie rzeka wpływa do morza lub oceanu, gdzie woda słodka z rzeki miesza się z wodą morską. SYSTEM RZECZNY - rzeka główna wraz z wszystkimi dopływami

DORZECZE - obsza, z którego wszystkie wody spływają do jednej rzeki. ZLEWISKO - obszar, z którego wszystkie rzeki spływają do jednego morza lub oceanu. DZIAŁ WODNY - granica między dorzeczami lub zlewiskami , z których wody spływają do różnych mórz lub oceanów.

TYPY UJŚĆ RZECZNYCH

DELTA - ujście rzeki w postaci kilku odnóg, tworzących obszar nizinny o charakterze bagiennym (np. Żuławy Wiślane w Polsce), przypominający kształtem grecką literę Δ (delta). W delcie materiał skalny gromadzi się u ujścia rzeki, dlatego że morze, do którego uchodzi rzeka, jest płytkie i nie występują w nim silne prądy przybrzeżne i pływy. (np. Wisła, Dunaj, Wołga)

UJŚCIE LEJKOWATE (estuarium)- ujście rzeki do morza lub oceanu, gdzie występują pływy (zmiany poziomu wód powodowane przyciąganiem Księżyca i Słońca), a naniesiony materiał skalny jest regularnie usuwany (np. Tamiza, Odra, Ren)

SIEĆ RZECZNA W POLSCE

• 2 największe rzeki Polski to WISŁA i ODRA.
• Prawie 90% powierzchni Polski należy do dorzeczy tych 2 rzek. Oznacza to, że takiego obszaru woda poprzez dopływy wpada najpierw do Wisły i Odry, a następnie do Morza Bałtyckiego.
• Wiele małych rzek wpływa bezpośrednio do Bałtyku - znajdują się one na terenie zwanym przymorzem.
• Łącznie do zlewiska Morza Bałtyckiego należy 99,7% terenu Polski (Wisła i Odra z dopływami oraz rzeki przymorza).
• tylko z niewielkich terenów Polski wody odpływają do innych mórz niż Bałtyk:
• z Karpat do Morza Czarnego
• z Sudetów do Morza Północnego

• Charakterystyczną cechą Wisły i Odry jest ASYMETRIA ich dorzeczy

• Obie rzeki mają zdecydowanie więcej dopływów prawych niż lewych.

• Stosunek dorzecza Wisły powierzchni prawobrzeżnej do lewobrzeżnej części wynosi 73:27, a w dorzeczu Odry jest to 70:30.

• Głównym powodem asymetrii i kierunku płynięcia rzek jest nachylenie obszaru Polski w kierunku północno-zachodnim.

WISŁA

• najdłuższa rzeka w Polsce – 1022km
• Źródło – stoki Baraniej Góry (Beskid Śląski)
• Ujście – Morze Bałtyckie

• Początkowo ma charakter górski, lecz w okolicach Kotliny Oświęcimskiej staje się rzeką nizinną.
• w okolicach Elbląga i Gdańska Wisła buduje deltę rozdzielając się na kilka ramion, np. NOGAT, SZKARPAWA czy LENIWKA.
• Wisła do Bałtyku dochodzi sztucznym przekopem pod Świbnem.

Cechy charakterystyczne:

• przepływa przez wszystkie pasy rzeźby terenu,
• wyjątkowe walory przyrodnicze,
• w środkowej części - dziki i naturalny krajobraz
• na terenach Wisły występują m.in. lasy olszowe i mieszane,
• siedlisko wielu zwierząt i ptaków,
• Kampinoski Park Narodowy, kilkanaście rezerwatów przyrody i 5 parków krajobrazowych.

ODRA

• druga pod względem długości rzeka Polski – 840 km (726 km na obszarze Polski).
• Źródło – Czechy – Góry Odrzańskie
• Ujście – Morze Bałtyckie
• od okolic Kędzierzyna-Koźla Odra jest skanalizowana i do swojego ujścia w Zalewie Szczecińskim stanowi szlak komunikacyjny, ale o coraz mniejszym znaczeniu.

Cechy charakterystyczne:

• najdłuższa śródlądowa droga wodna w Polsce,
• regulacja rzeki doprowadziła do powstania starorzeczy,
• dolinę Odry porastają głównie lasy liściaste,
• ostoja ptactwa i zwierząt,
• Park Narodowy „Ujście Warty”, kilka rezerwatów przyrody i parków krajobrazowych.

ZNACZENIE GOSPODARCZE RZEK I JEZIOR W POLSCE

1. Słupia
2. San
3. Wisłoka
4. Brda
5. Bóbr
6. Parsęta
7. Narew
8. Biebrza
9. Bug
10. Wisła
11. Nida
12. Warta
13. Wda
14. Nysa Kłodzka
15. Nysa Łużycka
16. Pilica
17. Wieprz
18. Dunajec
19. Odra
20. Noteć
21. Raba

POĆWICZ

JEZIORA POLSKI

WAŻNIEJSZE TYPY JEZIOR W POLSCE

POLODOWCOWE : MORENOWE - powstało po wypełnieniu wodą obniżeń terenu powstałych pomiędzy pagórkami morenowymi; są płytkie, rozległe, mają urozmaiconą linię brzegową, np. Śniardwy , Mamry, Kisajno.

Mamry

Kisajno

WAŻNIEJSZE TYPY JEZIOR W POLSCE

POLODOWCOWE : RYNNOWE - mają podłużny kształt i są głębokie. Ich misy utworzyły się w wyniku niszczącej działalności wód płynących pod lądolodem, np. Jeziorak, Gopło czy Szelment Wielki.

JEZIORO MIKOŁAJSKIE

JEZIORAK

WAŻNIEJSZE TYPY JEZIOR W POLSCE

POLODOWCOWE : CYRKOWE - powstało w wyniku wypełnienia wodą cyrku (kotła) lodowcowego; są niewielkie i głębokie. Występują w Tatrach Wysokich oraz Karkonoszach, np. Czarny Staw, Morskie Oko.

MORSKIE OKO

CZARNY STAW

WAŻNIEJSZE TYPY JEZIOR W POLSCE

PRZYBRZEŻNE: powstały w wyniku odcięcia mierzejami zatok morskich od otwartego morza. Są to jeziora dosyć duże, ale o niewielkich głębokościach, np. Gardno, Sarbsko i Jamno.

Jamno