dziady_czIV_2024

Adam Mickiewicz

Dziady

cz. IV

Część IV "Dziadów" jako polemika z oświeceniem.

Miłość romantyczna stała się słowem kluczem do rozumienia romantycznej filozofii życia. Była szalona, nieszczęśliwa, platoniczna, zmysłowa, niewinna i jedyna, niezwykła i święta. Miłość dominowała w dyskusjach romantyków na temat życia i jego rozumienia. Wyjątkowe stanowisko romantyków w tym zakresie związane było z polemiką z moralnością tradycyjną, kojarzoną z małżeństwem i wspólnym życiem codziennym. Miłość romantyków unikała codzienności i zwyczajności. Musiała być niezwykła i intensywnie przeżywana. Polegała na trwałym związku dusz aż za grób.

Dramat miłości

Geneza, czas akcji, bohater

Trzy godziny

Tekst utworu

O utworze

Romantyczność - manifest romantyzmu

Przypomnij sobie treść ballady "Romantyczność" i odpowiedz na pytania:

Na czym polega dramat Karusi?Jak otoczenie reaguje na zachowania Karusi? Jakie argumenty pojawiają się w polemice narratora ballady ze Starcem?

Na podstawie "Romantyczności", a także załączonych fragmentów rozmowy Ksiedza i Gustawa, uzupełnij karty pracy. W jaki sposób postawa Księdza (wychowawcy) i postawa Gustawa (wychowanka) odnoszą się do głównych punktów znanego nam już sporu pomiędzy klasykami a romantykami.

Niezwykły gość w domu Księdza - charakterystyka Gustawa.

Dziady - fascynacje ludową kulturą

Przypomnij sobie "Dziady" cz. II i porównaj z częścią IV. Znajdź elementy obrzędu pojawiające się zarówno w II, jak i IV części Dziadów. Zwróć uwagę na czas wydarzeń, miejsce, postacie biorące udział w scenie, rekwizyty.

"Serce ustało, pierś już lodowata, Ścięły się usta i oczy zawarły; Na świecie jeszcze, lecz już nie dla świata! Cóż to za człowiek? — Umarły"

Znajdź w dramacie fragment, który umieszczony jest pod ikoną książki. Po jego analizie, analizie całego dramatu oraz zamieszczonych materiałów źródłowych, wykonaj ćwiczenia, które umieszczone są obok.

Kim jest Gustaw - charakterystyka postaci

Gustaw to osoba, którą targają różne emocje. Emocje bardzo silne. To człowiek wykształcony, który rozczarował się rzeczywistością. Scharakteryzujcie Gustawa na podstawie jego wypowiedzi.

Dziady cz. IV - utwór o miłości romantycznej.

„Czwarta część Dziadów Adama Mickiewicza to mój ukochany utwór romantyczny, który czytałam niezliczoną ilość razy. [...]Ponieważ jest to wstrząsająca i prawdziwie romantyczna opowieść o miłości szalonej”.

(Maria Janion, O duszy, „Tygodnik Powszechny” 2000, nr 10).

Kimże jest Gustaw?

Romantyczny kochanek, upiór, człowiek martwy, postać tragiczna - Gustawa można charakteryzować używając wielu epitetów, które zgodne są z wyobrażeniem romantycznego bohatera. Gustaw przeraża dzieci Księdza, które postrzegają go jako upiora.Ile z upiora jest w Gustawie? Przeczytaj:

Wydarzenia - w telegraficznym skrócie

Zniknięcie Gustawa

Przybycie Pustelnika do domu Księdza

Druga godzina - rozpaczy

Trzecia godzina - przestrogi

Pierwsza godzina - miłości

Godzina miłości

Godzina rozpaczy

Godzina przestrogi

Na zakończenie

Na podstawie IV części Dziadów rozwiń myśl Marty Piwińskiej: „Miłość wedle teorii romantycznej nie jest tylko przeżyciem emocjonalnym i psychologicznym ani celem sama w sobie, lecz znakiem. Przez uczucie […] ludzka psyche odbiera sygnały rzeczywistości wyższej, duchowej […].

