Prawo rodzinne

Prawo rodzinne w oświacie

START

Cele zajęć

• zwiększenie świadomości prawnej,
• przybliżenie zagadnień prawnych związanych z prawem rodzinnym i opiekuńczym,
• poszerzenie wiedzy na temat ochrony prawnej dziecka i rodziny.
• przedstawienie obowiązków szkoły/placówki oświatowej w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego.
• przedstawienie przykładów z praktyki szkolnej, w których mają zastosowanie przepisy tego prawa.

moduł 1

Przedmiot prawa rodzinnego

Prawo rodzinne

Prawo rodzinne, to:

• zbiór przepisów prawnych, obowiązujących wszystkich członków rodziny,
• oparte jest na Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym.

prawo rodzinne

Prawo rodzinne charakteryzuje:

• stosunki majątkowe oraz niemajątkowe całej rodziny,
• definiuje jej charakter,
• sposób funkcjonowania,
• zasady postępowania wewnątrzrodzinne,
• zasady postępowania odnoszące się do osób trzecich.

Moduł 2

Źródła prawa rodzinnego

Źródła prawa rodzinnego

• konstytucja,
• ustawy,
• ratyfikowane przez Parlament umowy międzynarodowe,
• rozporządzenia wydawane na mocy ustaw,
• akty prawa miejscowego

prawo rodzinne

Prawo rodzinne jest częścią prawa cywilnego, to m.in.:

• kodeks rodzinny i opiekuńczy
• kodeks cywilny
• kodeks postępowania cywilnego
• kodeks karny
• kodeks postępowania karnego

Moduł 3

Aktualny stan prawny w Polsce

akty prawne

1. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483).
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2020 poz. 1359).

KRiO

Trzy podstawowe składniki Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego:

• Małżeństwo - wszystkie zjawiska i relacje prawne, jakie zachodzą pomiędzy małżonkami.
• Pokrewieństwo - relacje i zależności prawne, pomiędzy dalszymi członkami rodziny.
• Kuratela - wszystkie przepisy i zależności prawne, związane z kuratelą, czyli opieką nad osobą nie będącą bezpośrednim krewnym dla opiekuna.

aKTY PRAWNE

3. Ustawa z dnia 6 stycznia 2000 r. – o Rzeczniku praw Dziecka (Dz.U. 2020 poz. 141);4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny ( Dz.U. 2020 poz. 1740) - kc; 5. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2020 poz. 1575) - kpc; 6. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. - o systemie oświaty (Dz. U. z 2020 r. poz. 1327.) - uso; 7. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016r. – Prawo Oświatowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 910, 1378)

aKTY PRAWNE

8. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 2020 poz. 1444);9. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 2020 poz. 30); 10. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. - o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U. 2018 poz. 969); 11. Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. 2020 poz. 821) 12. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2020 r. poz. 218, 956)

aKTY PRAWNE

13. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. 2020 poz. 1876);14. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. - o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020 poz. 111);15. Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732); 16. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. 2020 poz. 1409); 17. Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r.o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. 2016 poz. 195);

aKTY PRAWNE

18. Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – o kuratorach sądowych (t.j. Dz.U. 2020 poz. 167);19. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. – o policji (Dz. U. z 2002 r., Nr 7, poz. 58); 20. Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 2020 poz. 2072); 21. Ustawa z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2007 r., Nr 192, poz. 1378); 22. Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. z 2019 r. poz. 473 i 1818)

aKTY PRAWNE

23. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 10 grudnia 1948r.;24. Konwencja o Prawach Dziecka z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991, Nr 120, poz.526 z późn. zm.); 25. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 16 grudnia 1966 r. (Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167); 26.Konwencja o ochronie dzieci i współpracy w dziedzinie przysposobienia międzynarodowego, sporządzona w Hadze dnia 29 maja 1993 r. 27. Europejska Konwencja o przysposobieniu dzieci sporządzona w Strasburgu dnia 24 kwietnia 1967 r.

LOREM IPSUM

28.Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana 2016) (Dz.U. C 202 z 7.6.2016r.);29. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana 2016) (Dz.U. C 202 z 7.6.2016r.); 30. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (2016) (Dz.U. C 202 z 7.6.2016, str. 391—407);

aKTY PRAWNE

31. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”(Dz.U. 2011 nr 209 poz. 1245);32. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r.w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (Dz.U. poz poz. 1177); 33. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 sierpnia 2012 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowani (Dz.U. 2012 poz. 954).

Moduł 3

Podstawowe pojęcia dotyczące dziecka i rodziny

ćwiczenie

01

Rodzina

rodzina to forma życia zbiorowego, występująca w zróżnicowanych historycznie i kulturowo formach; (źródlo -PWN)

funkcje rodziny

Rodzina spełnia w życiu społeczeństwa kilka podstawowych funkcji, najważniejsze: 1) prokreacja, tj. zapewnienie ciągłości biologicznej społeczeństwa; 2) socjalizacja, tj. wprowadzenie młodego pokolenia w normy i mechanizm życia zbiorowego, opieka nad nim i przygotowanie do samodzielnego odgrywania ról społecznych; 3) utrzymywanie ciągłości kulturowej społeczeństwa przez przekazywanie dziedzictwa kulturowego następnym pokoleniom; 4)prowadzenie gospodarstwa domowego i w wielu wypadkach także działalność produkcyjna (zwłaszcza w rolnictwie); 5) organizowanie życia swoich członków, sprawowanie kontroli społecznej nad ich zachowaniem, zapewnienie im równowagi emocjonalnej, pomocy wzajemnej i opieki w wypadku choroby, starości itp.

rodzina

rodzina jest małą grupą społeczną, składającą się z rodziców, ich dzieci i krewnych; rodziców łączy więź małżeńska, rodziców z dziećmi — więź rodzicielska, stanowiąca podstawę wychowania rodzinnego, jak również więź formalna określająca obowiązki rodziców i dzieci względem siebie(źródło - Słownik pedagogiczny, W.Okoń)

funkcje rodziny

Do głównych funkcji rodziny zalicza się:

1. funkcje prokreacyjne,
2. przygotowywanie dzieci do wejścia w życie społeczne, ich pielęgnowanie i wychowywanie oraz zapewnienie im odpowiedniego startu życiowego,
3. prowadzenie gospodarstwa domowego, zaspokajającego potrzeby członków rodziny,
4. sprawowanie pieczy nad życiem członków rodziny, ich zachowaniem, kulturą, zdrowiem, trudnościami życiowymi.

rodzina

Rodzina to:

• podstawowa komórka społczna
• najważniejsze środowisko, w którym dziecko się rozwija i zaspokaja swoje potrzeby
• najstarsza grupa społeczna wystepująca we wszystkich etapach rozwoju społeczeństwa
• jedyna grupa społeczna, która rozwija sią zarówno przez przyjmowanie członków z zewnątrz, jak i poprzez wewnętrzny rozwój - rodzenie

POWSTANIE RODZINY

Rodzina powstaje gdy:

• mężczyzna i kobieta podejmują wspólne pożycie bez dopełnienia jakichś formalnych przesłanek,
• w przypadku podjęcia tego współżycia przez zawarcie małżeństwa.

małżeństwo

Fundamentem rodziny jest związek kobiety i mężczyzny zawarty zgodnie z formalnymi regułamiRodzina oparta na faktycznym pożyciu może realizować takie same funkcje, jednak tylko funkcje rodziny małżeńskiej są wsparte regulacją prawną.

