wojny z Turcją

Temat: Wojny z Turcją

Na co będę zwracać uwagę:- jakie były przyczyny wojen polsko - tureckich - gdzie rozegrały się najwazniejsze bitwy Polaków z Turkami - którzy polscy dowódcy wsławili się w wojnach polsko - tureckich

Turcja - potężny sąsiad Rzeczypospolitej

W XVII wieku południowym sąsiadem Rzeczypospolitej było potężne państwo tureckie, nazywane wówczas imperium osmańskim. Jego władca, sułtan, posiadał nieograniczoną władzę. W XV i XVI wieku stosunki między Polską a Turcją układały się na ogół pokojowo.

W początkach XVII wieku relacje uległy jednak pogorszeniu, ponieważ obydwa państwa zaczęły rywalizować o wpływy polityczne w Mołdawii. Ponadto Polska i Turcja oskarżały się wzajemnie o naruszanie granic. Kozacy, poddani polskiego króla, najeżdżali ziemie należące do Turcji. Natomiast Tatarzy krymscy, podlegający Turcji, wdzierali się w granice Rzeczypospolitej, aby rabować i brać ludność w jasyr. Ostatecznie do otwartego konfliktu doszło w XVII wieku, gdy Rzeczpospolita udzieliła wosjkowej pomocy dynastii Habsburgów, która walczyła z księciem Siedmiogrodu popieranym przez Turcję.

Janczarzy

Podstawę tureckiej armii stanowili żołnierze doborowej piechoty zwani janczarami. Do służby w tych oddziałach byli wcielani siłą kilkuletni niemuzułmańscy chłopcy z podbitych krajów. Nawracano ich na islam i wychowywano w ślepym posłuszeństwie. Janczarów na polu bitwy wyróżniały wytrwałość oraz brak lęku przed śmiercią. Ich największymi atutami były umiejętnosc walki w zwartym szyku i doskonałe wyszkolenie strzeleckie. Janczarzy nosili charakterystyczne wysokie czapki w białym kolorze.

Wybuch konfliktu z Turcją

Początek wojny z Turcją był dla Rzeczypospolitej bardzo niekorzystny. Polska armia dowodzona przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego poniosła w 1620 roku klęskę w bitwie pod Cecorą na terenie Mołdawii. Hetman zarządził odwrót w stronę granic Rzeczypospolitej i podczas wycofywania się wojsk poniósł śmierć. Rzeczypospolitej groził najazd turecki. W obliczu realnego niebezpieczeństwa sejm uchwalił nowe podatki na powołanie armii. Na czele polskich wojsk wzmocnionych licznymi oddziałami kozackimi stanął hetman Jan Karol Chodkiewicz, który przygotował obronę nadgranicznej twierdzy w Chocimiu. W 1621 roku armia turecka przez miesiąc bezskutecznie próbowała ją zdobyć. Nieudane oblężenie zmusiło Turków do zawarcia pokoju, który przywracał granicę między obydwoma państwami na rzece Dniestr. Rzeczpospolita i Turcja zobowiązały się również do powstrzymywania najazdów kozackich i tatarskich.

Od klęski do zwycięstwa

W drugiej połowie XVII wieku imperium osmańskie znajdowało się u szczytu potęgi. Zagrażało wielu państwom europejskim, w tym również Rzeczypospolitej. W 1672 roku potężna armia turecka wkroczyła na terytorium naszego kraju. Był on pogrążony w wewnętrznych konfliktach i zupełnie nieprzygotowany do wojny. Turcy szybko zdobyli graniczną twierdzę w Kamieńcu Podolskim. Wóczas polski król, Michał Korybut Wiśniowiecki, zgodził się na zawarcie w 1672 roku traktatu pokojowego w Buczaczu. Na mocy porozumienia Rzeczpospolita musiała oddać Turcji część Ukrainy, Podole i twierdzę w Kamieńcu Podolskim. Ponadto Polska zobowiązała się płacić sułtanowi haracz.

Warunki pokoju w Buczaczu były upokarzające dla Rzeczypospolitej, która przez obowiązek płacenia daniny stałaby się lennikiem imperium osmańskiego. Sejm nie zatwierdził więc tego traktatu i postanowił wznowić działania wojenne. Posłowie uchwalili nowe podatki na wojsko, nad którym dowództwo objął hetman Jan Sobieski. W 1673 roku odniósł on zwycięstwo nad wojskami tureckimi w bitwie pod Chocimiem. Ten sukces spowodował, że Sobieski zyskał dużą popularność wśród szlachty. Dzięki temu rok później został wybrany na króla po śmierci dotychczasowego władcy - Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Po wyborze, jako król Jan III Sobieski, kontynuował wojnę z Turcją. Została ona przerwana rozejmem, który był korzystniejszy niż układ w Buczaczu. Rzeczpospolita nie musiała płacic upokarzającego haraczu, ale nie odzyskała utraconych terytoriów.

Jan Sobieski (1629 - 1696) król Polski w latach 1674 - 1696. Sobieski zdobył doświadczenie wojskowe w wielu wojnach. Zanim został hetmanem, a później królem Polski, brał udział w walkach z Kozakami, Rosją i Szwedami. Jego żóną była Francuzka Maria Kazimiera, nazywana "Marysieńką".

Odsiecz wiedeńska

W 1683 roku stutysięczna armia turecka pod wodzą wielkiego wezyra Kara Mustafy wkroczyła do Austrii i rozpoczęła oblężenie Wiednia. Sojusz Polski z Austrią zakładał wzajemną pomoc w razie tureckiego najazdu. Po prośbach papieża i cesarza król Jan III Sobieski ruszył na czele polskiego wojska na odsiecz austriackiej stolicy. Po przybyciu pod Wiedeń król Sobieski objął naczelne dowództwo nad siłami sojuszniczymi składającymi się z wojsk polskich, austriackich i niemieckich. Bitwa rozegrała się 12 września 1683 roku. Sprzymierzone wojska pokonały armię turecko - tatarską. Decydującą rolę odegrała szarża polskiej husarii, która rozbiłą Turków, zmuszając ich do ucieczki. Zwycięstwo pod Wiedniem powstrzymało ekspansję państwa tureckiego, jednak konflikt toczył się jeszcze przez kilka lat. Wojny z Turcją zakończyły się już po śmierci króla Sobieskiego zawarciem pokoju w 1699 roku. Rzeczpospolita odzyskała część Ukrainy i Podole.

Odsiecz wiedeńska

Wydarzenie

Skutek

Przyczyny

- wyzwolenie Wiednia - załamanie się potęgi tureckiej

Jan III Sobieski pokonuje Turków pod Wiedniem w 1683 roku.

- zawarcie sojuszu przez Polskę i Austrię - oblężenie Wiednia przez wojska tureckie

Pamięć o Janie III Sobieskim

Jan III Sobieski jest uważany za jednego z największych polskich bohaterów narodowych. Już za życia król był otoczony wielką sławą. Aby uczcić jego zwycięstwo pod Wiedniem, gdański astronom Jan Heweliusz nazwał odkryty przez siebie gwiazdozbiór Tarczą Sobieskiego. Współcześnie Jan III Sobieski jest patronem wielu szkół, ulic i drużyn harcerskich. W kilku miastach, takich jak Gdańsk, Warszawa czy Kraków, znajdują się pomniki i popiersia władcy. Toczone przez Sobieskiego wojny stały się także tematem wielu obrazów, książek i filmów. Banknot o nominale 500 złotych z podobizną Jana III Sobieskiego został wprowadzony do obiegu w 2017 roku.

Zapamiętaj!

Uzupełniamy cwiczenia

Title 2