Dziękuję

Podaj cytaty, które świadczą o tym, że Gustaw doświadcza takich uczuć i stanów, jak: rozpacz – gniew (wściekłość) – czułość (tkliwość) – smutek – melancholia – niepewność – ironia – Sformułuj wniosek (3 zdania) na temat sposobu przeżywania miłości przez bohatera.

Ja! nic nie potrzebuję, jest potrzebnych tylu! […] Życie moje ścisnąłem w krótkie trzy godziny I znowu wycierpiałem dla twojej przestrogi. Im więc nieś ulgę prośbą i mszalną ofiarą; Dla mnie oprócz wspomnienia nic więcej nie proszę. Za grzech mój życie było dostateczną karą, A dziś, nie wiem, nagrodę czy pokutę znoszę. Bo kto na ziemi rajskie doznawał pieszczoty, Kto znalazł drugą swojej połowę istoty, Kto nad świeckiego życia wylatując krańce, Duszą i sercem gubi się w kochance, Jej tylko myślą myśli, jej oddycha tchnieniem, Ten i po śmierci również własną bytność traci, I przyczepiony do lubej postaci, Jej tylko staje się cieniem. Adam Mickiewicz, Dziady, cz. IV

Na podstawie IV części "Dziadów" odtwórz przeszłość Gustawa. - Czym się zajmował w młodości? - W jakich okolicznościach spotkał ukochaną? - Jak się zmieniło jego życie pod wpływem tego spotkania? - Jak potoczyły się losy kochanków?

Rozpoczyna się o godzinie dziewiątej. Pustelnik przeżywa szczęśliwe chwile, kiedy rodziło się jego uczucie. Mówi o miłości idealnej i wiecznej, której nie może zniszczyć nawet rozstanie. Wygłasza teorię „bliźniaczych dusz”, zgodnie z którą istnieją na świecie ludzie będący dwiema cząstkami jednej duszy i to oni właśnie są sobie przeznaczeni. Bóg związał ich na wieki i jeśli niemożliwe dla tych dwojga ludzi jest szczęście na ziemi, dusze ich „złączą się w jedność” po śmierci. Wtedy znów się „dusza z duszą zleje”. Wiemy jednak, że miłość Gustawa przyniosła mu tylko cierpienie. Żył w sferze marzeń, nieustannych fantazji. Miłość przyniosła mu niepokój i zamęt, okazała się niemożliwą do przezwyciężenia namiętnością. Kiedy dziewczyna oznajmia, że wyjeżdża, mówi: „Bądź zdrów” i dodaje cicho: „Zapomnij!”, co jednak dla Gustawa jest niemożliwe. Wymienia trzy rodzaje śmierci: pierwszą, pospolitą, ze starości lub choroby; drugą, powolną i bolesną spowodowaną rozstaniem się dwojga kochanków i trzecią – „śmierć wieczną”, wieczne potępienie za grzechy. Bohater doświadczył tego drugiego rodzaju śmierci, kiedy ukochana wybrała życie z innym. Sam Gustaw zgrzeszył jednak, popełniając samobójstwo, stąd obawia się, że czeka go śmierć wieczna.

Dopisz określenia do postaci głównego bohatera, którymi on sam się charakteryzuje, oraz te, którymi określa go Ksiądz. Sięgnij do tekstu dramatu oraz fragmentu opracowania.

Scharakteryzuj Gustawa jako upiora i grzesznika, a następnie poszukaj związków tych wymiarów jego kreacji z II częścią Dziadów. upiór:................................................................................................................... cz. II: .................................................................................................................. grzesznik:............................................................................................................ cz. II:....................................................................................................................