SKŁAD RODZINY

• W nowoczesnym społeczeństwie dominuje rodzina mała - rodzice i dzieci, również dzieci małżonków
• Wielka rodzina, w której rodzice wspólnie zamieszkują z ich dorosłymi dziecmi lub z ich starymi rodzicami rzadziej spotykana

rodzina- kontekst

• Określana jest przez socjologów jako podstawowa komórka społeczna.• Art. 27 Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ustanawia obowiązek obojga małżonków zaspakajania potrzeb rodziny. • Ustawa z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (ups) jako rodzinę̨ traktuje osoby tworzące wspólne gospodarstwo domowe.

Pokrewieństwo

Pokrewieństwo – to relacja pomiędzy osobami lub osobnikami mającymi wspólnego przodka.Rozróżniamy pokrewieństwo:

• w linii prostej (dzieci, rodzice, dziadkowie)
• w liniii bocznej (rodzeństwo, bratankowie, siostrzeńcy, ciotki, wujkowie, kuzyni)

powinowaty

• osoba będąca w stosunku rodzinnym z krewnymi współmałżonka, ale niepowiązana z nimi więzami krwi

• krewny małżonka, tj. np. pasierb, teściowie, szwagier – powinowactwo trwa pomimo ustania małżeństwa

Dziecko - pochodzenie

matka

ojciec

ćwiczenie

02

Dziecko

• Dziecko – w podstawowym znaczeniu młody człowiek, który nie osiągnął jeszcze dojrzałości.
• W innym znaczeniu dziecko to syn lub córka, niezależnie od jego aktualnego wieku i stopnia dojrzałości
• Definiowane w KRiO jako bezpośredni zstępny rodzica, od którego pochodzi bezpośrednio.
• Dzieckiem przybranym jest dziecko współmałżonka z innego związku.
• Dzieci tych samych rodziców, bądź mające wspólnego jednego rodzica, to rodzeństwo.

dziecko

• to każda istota ludzka w wieku poniżej 18 lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się dziecka uzyska ono wcześniej pełnoletność.
• to każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności

dziecko

PełnoletniMałoletni.Nieletni.

zdolność do czynności prawnych

• Pełna zdolność do czynności prawnych
• Ograniczona zdolność do czynności prawnych
• Brak zdolności do czynności prawnych

Moduł 4

Zasady prawa rodzinnego

zasady

• Zasada dobra dziecka
• Zasada ochrony rodziny
• Zasada autonomii rodziny względem wpływów zewnętrznych, w tym państwa.

moduł 5

Małżeństwo

Prawa i obowiązki małżonków

• Małżeństwo jest w Polsce instytucją chronioną prawnie na mocy gwarancji konstytucyjnych.
• Rozumiane jest jako związek kobiety i mężczyzny.
• Oparte jest m. in. o zasady: monogamii, trwałości, równouprawnienia, świeckości.

PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁŻONKÓW

Równouprawnienie

• wspólne rozstrzyganie o sprawach rodziny;
• wspólne decyzje wobec dzieci;
• osobiste starania każdego małżonka o wychowanie dzieci,

PRAWA I OBOWIĄZKI MAŁŻONKÓW

Obowiązek wspólnego pożycia, wierności i współdziałania dla dobra rodziny.Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny: • praca zarobkowa, • osobiste starania o wychowanie dzieci, • praca we wspólnym gospodarstwie, • równe zaspakajanie potrzeb wszystkich, w tym: pasierba, dziecka przyjętego do rodziny zastępczej na podobnym poziomie;

Moduł 6

Władza rodzicielska

władza rodzicielska

Władza rodzicielska to ogół obowiązków rodziców względem dziecka w celu należytego wykonania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz wychowania i kierowania dzieckiem

wŁADZA RODZICIELSKA

• Trwa do uzyskania przez dziecko pełnoletności.
• Przysługuje obojgu rodzicom.
• Granicą włądzy rodziceileskiej jest dobro dziecka.
• Jednym z elementów władzy rodzicielskiej jest zobowiązane dziecka do posłuszeństwa wobec rodziców poprzez podporządkowanie się ich woli.
• gdy żadne z rodziców nie ma włądzy rodzicleskiej sąd ustanawia opiekuna

Treść władzy rodzicielskiej

Władza rodzicielska to wykonywanie przez rodziców obowiązków wobec dziecka w zakresie:• pieczy nad jego osobą,• zarządzania jego majątkiem,• reprezentowania dziecka• kierowania dzieckiem,• wychowania dziecka.

reprezentowanie dziecka

• Rodzice są ustawowymi przedstawicielami dziecka
• Są wyjątki kiedy nie mogą dziecka reprezentować
• Gdy rodzice nie moga reprezentować dziecka reperezentuje je kurator

Kierowanie

• Kierowanie dzieckiem to podejmowanie istsotnych dzla dziecka decyzji m.in. w sprawach:

• obywatelstwa dziecka,• zmiany imienia i nazwiska,• określenia miejsca pobytu,• sposobu leczenia,• światopoglądu,• wyboru kierunku edukacji,• sposobu wychowania,• rozwoju zainteresowań,• wyjazdów zagranicę,oraz regulowanie oraz nadzorowanie trybu życia dziecka, w tym ochrona dziecka przed zagrożeniami i demoralizacją.

Charakter władzy rodzicielskiej

• Relacja rodziców z dzieckiem to stosunek rodzinnoprawny regulowany na gruncie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
• Relacje z osobami trzecimi to relacje cywilnoprawne wynikające z podmiotowego prawa rodziców do dziecka (władzy rodzicielskiej),
• Relacje z państwem (instytucjami publicznymi) to stosunek administracyjnoprawny wynikający z obowiązków rodzica względem dzieci

Ingerencja sądu we władzę rodzicielską

• Ograniczenie władzy rodzicielskiej.
• Zawieszenie władzy rodzicielskiej.
• Pozbawienie władzy rodzicielskiej

władza rodzicielska po rozwodzie

Po rozwodzie o władzy rodzicielskiej sąd i może:

• pozostawienić pełnię władzy rodzicielskiej obojgu małżonkom;
• powierzyć władzę jednemu z rodziców, wyznaczyć drugiemu zakres uprawnień i obowiązków w sprawach dotyczących dziecka, w tym określając sposób jego kontaktów z dzieckiem);
• zawiesić, ograniczyć lub pozbawić władzy rodzicielskie, jeżeli wymaga tego dobro dziecka .

Osobista styczność z dzieckiem

• Orzekając rozwód sąd nie orzeka o prawie do styczności osobistej z dzieckiem.
• Przewidując możliwość potencjalnych konfliktów sąd może określić dokładnie formy osobistej styczności z dzieckiem obojga rodziców.
• W sytuacji zagrożenia dobra dziecka sąd może zakazać rodzicom pozbawionym władzy rodzicielskiej osobistej styczności z dzieckiem.
• Wyjątkowo sąd opiekuńczy może ograniczyć styczność z dzieckiem rodziców, których władza została ograniczona, przez umieszczenie dzieci w rodzinie zastępczej lub placówce.

włądza rodzicielska

• Każda forma pomocy dziecku wymaga zgody rodziców (np.: pomoc psychologiczno- pedagogiczna: opinie i orzeczenia poradni).

• W przypadku braku zgody jednostka oświaty powinna podjąć wszelkie działania w celu uświadomienia rodzicom potrzeby wsparcia i pomocy dziecku.
• Granicą ingerencji w autonomię rodziny w tym zakresie jest przekonanie, że odmowa rodziców w skutkach narusza dobro dziecka.

moduł 7

Zasady interwencji w rodzinie

(...) Nierozumną miłością można katować dzieci; Prawo winno je wziąć w opiekę (...)

Janusz Korczak

wspieranie rodziny

Obowiązek udzielania pomocy zachodzi w sytuacji, gdy jest to niezbędne dla prawidłowego wykonywania władzy rodzicielskiej.

WSPIERANIE RODZINY

"Wspieranie rodziny jest prowadzone w formie:1) pracy z rodziną;2) pomocy w opiece i wychowaniu dziecka.Wspieranie rodziny jest prowadzone za jej zgodą i aktywnym udziałem, z uwzględnieniem zasobów własnych oraz źródeł wsparcia zewnętrznego."

WSPIERANIE RODZINY

Praca z rodziną jest prowadzona w szczególności w formie:1) konsultacji i poradnictwa specjalistycznego;2) terapii i mediacji;3) usług dla rodzin z dziećmi, w tym usług opiekuńczych i specjalistycznych;4) pomocy prawnej, szczególnie w zakresie prawa rodzinnego;5) organizowania dla rodzin spotkań, mających na celu wymianę ichdoświadczeń oraz zapobieganie izolacji, zwanych dalej „grupami wsparcia” lub „grupami samopomocowymi”.

WSPIERANIE RODZINY

• W przypadku powzięcia informacji o rodzinie przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych w ramach pomocy społecznej można przydzielić asystenta rodziny
• Asystent rodziny prowadzi pracę z rodziną w miejscu jej zamieszkania lub w miejscu wskazanym przez rodzinę.

WSPIERANIE RODZINY

Asystent rodziny ma prawo do:

• wglądu do dokumentów zawierających dane osobowe członków rodziny, niezbędne do prowadzenia pracy z rodziną
• występowania do właściwych organów władzy publicznej, organizacji oraz instytucji oudzielenie informacji
• przedstawiania właściwym organom władzy publicznej, organizacjom oraz instytucjom ocen i wniosków zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony praw rodzin

WSPIERANIE RODZINY

Pomoc w opiece i wychowaniu dziecka odbywa się:

• w placówce wsparcia dziennego,
• poprzez objęcie pomocą rodziny wspierającej.

WSPIERANIE RODZINY

Obowiązek reagowania na wszelkie przypadki zagrożenia dziecka bądź zagrożenia innych ze strony dzieci spoczywa na pracownikach wszystkich instytucji publicznych i niepublicznych pracujących z dziećmi.

Moduł 8

Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie

przeciwdziałanieprzemocy w rodzinie

Każdy, komu znane jest zdarzenie zagrażające dobru dziecka i działania rodziców na jego szkodę, obowiązany jest powiadomić o tym sąd.W sytuacjach:• przemocy, • wykorzystania seksualnego, • rażącego naruszenia prawa, • zagrożenia dla życia i zdrowia dziecka prawo zobowiązuje nas do zawiadamiania odpowiednich organów.

PRZECIWDZIAŁANIEPRZEMOCY W RODZINIE

1. Osobie dotkniętej przemocą w rodzinie udziela się bezpłatnej pomocy.
2. Zadania w zakresie przeciwdziałania przemocy realizowane przez organy administracji rządowej i jednostki samorządu terytorialnego:

• gminę,
• powiat,
• samorząd województwa,
• wojewodę,
• ministra.

PRZECIWDZIAŁANIEPRZEMOCY W RODZINIE

3. Podejmowanie interwencji w środowisku wobec rodziny dotkniętej przemocą odbywa się w oparciu o procedurę „Niebieskiej Karty” i nie wymaga zgody osoby dotkniętej przemocą w rodzinie.4. Podejmuje się ją w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec członków rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie

PRZECIWDZIAŁANIEPRZEMOCY W RODZINIE

Procedura „Niebieskie Karty” może być uruchomiona przez przedstawicieli jednostek organizacyjnych:

• pomocy społecznej,
• gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych,
• Policji,
• oświaty,
• ochrony zdrowia.

PRZECIWDZIAŁANIEPRZEMOCY W RODZINIE

Jeżeli pracujemy w instytucji państwowej lub samorządowej i w związku ze swoją działalnością służbową dowiadujemy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, powinniśmy niezwłocznie zawiadomić policję bądź prokuratora oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego

przeciwdziałanie Demoraliazcji

W sytuacji demoralizacji osoby nieletniej mamy obowiązek zawiadomienia policji i sądu rodzinnego.Do przejawów demoralizacji, które jako czyny zabronione podlegają odpowiedzialności karnej, możemy zaliczyć:• alkoholizm,• odurzanie się środkami narkotycznymi,• prostytucję,• włóczęgostwo (wagary), uchylanie się od obowiązku szkolnego, obowiązku nauki,• udział w grupach przestępczych,• kradzież,• naruszanie zasad współżycia społecznego.

PRZECIWDZIAŁANIE PRZEMOCY W RODZINIE

Funkcjonariusze publiczni, w tym sędzia, kurator, pracownik administracji rządowej i samorządowej (nauczyciel i pracownik socjalny), którzy przekraczając swoje kompetencje lub niedopełniając obowiązków, działają na szkodę interesu publicznego lub prywatnego (w tym przypadku na szkodę dziecka), podlegają karze do lat 3.

Moduł 9

Dziecko w opiece zastępczej

Standardy prawne opieki zastępczej

• Piecza zastępcza jest sprawowana wprzypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców.
• Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władzy publicznej
• Państwa-Strony zobowiązuja się do zapewnienia specjalnej ochrony i pomocy dzieciom czasowo lub stale pozbawionym środowiska rodzinnego lub nie mogącym ze względu na swe dobro w nim przebywać.