KSIĄDZ: Młodzieńcze, ja głęboko czuję, co cię boli!/ Lecz słuchaj, są tysiące biedniejszych od ciebie. Człowiek nie jest stworzony na łzy i uśmiechy,/Ale dla dobra bliźnich swoich, ludzi. Jakkolwiek w twardej Bóg doświadcza próbie,/ Zapomnij o swym proszku, zważ na ogrom świata. Kto to zgasił świecę? Kościół mnie rozkazuje i nadaje władzę,/Oświecać lud, wytępiać reszty zabobonu./ [...] lecz Dziady, te północne schadzki/ Po cerkwiach, pustkach lub ziemnych pieczarach,/ Pełen guślarstwa obrzęd świętokradzki,/ Pospólstwo nasze w grubej utwierdza ciemnocie

Tymczasem, jak cień błądząc po kochanych wdziękach, Bywam albo w niebiosach albo w piekła mękach. Gdy ona wspomni, westchnie i łezkę wyleje, Zbliżam się do usteczek, biały włos rozwieję, Zmieszam się z odetchnieniem i przeniknę ciebie, I jestem w niebie! Wskaż przykład i ustal funkcję następujących środków językowych: a) porównanie b)paradoks c) gradacja

Określ, o jakich uczuciach i przeżyciach wewnętrznych świadczą podane cytaty. Tam, gdzie to możliwe, określ charakterystyczne cechy bohatera, o jakich ten cytat mówi.

Wybija jedenasta, kur pieje po raz drugi, gaśnie też druga świeca. Rozpoczyna się ostatni etap wizyty Gustawa. Bohater wyjawia cel swego przybycia. Nawiązuje do modlitwy Księdza za dusze cierpiące w czyśćcu. Pyta, dlaczego zakazał obchodzenia uroczystości dziadów. Ksiądz twierdzi, że to pogańskie święto, dawny zabobon. Gustaw próbuje go przekonać, że świat ziemski i pozaziemski mogą się przenikać, że istnieją duchy. W końcu Ksiądz zdaje sobie sprawę, że Gustaw jest upiorem. Tu, na ziemi pokutuje za swój grzech. Mówi, że szczęście doczesne może opóźnić osiągniecie szczęścia wiecznego. Ktoś, kto kochał za życia prawdziwie i szaleńczo, nie może liczyć na wieczne szczęście, lecz tylko na samotność i potępienie. Dlatego Gustaw cały czas cierpi i jak cień błądzi za ukochaną, jego oczekiwanie skończy się dopiero wraz z jej śmiercią, wówczas oboje połączą się w raju. Ostrzega przed powieleniem jego sposobu życia. Ma świadomość tego, za co poniósł karę i przestaje się troszczyć już tylko o siebie. Skrajny indywidualista i egocentryk staje się w tym momencie częścią zbiorowości. Gdy zegar wybija dwunastą, pieje kur i gaśnie ostatnia lampa przed obrazem, wówczas Gustaw znika.

Kogo i przed czym ostrzega Gustaw? Przeanalizuj dokładnie wypowiedzi bohatera składające się na godzinę przestrogi. Jaka jest cena miłości romantycznej? Odwołaj się do treści lektury. W odpowiedzi wykorzystaj końcowy fragment dramatu „Bo kto na ziemi rajskie doznawał pieszczoty…”