STANDARDY PRAWNE OPIEKI ZASTĘPCZE

Dziecko może być powierzone pieczy zastępczej w dwóch przypadkach:

• Gdy rodzice zostali pozbawieni pieczy nad dzieckiem z powodów losowych: śmierć, choroba uniemożliwiająca opiekę, kara pozbawienia wolności, orzeczenie sądu dla nieletnich będące konsekwencją nagannej postawy dziecka, nie rodziców.
• W przypadku nagannego sposobu sprawowania przez rodziców pieczy nad dzieckiem; dysfunkcji w realizacji zadań opiekuńczo-wychowawczych.

podstawy prawne

System opieki zastępczej nad dziećmi oparty został o:

• podstawowe standardy Konwencji o prawach dziecka
• inne międzynarodowe dokumenty dotyczących umieszczania dziecka poza rodziną.

zasady opieki zastępczej

Podstawy prawne systemu opieki zastępczej nad dzieckiem wyznaczają również nadrzędne zasady Konstytucji RP:• zasada pomocniczości (preambuła Konstytucji), • ochrona prawna macierzyństwa i rodzicielstwa (art. 18), • prymat rodziny w wychowaniu dzieci (art. 48), • zobowiązanie Państwa do prowadzenia polityki prorodzinnej (art. 71), • prawo dziecka do ochrony i opieki (art. 72)

prymat rodziny

• Akty międzynarodowe: Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (art.XVI) oraz Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych (art. 10 ust.1), Międzynarodowy Pakt Praw Politycznych (art.23 ust 1) uznają rodzinę za naturalną i podstawową komórkę społeczeństwa.
• To rodzicom należy w pierwszej kolejności udzielać pomocy w wychowaniu i opiece nad dziećmi.

prymat rodziny

• Z art. 7 i 18 Konwencji, wynika prawo dziecka do wychowania przez rodziców, zwane prawem dziecka do rodziny.
• W myśl zasady pomocniczości, państwo powinno wspierać rodzinę (art.18 ust.2), nie powinno jej jednak wyręczać w realizacji swej funkcji oraz wywiązywaniu się z nałożonych na rodzinę obowiązków.

zasady

Rezolucja Rady Europy zaleca poszczególnym krajom oparcie systemu opieki pozarodzinnej nad dzieckiem o następujące zasady:• Unikanie, w miarę możliwości, umieszczania dziecka poza rodziną, z prymatem pomocy rodzinie, z dostosowaniem form udzielanej pomocy do problemów i potrzeb rodziny. • Wnioskowanie o umieszczenie dziecka poza rodziną powinno, równolegle do działań na rzecz zaspokojenia potrzeb dziecka, uruchomić działania na rzecz pomocy rodzinie, w rozwiązaniu jej problemów. • Umieszczenie dziecka poza rodziną jest sytuacją wyjątkową, dopuszczalną tylko po wyczerpaniu i bezskuteczności innych działań.

zasady

Zasady oddziaływania wobec rodzin nienależycie sprawujących pieczę nad dziećmi:

• bez koniecznej potrzeby nie należy ingerować w życie rodziny;
• jeżeli interwencja jest konieczna należy próbować chronić dobro dziecka – udzielając wsparcia całej rodzinie;
• głównym celem umieszczenia dziecka poza rodziną powinno być doprowadzenie do sytuacji umożliwiającej powrót dziecka do rodziny;
• dzieci pozostające poza rodziną powinny być umieszczane w rodzinnych formach pieczy;
• dziecko przebywające poza rodziną powinno mieć kontakt z rodzicami;
• tylko w sytuacji, gdy postawa rodziców nie gwarantuje powrotu należy umieszczać dzieci w trwałym środowisku zastępczym.

TRYB UMIESZCZANIA DZIECKA WRODZINIE ZASTĘPCZEJ

1. Tryb sądowy. Tryb sądowy dotyczy przypadków umieszczenia dziecka poza rodziną w wyniku wydania orzeczenia sądowego o:• ograniczeniu,• zawieszeniu lub• pozbawieniu władzy rodzicielskiej2. Tryb administracyjny:• na wniosek rodzica• na wniosek dziecka.

adopcja

Standardy prawne dotyczące przysposobienia wyznaczają:

• Konwencja o prawach dziecka (art. 21, 7, 9, 11, 20),
• Konwencja o Ochronie Dzieci i Współpracy w Dziedzinie Przysposobienia Międzynarodowego (konwencja haska),
• na gruncie europejskim, Konwencja o Przysposobieniu Dzieci z dnia 24 kwietnia 1967 r. (konwencja strasburska).

adopcja

Zasady dotyczące przysposobienia wynikające z przepisów Konwencji o Prawach Dziecka:• Nadrzędnym celem przysposobienia jest dobro dziecka; • Przysposobienie może ustanowić tylko kompetentna władza państwowa (np. sąd), po wnikliwym zbadaniu sytuacji dziecka, rodziców naturalnych i adopcyjnych; • Warunkiem przysposobienia jest zgoda na przysposobienie osób zainteresowanych (wskazanych ustawowo); • Przysposobienie związane z wyjazdem za granicę możliwe jest dopiero po wyczerpaniu możliwości adopcji krajowej;

adopcja

• Warunkiem zgody na przysposobienie z wyjazdem dziecka za granicę jest zapewnienie dziecku warunków, nie gorszych niż w kraju;
• Państwo nie powinno dopuścić do komercjalizacji przysposobienia;
• Współpracą w sprawach przysposobienia powinny zajmować się wskazane w poszczególnych krajach kompetentne instytucje;
• Dziecko przysposabiane powinno znać swoje korzenie – prawo do znajomości własnej tożsamości.

rodziny zastępcze

• Rodzinna opieka zastępcza z założenia jest opieką tymczasową.
• W sytuacji uzasadnionej może ona oznaczać wychowywanie dziecka długookresowe – do usamodzielnienia.
• Rodzina zastępcza nie przejmuje pełni praw rodzicielskich.
• To rodzicom biologicznym, pomimo dysfunkcji i patologicznych w stosunku do dzieci zachowań, przysługuje władza rodzicielska i na nich spoczywa odpowiedzialność za dzieci.
• Realizując swoje zadania opiekuńcze i wychowawcze rodzina zastępcza bierze wraz z rodziną naturalną współodpowiedzialność za dziecko (piecza podzielona).

piecza zastępcza

1. W sytuacji zawieszenia władzy rodzicielskiej ustanawia się obligatoryjnie opiekę prawną nad dzieckiem i wyznacza opiekuna prawnego do czasu ustania przyczyny „zawieszenia”.
2. Umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej poprzez ograniczenie władzy rodzicielskiej może nastąpić w sytuacjach:

• naruszenia dobra dziecka (jako jedna z form ograniczenia władzy rodzicielskiej przewidzianych w art. 109 kro);• przejawiania przez nieletniego symptomów demoralizacji;• jako forma pomocy rodzicom w sprawowaniu władzy rodzicielskiej.

piecza zastępcza

• Pozbawienie władzy rodzicielskiej powoduje umieszczenie dziecka poza rodziną.
• Jest sygnałem do poszukiwania trwałych rozwiązań sytuacji dziecka: adopcja lub długotrwała rodzina zastępcza.
• Sytuacja ta zobowiązuje sąd do ustanowienia opieki prawnej nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej.
• Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej zachowuje prawo do styczności z dzieckiem, chyba, że sąd wyda zakaz lub ograniczenie styczności.

rodzice zastępczy i naturalni

• Rodzice zastępczy reprezentują dziecko przed sądem w sprawach o alimenty (rodzina zastępcza nie może się uchylić od pokrywania niezaspokojonych potrzeb dziecka).
• Rodzice zastępczy mają prawo do okresowej lub jednorazowej pomoc w nadzwyczajnych okolicznościach powodujących wzrost kosztów utrzymania dziecka.
• Rodzice naturalni dziecka zobowiązani są do odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

rodzice zastępczy i naturalni

Do obowiązków rodziców naturalnych należy:• Decydowanie o obywatelstwie, nazwisku; • Określanie miejsca pobytu; • Wybór: kierunku nauki, przynależności do organizacji, sposobu leczenia, światopoglądu, rozwoju zainteresowań, wyjazdów za granicę; • Piecza nad majątkiem dziecka.

podsumowanie

• Głównym celem pieczy zastępczej (instytucjonalnej i rodzinnej) jest niwelowanie przyczyn niewydolności wychowawczej rodziny oraz zaniedbania dzieci.
• Nie wystarczy zająć się tylko dzieckiem - nie usuniemy wtedy przyczyn, złagodzimy jedynie skutki niewydolności – (art. 20 Konwencji).

moduł 10

Instytucje wspierające

03

ćwiczenie

instytucje

• Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie - powiat
• Ośrodek pomocy społecznej – gmina

• Sąd rodzinny
• Kurator sądowy
• Policja
• Służba zdrowia

zadania gminy

W zakresie wspierania rodziny, w szczególności:

• opracowanie i realizacja 3-letnich gminnych programów;
• tworzenie oraz rozwój systemu opieki nad dzieckiem, w tym placówek wsparcia dziennego,
• praca z rodziną w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych przez zapewnienie wsparcia i pomocy asystenta rodziny;

zadania gminy

W zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie:

• opracowanie i realizacja gminnego programu;
• prowadzenie poradnictwa i interwencji:
• tworzenie zespołów interdyscyplinarnych;
• zapewnienie osobom dotkniętym przemocą w rodzinie miejsc w ośrodkach wsparcia.

ZADANIA GMINY

W zakresie pomocy społecznej:

• opracowanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem programów pomocy społecznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych;
• utworzenie i utrzymywanie ośrodka pomocy społecznej;
• dożywianie dzieci;
• przyznawanie i wypłacanie zasiłków.

zadania powiatu

W zakresie wspierania rodziny, w szczególności:

• opracowanie i realizacja 3-letnich powiatowych programów dotyczących rozwoju pieczy zastępczej;
• zapewnienie dzieciom pieczy zastępczej;
• tworzenie warunków do powstawania i działania rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka i rodzin pomocowych;
• finansowanie pobytu w pieczy zastępczej;
• organizowanie wsparcia osobom usamodzielnianym opuszczającym rodziny zastępcze, rodzinne domy dziecka oraz placówki opiekuńczo-wychowawcze;

zadania powiatu

W zakresie wspierania rodziny, w szczególności:opracowanie i realizacja 3-letnich powiatowych programów dotyczących rozwoju pieczy zastępczej; zapewnienie dzieciom pieczy zastępczej; tworzenie warunków do powstawania i działania rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka i rodzin pomocowych; finansowanie pobytu w pieczy zastępczej; organizowanie wsparcia osobom usamodzielnianym opuszczającym rodziny zastępcze, rodzinne domy dziecka oraz placówki opiekuńczo-wychowawcze;

zadania powiatu

W zakresie pomocy społecznej, w szczególności:

• opracowanie i realizacja powiatowej strategii rozwiązywania problemów społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem programów pomocy społecznej, wspierania osób niepełnosprawnych i innych;
• utworzenie i utrzymywanie powiatowego centrum pomocy rodzinie;
• prowadzenie ośrodków interwencji kryzysowej;
• przyznawanie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki;
• prowadzenie i rozwój infrastruktury ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi

sądy

• Sądy to kluczowy partner powiatowych centrów pomocy rodzinie.
• Podejmując niezawisłe decyzje ingerencji we władzę rodzicielską i w zakresie potrzeby umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej wprost odnoszą je do zadań systemu pomocy społecznej, który jest odpowiedzialny za wykonanie orzeczeń i postanowień sądu rodzinnego.
• Starosta, a w jego imieniu powiatowe centrum pomocy rodzinie wykonuje postanowienie sądu i umieszcza dziecko we wskazanej formie opieki.

SĄDY

Wobec nieletnich sąd rodzinny może:

• udzielić upomnienia
• zobowiązać do określonego postępowania, a zwłaszcza do:

- naprawienia wyrządzonej szkody, - wykonania określonych prac lub świadczeń na rzecz pokrzywdzonego lub społeczności lokalnej, - przeproszenia pokrzywdzonego,- podjęcia nauki lub pracy, - uczestniczenia w odpowied nich zajęciach o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym,- powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach - zaniechania używania alkoholu lub innego środka w celu wprowadzania się w stan odurzenia;

SĄDY

• ustanowić nadzór odpowiedzialny rodziców lub opiekuna;
• ustanowić nadzór organizacji młodzieżowej lub innej organizacji społecznej, itp;
• zastosować nadzór kuratora;
• skierować do ośrodka kuratorskiego;
• orzec umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym albo w rodzinie zastępczej zawodowej;

SĄDY

• orzec umieszczenie w zakładzie poprawczym;
• zastosować inne środki zastrzeżone w niniejszej ustawie do właściwości sądu rodzinnego, jak również zastosować środki przewidziane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Kurator sądowy

Do zadań kuratorów sądowych należą zadania:

• wychowawczo- resocjalizacyjne,
• diagnostyczne,
• profilaktyczne,
• kontrolne.

Działania polegają na:

• ustalenie warunków życia nieletniego,
• udzielanie pomocy opiekunom w zakresie sprawowanej opieki,
• wskazywanie kandydatów na opiekunów.