Część II dzieje się w noc zaduszną, do godziny 24 i po niej, kiedy to zjawia się Widmo. Z kolei wydarzenia na plebanii (część IV) rozgrywają się w tym samym czasie (synchroniczność czasu akcji), co obrzęd dziadów w kaplicy, i są podzielone na trzy symboliczne godziny: miłości, rozpaczy i przestrogi. Po północy Gustaw znika, by pojawić się na misterium Guślarza w charakterze „nieproszonego gościa”. Część IV dzieje się 3 lata po samobójczej śmierci Gustawa, a pasterka, obecna w kaplicy, nosi jeszcze żałobę. Monolog Gustawa, nawiązujący do drugiej części obrzędu, zapowiedzianej przez Guślarza (czas przypomnieć ojców dzieje); obrona święta pogańskiego; wreszcie wypowiadana przez Pustelnika formuła przestrogi, są wystarczającymi argumentami wskazującymi na spójność obu części dramatu. W ten sposób bohater staje się łącznikiem między częściami i pozwala utożsamić Widmo z nieszczęśliwym kochankiem. Zjawy spełniają w dramacie funkcję metafizyczną – potwierdzają istnienie świata ponadzmysłowego; dowodzą możliwości komunikacji i wzajemnego oddziaływania (magicznego i religijnego) między rzeczywistością ziemską i zaświatami. Widma udzielają żywym ważnych pouczeń moralnych. Mówią o trudach osiągnięcia pełnego człowieczeństwa, niemożliwego bez doświadczenia cierpienia.

Na podstawie wypowiedzi postaci z IV części Dziadów: Księdza, oświeceniowego racjonalisty i Gustawa, zbuntowanego młodego romantyka, scharakteryzuj ich światopogląd.

GUSTAW: Ach, te to, są książki zbójeckie! (ciska książką)/ Młodości mojej niebo i tortury!/ One zwichnęły osadę mych skrzydeł I wyłamały do góry,/ Że już nie mogłem na dół skręcić lotu. Księże! o nie! ty tego nie czujesz obrazu!/ Ty cukrowych ust lubej nie tknąłeś ni razu!/ Niech ludzie świeccy bluźnią, szaleją młokosy/ Serce twe skamieniało na natury głosy. Kamienni ludzie! Wy nie wiecie,/ Jak ciężka śmierć pustelnika! Każdy cud chcesz tłumaczyć; biegaj do rozumu.../ Lecz natura, jak człowiek, ma swe tajemnice,/ Które nie tylko chowa przed oczyma tłumu, (z zapałem)/ Ale żadnemu księdzu i mędrcom nie wyzna! Więc żadnych nie ma duchów? (z ironią)/ Świat ten jest bez duszy? Żyje, lecz żyje tylko jak kościotrup nagi, Który lekarz tajemną sprężyną rozruszy? Albo jest to coś na kształt wielkiego zegaru, Który obiega popędem ciężaru?

O nie! nas Bóg urządził ku wspólnemu życiu, Jednakowa nam gwiazda świeciła w powiciu, Równi, choć różnych zdarzeń wykształceni ciekiem, Postawą sobie bliscy, jednostajni wiekiem, Ten sam powab we wszystkim, toż samo niechcenie, Też same w myślach składnie i w czuciach płomienie. Gdzie nas wszędzie tożsamość łączy niedościgła, Bóg osnuł przyszłe węzły, a tyś je rozstrzygła! Kobieto! puchu marny! ty wietrzna istoto! Postaci twojej zazdroszczą anieli, A duszę gorszą masz, gorszą niżeli!... Przebóg! jak ciebie oślepiło złoto! 1. Wymień wszystkie elementy łączące zakochanych. 2. O co Gustaw oskarża ukochaną?

Zegar wybija godzinę dziesiątą, pieje kur i gaśnie jedna ze świec, znajdująca się na stole. Rozpoczyna się godzina rozpaczy. W jej trakcie następuje rozpoznanie Gustawa i Księdza. Gustaw kontynuuje rozpamiętywanie swej miłosnej tragedii. Na początku przeżył chwile prawdziwego szczęścia, później czekał go już tylko ból niemożliwy do ukojenia. Wspomina najstraszniejszą chwilę, kiedy powróciwszy z dalekiej podróży, trafił przypadkowo na wesele ukochanej. W pierwszej chwili, powodowany wściekłością, chciał wtargnąć na przyjęcie, jednak „bez duszy padł” w ogrodzie. Kolejne słowa Gustawa sugerują, że bohater popełnił wówczas samobójstwo: Bohater wysuwa ostre oskarżenia wobec ukochanej, która, ulegając presji otoczenia, wyszła za mąż za bogatego arystokratę. Zarzuca jej niestałość w uczuciach i zamiłowanie do bogactwa. Oskarżenia o oziębłe serce i wewnętrzną pustotę mieszają się jednak ze słowami, które są deklaracją bezbrzeżnej miłości Gustawa. Stopniowo popada on w coraz większe szaleństwo, w końcu wyjmuje sztylet i przebija nim swoją pierś. Żyje jednak ku przerażeniu Księdza. To już koniec męki Gustawa, „koniec boleści”.