Kurator sądowy:

• ma prawo w godz. 7.oo – 22.oo: odwiedzania podopiecznych w miejscach ich zamieszkania i pobytu,
• może żądać okazania dowodu tożsamości, niezbędnych wyjaśnień i informacji (dotyczy osoby objętej postępowaniem),
• ma prawo wglądu do akt i dokumentów,
• może żądać od Policji, innych organów i instytucji państwowych, samorządowych, społecznych, w zakresie ich działania, oraz od osób fizycznych pomocy w wykonywaniu czynności służbowych.

Policja

• Wytyczne nr 2 Komendanta Głónwego Policji dnia 7 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu postępowania policjantów podczas realizacji procedury "Niebieskie Karty"

policja

• Program „Niebieskiej Karty”:
• karta A pozwala na: udokumentowanie sytuacji na miejscu zdarzenia, opis działań podejmowanych podczas interwencji policji. Karta ta jest podstawą do ew. wszczęcia postępowania przygotowawczego.
• karta B stanowi informację dla ofiar przemocy o katalogu przestępstw, zawiera adresy i telefony krajowych i lokalnych instytucji pomocy ofiarom przemocy. Karta ta służy do pokierowania osoby wymagającej pomocy do właściwej instytucji.

policja

• Karta C jest udokumentowaniem analizy sytuacji oraz planu działań wykonanej przez zepsół interdyscyplinarny.
• Karta D wypeniana jest przez zespoł interdyscyplinarny w obecności osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie.

Służba zdrowia

• Lekarz i pielęgniarka mają obowiązek powiadomić inne służby społeczne o występowaniu przemocy wobec dziecka.
• W sytuacjach interwencyjnych, gdy zagrożone jest zdrowie lub życie dziecka, a nie możemy uzyskać lub czekać na zgodę rodzica, to lekarz jest zobowiązany podjąć decyzję o koniecznym zabiegu lub operacji.
• W sytuacji, gdy rodzic odmawia zgody na konieczne zabiegi medyczne, opiekun prawny – rodzic zastępczy może wystąpić do sądu rodzinnego o taką zgodę.

podsumowanie

W działaniach wobec dzieci, zawodowym i prawnym obowiązkiem osób i instytucji działających na rzecz dzieci jest kierowanie się dobrem dziecka, w celu jak nalepszego zabezpieczenia jego interesu!

moduł 11

Świadczenia rodzinne, pomoc społeczna

rodzaje świadczeń

• Świadczenia rodzinne
• dodatki do zasiłku rodzinnego
• Świadczenia opiekuńcze
• Pomoc społeczna
• Świadczenia w pieczy zastępczej
• Pomoc dla usamodzielnianych wychowanków
• Inne świadczenia na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej

świadczenia rodzinne

Dodatki do zasiłku rodzinnego:

• Dodatek z tytułu urodzenia dziecka
• Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka
• Dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
• Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka
• Dodatek z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej

świadczenia rodzinne

• Zaliczka alimentacyjna
• Świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego.
• Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego
• Dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego
• Dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania

Świadczenia opiekuńcze

• Zasiłek pielęgnacyjny
• Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem

Pomoc społeczna

O świadczenia o charakterze pieniężnym osoba uprawniona może ubiegać się o przewidziane ustawą formy pomocy:

• zasiłek stały,
• zasiłek okresowy,
• zasiłki celowe,
• pomoc na ekonomiczne usamodzielnienie.

pomoc społeczna

• Świadczeniami o charakterze niepieniężnym przewidzianymi w ustawie są:
• pomoc w postaci schronienia,
• posiłku, odzieży,
• sprawienie pogrzebu,
• poradnictwo i pomoc instytucjonalna.

Pomoc dla usamodzielnianych wychowanków

Osoba usamodzielniana /.../ zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem poprzez pracę socjalną, a także pomocą:

• pieniężną na usamodzielnienie;
• pieniężną na kontynuowanie nauki;
• w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym;
• w uzyskaniu zatrudnienia;na zagospodarowanie – w formie rzeczowej.

POMOC DLA USAMODZIELNIANYCH WYCHOWANKÓW

Pomoc dorosłym uczącym się wychowankom przebywającym w rodzinie zastępczej:

• Świadczenie „na zagospodarowanie”,
• Świadczenie na pokrycie skutków zdarzenia losowego.

moduł 12

Prawa i obowiązki dziecka

„DZIECKO MA PRAWO BYĆ SOBĄ. MA PRAWO DO POPEŁNIANIA BŁĘDÓW. MA PRAWO DO POSIADANIA WŁASNEGO ZDANIA. MA PRAWO DO SZACUNKU. NIE MA DZIECI – SĄ LUDZIE.” Janusz Korczak

Źródła praw dziecka

• „Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.” (art. 30 Konstytucji RP).
• Każde dziecko z uwagi, że jest dzieckiem „wymaga szczególnej opieki i troski, w tym właściwej opieki prawnej” (Preambuła Konwencji o prawach dziecka).

KOnsttycja rp

art 72

1. Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją.
2. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
3. W toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka.
4. Ustawa określa kompetencje i sposób powoływania Rzecznika Praw Dziecka.

karta praw podstawowych UE

Artykuł 24 Prawa dziecka 1. Dzieci mają prawo do takiej ochrony i opieki, jaka jest konieczna dla ich dobra. Mogą one swobodnie wyrażać swoje poglądy. Poglądy te są brane pod uwagę w sprawach, które ich dotyczą, stosownie do ich wieku i stopnia dojrzałości. 2. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, zarówno podejmowanych przez władze publiczne, jak i instytucje prywatne, należy przede wszystkim uwzględnić najlepszy interes dziecka. 3. Każde dziecko ma prawo do utrzymywania stałego, osobistego związku i bezpośredniego kontaktu z obojgiem rodziców, chyba że jest to sprzeczne z jego interesami.

prawa dziecka

Dziecko ma prawo do:

• ochrony przed pewnymi formami zachowania: opuszczeniem, złym traktowaniem, wykorzystaniem;
• pomocy poprzez dostęp do pewnych świadczeń i usług: edukacji, opieki zdrowotnej, bezpieczeństwa socjalnego itp.;
• uczestnictwa, poprzez współdecydowanie o sobie i wolności uczestniczenia.

PRAWA DZIECKA

Prawa i wolności gwarantowane każdemu dziecku:

• prawo do opieki i ochrony,
• prawo do poszanowania godności i nietykalności osobistej,
• prawo do ochrony więzi rodzinnych,
• prawo do edukacji,
• prawo do ochrony zdrowia,
• prawo do odpowiedniego standardu życia,
• prawo do swobody myśli,
• światopoglądu i religii, w tym do jej praktykowania,
• prawo do prywatności,
• prawo do znajomości swych praw ... .

PRAWA DZIECKA

Prawa dziecka wskazane w Ustawie o Rzeczniku Praw Dziecka:

• Prawo do życia i ochrony zdrowia,
• Prawo do wychowania w rodzinie,
• Prawo do godziwych warunków socjalnych, Prawo do nauki,
• Ochronę dziecka przed przemocą i innym złym traktowaniem,
• Szczególną troskę i pomoc wobec dzieci niepełnosprawnych.

PRAWA DZIECKA

Prawa wychowanków przebywających w opiece zastępczej:• prawo do wychowania w rodzinie • prawo stałości opieki • prawo do osobistej styczności z rodzicami i bliskimi • poszanowanie godności dziecka • prawo do prywatności • prawo do praktyk religijnych • prawo do informacji • prawo do rozwoju i usamodzielnienia • prawo do podmiotowego traktowania

PRAWA ucznia

Prawa dzieci z racji, tego że są uczniami:

• prawo do właściwie zorganizowanego procesu kształcenia, zgodnie z zasadami higieny szkolnej,
• prawo do opieki wychowawczej i warunków pobytu zapewniających bezpieczeństwo, ochronę przed wszelkimi formami przemocy: fizycznej, psychicznej, ochronę poszanowania godności,
• Prawo do życzliwego, podmiotowego traktowania w procesie dydaktyczno- wychowawczym,
• Prawo do swobody wyrażania myśli, przekonań, w szczególności dotyczących życia szkoły, a także światopoglądowych i religijnych – jeżeli nie narusza to dobra innych,

PRAWA ucznia

• Prawo do rozwijania zainteresowań, zdolności i talentów,
• Prawo do sprawiedliwej, obiektywnej i jawnej oceny oraz ustalonych sposobów kontroli postępów w nauce,
• Prawo do pomocy w przypadku trudności w nauce,
• Prawo do korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i doradztwa zawodowego,
• Prawo do korzystania z pomieszczeń szkolnych, sprzętu i urządzeń podczas zajęć szkolnych i pozalekcyjnych
• Prawo do udziału w życiu szkoły poprzez działalność samorządową oraz zrzeszanie się w organizacjach działających na terenie szkoły ... .

obowiązki

Obowiązki wynikające ze specyfiki danego środowiska:

• Aktywnego uczestnictwa w życiu danej społeczności (uczniowskiej, sportowej, artystycznej, harcerskiej itp.)
• Przestrzegania obowiązujących w danym środowisku regulaminów, norm i zasad.
• Dbałości o powierzone mienie i najbliższe otoczenie.
• Realizacji określonych obowiązków społecznych, wykonywania prac na rzecz swojego środowiska.
• Respektowania istniejących w danym środowisku nakazów i zakazów.
• Sumiennego wywiązywania się z powierzonych zadań.

system dyscyplinarny

Nagrody

• Nagrody stanowią wzmocnienie pozytywne i motywują dziecko do określonych, pożądanych zachowań.
• Nagrody mogą być przyznawane dodatkowo, po spełnieniu określonych kryteriów.

Kary

• Kary są działaniami mającymi na celu eliminowanie zachowań niepożądanych poprzez dolegliwości.
• W przypadku kar w grę wchodzi dyskryminacja, naruszenie, łamanie, ograniczanie podstawowych praw i godności.

Kary cielesne

Każde dziecko ma prawo do ochrony przed dyskryminacją, poniżającym traktowaniem i karaniem oraz wszelkimi formami przemocy Obowiązuje zakaz stosowania kar cielesnych

podsumowanie

Podstawowym standardem w zakresie stosowania praw dziecka powinna być:

• zasada znajomości swoich praw przez dzieci
• znajomość i zrozumienie tych praw przez dorosłych.

moduł 13

Dziecko przed wymiarem sprawiedliwości

zasada dobra dziecka

Zasada dobra dziecka to m.in.:

1. obowiązek wysłuchania i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka,
2. przestrzeganie prawa dziecka do wyrażania opinii, występowania w sądzie we własnych sprawach,
3. informowanie dziecka i jego przedstawiciela prawnego o przysługujących dziecku prawach,
4. uszanowanie prawa do odmowy zeznań,
5. przesłuchanie „jeden raz”,
6. przesłuchanie przeprowadza sąd na posiedzeniu z udziałem biegłego psychologa.

ZASADa DOBRA DZIECKa

7. Ochronę interesów dziecka w postępowaniu sądowym poprzez, m.in: • wnioskowanie o uchylenie jawności rozprawy,• wnioskowanie o przesłuchanie pokrzywdzonych w pierwszej kolejności, przed przeprowadzeniem innych dowodów,• wnioskowanie o przesłuchanie małoletniego pokrzywdzonego, ofiar gwałtu oraz znęcania się bez obecności oskarżonego,• kierowanie do sądu wniosków o uchylenie niewłaściwych pytań naruszających godność osobistą lub sferę prywatną pokrzywdzonego,• zapewnienie obecności rodziców lub opiekuna prawnego.

dziecko jako pokrzywdzony

Status pokrzywdzonego

• Dziecko, ofiara przemocy może brać udział w procesie karnym.
• Nabywa ono status pokrzywdzonego.
• Zgodnie z art. 51 § 2 kpk, jeżeli pokrzywdzonym jest małoletni (osoba, która nie ukończyła lat 18 i nie posiada pełni praw ze względu na wiek) lub ubezwłasnowolniony częściowo, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której pieczą pokrzywdzony pozostaje.

dziecko jako świadek

Dziecko jako świadek w postępowaniu karnym:

• Dziecko, jak każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania.
• do czasu ukończenia 17 lat nie odbiera sie żadnego przyrzeczenia.
• jeżeli dziacko nie ukończyło 13 lat zgodę na jego przesłuchanie powinien wyrazić jego prawny opiekun.

zeznania dziecka

Wiarygodność zeznań dziecka

• Najbardziej wiarygodne jest pierwsze przesłuchanie dziecka.
• Każde następne przesłuchanie traci na wiarygodności przez uzasadnione podejrzenie konfabulacji.
• Dowód w postaci zeznań dziecka jest pełnowartościowym dowodem.

prawa dziecka przed sądem

Gwarancje respektowania praw i godności dziecka w postępowaniu sądowym (wg. Konwencji ):

• Domniemanie niewinności do chwili udowodnienia winy zgodnie z prawem;
• Poinformowanie o stawianych mu zarzutach;
• Zapewnienie prawnej i innej pomocy w przygotowaniu i prezentowaniu swojej obrony;
• Rozpatrzenie sprawy bez zbędnej zwłoki przez organ sądowy w uczciwym procesie, przeprowadzonym zgodnie z prawem;

PRAWA DZIECKA PRZED SĄDEM

• Zapewnienie obecności rodziców lub opiekuna prawnego;
• Nie stosowanie przymusu podczas składania zeznań i w celu przyznania się do winy;
• Posiadanie prawa do odwołania się od przeczenia oraz innych związanych z nim środków do wyższej, kompetentnej, niezawisłej i bezstronnej władzy lub organu sądowego;
• Poszanowanie spraw z zakresu życia osobistego na wszystkich etapach procesowych.