Ten sam Bóg stworzył miłość, który stworzył wdzięki. On dusze obie łańcuchem uroku Powiązał na wieki z sobą! Wprzód, nim je wyjął ze światłości stoku, Nim je stworzył i okrył cielesną żałobą, Wprzódy je powiązał z sobą! Teraz, kiedy złych ludzi odłącza nas ręka, rozciąga się ten łańcuch, ale się nie spęka! Wypisz cytaty potwierdzające następujące tezy: - Miłość pochodzi od Boga - Kochankowie są sobie przeznaczeni jeszcze przed narodzinami - Inni ludzie nie mają wpływu na uczucie między kochankami

Dziady cz. IV są wielkim romantycznym monologiem, odsłaniającym świat ducha. Ponieważ uczuciom trudno narzucić dyscyplinę, stąd też forma monologu: nieskładna, poszarpana, często fragmentaryczna i bełkotliwa. Autorem tegoż jest Gustaw, tragiczny kochanek Maryli, który w imię miłości gotowy jest zakwestionować cały porządek świata. Akcja części IV rozgrywa się na plebanii, w noc Zaduszek, w atmosferze mroku i tajemnicy. Do domku Księdza przybywa dziwna postać. Jest to Pustelnik, swoją szkaradną powierzchownością do złudzenia przypominający upiorne widmo, które w noc dziadów (część II) nawiedziło lud zgromadzony w kaplicy. Nie jest jasne pochodzenie bohatera. Nie do końca wiadomo, czy jest zjawą, duchem przynależnym do innego wymiaru bytu, czy realnym człowiekiem, którego pustelniczy tryb życia upodobnił do upiornego, szkaradnego widma. Twierdzi, że jest „tylko umarły dla świata”, ale po chwili oświadcza: „idę z daleka, nie wiem, z piekła czyli z raju…”. Przebija się sztyletem, a jest cały i zdrowy. Towarzy mu aura tajemniczości, niesamowitości, która jest swoistym wprowadzeniem do zagadkowej i tragicznej historii miłości, opowiedzianej w trakcie trzech godzin: miłości, rozpaczy i przestrogi.

Głosu natury nie dosłyszą starzy! Dobierz podane terminy do odpowiednich fragmentów Romantyczności Mickiewicza. rozum, prawdy żywe, zjawiska nadprzyrodzone, realna rzeczywistość, tajemnice świata duchowego, prawdy martwe, miłość, poznanie naukowe Ufajcie memu oku i szkiełku,/ Nic tu nie widzę dokoła./ – Duchy karczemnej tworem gawiedzi,/ W głupstwa wywarzone kuźni;/ Dziewczyna duby smalone bredzi,/ A gmin rozumowi bluźni. KTO MÓWI? DO KOGO? O CZYM? Dziewczyna czuje – odpowiadam skromnie/ – A gawiedź wierzy głęboko/ Czucie i wiara silniej mówi do mnie,/ Niż mędrca szkiełko i oko./ Martwe znasz prawdy, nieznane dla ludu,/ Widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce;/ Nie znasz prawd żywych, nie obaczysz cudu!/ Miej serce i patrzaj w serce! KTO MÓWI? DO KOGO? O CZYM?

Przeczytaj słynny monolog Gustawa rozpoczynający się od słów: "Kobieto! Puchu marny! Ty wietrzna istoto!". Wynotuj, jakie uczucia dochodzą do głosu w tym monologu.