moduł 14

Ochrona prawna dziecka i rodziny

ochrona dziecka i rodziny

• „Rodzice, ponieważ dali życie dzieciom, mają pierwotne, niezbywalne prawo i pierwszeństwo do wychowania potomstwa i dlatego muszą być uznani za pierwszych i głównych jego wychowawców”(...) - Jan Paweł I - Karta Praw Rodziny Stolicy Apostolskiej
• „...dziecko wymaga szczególnej opieki i troski, w tymochrony prawnej, zarówno przed, jak i po urodzeniu. ...” - Konwencja o prawach dziecka w preambule, Deklaracja Praw Dziecka, przyjęta przez ONZ:
• „Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych”- Konstytucja RP

„Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać́ stopień́ dojrzałości dziecka, a także wolność́ sumienia i wyznania oraz przekonania...”. - Konstytucja RP „...Rodziny znajdujące się̨ w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych” - Konstytucja RP

oCHRONA DZIECKA I RODZINY

karta Praw podstawowych UE

Artykuł 7 Poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego Każdy ma prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się.Artykuł 33 1. Rodzina korzysta z ochrony prawnej, ekonomicznej i społecznej. 2. W celu pogodzenia życia rodzinnego z zawodowym każdy ma prawo do ochrony przed zwolnieniem z pracy z powodów związanych z macierzyństwem i prawo do płatnego urlopu macierzyńskiego oraz do urlopu wychowawczego po urodzeniu lub przysposobieniu dziecka.

KARTA PRAW PODSTAWOWYCH UE

Artykuł 32 Zakaz pracy dzieci i ochrona młodocianych w pracy Praca dzieci jest zakazana. Minimalny wiek dopuszczenia do pracy nie może być niższy niż minimalny wiek zakończenia obowiązku szkolnego, bez uszczerbku dla uregulowań bardziej korzystnych dla młodocianych i z wyjątkiem ograniczonych odstępstw.

oCHRONA DZIECKA I RODZINY

Wszelkie akty prawne w tym zakresie nakazują̨ wszystkim kierowanie się̨:

• Dobrem dziecka;
• Zasadą równości (powszechności);
• Poszanowaniem praw, obowiązków i odpowiedzialności rodziców.

moduł 15

Prawo rodzinne w praktyce w placówce oświatowej

Podstawa prawna

• Art. 93 KRO
• § 1. Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom
• § 2. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd w wyroku ustalającym pochodzenie dziecka może orzec o zawieszeniu, ograniczeniu lub pozbawieniu władzy rodzicielskiej jednego lub obojga rodziców.

PODSTAWA PRAWNA

• Art. 58. Wyrok orzekający rozwód KRO
• § 1. W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.

pODSTAWA PRAWNA

• § 1a. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia.
• § 1b. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem.

pODSTAWA PRAWNA

• Art. 97 § 1 i 2 KRO
• § 1. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania.
• § 2. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

pODSTAWA PRAWNA

• Art. 98 § 1 KRO
• Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka.

rekrutacja do szkoły

• Czy szkoła może wyrazić zgodę na zapisanie dziecka jeżeli na wniosku o przyjęcie widnieje tylko podpis matki? Rodzice są w trakcie rozwodu i na chwilę obecną nie istnieje jeszcze rozstrzygnięcie Sądu. Tak. Choć w sytuacji powzięcia informacji o konflikcie zaleca się, by wniosek podpisali obydwoje rodzice.

rekrutacja

• Ojciec domaga się wyjaśnień związanych z przyjęciem dziecka bez jego podpisu, choć miał prawa do współdecydowania w istotnych sprawach dziecka związanych z wyborem szkoły, o czym szkoła została przez matkę powiadomiona. Matka nie miała kontaktu z ojcem. Czy dyrektorowi grożą konsekwencje z powodu przyjęcia dziecka bez podpisu ojca, wyłącznie na podstawie wniosku matki? Dyrektor nie poniesie żadnych konsekwencji.

oświadczenia, zgody

Czy zgoda na wycieczkę musi być podpisana przez oboje rodziców? Czy zgoda na oświadczeniach dotyczy obojga rodziców? Zasadniczo każdy z rodziców może indywidualnie decydować o sprawach dziecka.

prawo do informacji

• Czy rodzic może się zwrócić do szkoły o kopię notatek, protokołu ze spotkań nauczycieli, wychowawców czy opinii sporządzonych przez nauczycieli w szkole?Tak
• Czy rodzic może zablokować prawo do informacji o dziecku drugiemu z rodziców, który ma ograniczoną władzę rodzicielską do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka: wyboru szkoły i zawodu?
• Nie

PRAWO DO INFORMACJI

• Jeden z rodziców dostarczył do szkoły wyrok sądu orzekający, że drugiemu z nich została ograniczona władza rodzicielska "do współdecydowania w istotnych sprawach życiowych małoletniego dziecka". Czy w takim przypadku rodzic z ograniczonymi prawami powinien mieć dostęp do dziennika elektronicznego?Tak. Ograniczenie prawa do współdecydowania nie oznacza pozbawienia dostępu do dziennika elektronicznego.
• Jaki dokument należy przedłożyć w szkole, aby zapewnić dziecku opiekę pod nieobecność jego biologicznych rodziców?Nie wystarczy pełnomocnictwo notarialne. Koniczne jest postanowienie sądu rodzinnego.

wizerunek dziecka

• Czy publikowanie wizerunku dziecka jest możliwe, gdy nie ma zgody obojga rodziców?Zasadniczo tak, zaleca się jednak w przypadku konfliktu rodziców zgodę obojga rodziców, gdyż zaggadnienia związane z wizerunkiem dziecka zalicza się do istotnych spraw dziecka.

kontakty, odbiór dziecka

• Wykonanie władzy rodzicielskiej pozostawiono obojgu rodzicom, dziecko mieszka z matką. Czy ojciec może odebrać dziecko poza godzinami uregulowanymi przez sąd?Może odbierać tylko w godzinach wyznaczonych przez sąd.
• Ojciec upoważnił do odbioru dziecka nową osobę, która będzie odbierać dziecko w czasie, gdy on sprawuje opiekę nad dzieckiem. Matka nie wyraża zgody na odbieranie dziecka przez tą osobę. Ojciec ma do tego prawo.

KONTAKTY, ODBIÓr DZIECKA

• Czy młodsze rodzeństwo może odebrać dziecko do 7 lat ze szkoły, przedszkola?
• Zasadniczo tak, zaleca się jednak pisemne upoważnienie rodziców do odbioru rodzeństwa.

KONTAKTY, ODBIÓr DZIECKA

• Co zrobić gdy po dziecko przyjdzie nietrzeźwy rodzic?
• skontaktować się drugim rodzicem
• w ostaeczności powiadomic Policje

WSZiB Kraków, Podyplomowe studia Zarządzanie w Oświacie

Teresa Sławik

Dziękuję