Słowotwórstwo. Klasa 7

Słowotwórstwo

PODSTAWOWE POJĘCIA i przykłady

*** (Wyszło z boru...)

B. Leśmian

1. Wynotuj z tekstu nieznane Ci słowa. 2. Co sprawia, że jesteśmy w stanie domyśleć się ich znaczeń?

Wy­szło z boru śle­pa­we, zje­sie­nia­łe zmro­cze,Spło­dzo­ne samo przez się w sen­nej bez­za­du­mie.Nie­oswo­jo­ne z nie­bem pa­trzy w po­do­bło­czeI wę­szy świat, któ­re­go nie zna, nie ro­zu­mie.

info

Podstawowe pojęcia

parafraza słowotwórcza

wyraz podstawowy

wyraz pochodny

podstawa słowotwórcza

formant

Domek to mały dom.

DOM-

-EK

DOMEK

DOM

Od nazw męskich utwórz nazwy żeńskie:

Utwórz rzeczowniki od czasowników:

MÓWIĆ

NAUCZYCIEL

PISAĆ

WYCHOWAWCA

VS

POSEŁ

MILCZEĆ

MINISTER

CZYTAĆ

Analiza słowotwórcza

kroku

po

krok

1. Podać formę mianownika lub bezokolicznika wyrazu. 2. Utworzyć jego parafrazę słowotwóczą.

5. Wskazać ewentualne oboczności podstawy słowotwórczej.

3. Dopisać wyraz podstawowy. 4. Oddzielić formant od podstawy słowotwórczej.

Przeprowadź analizę słowotwórczą wyrazów:

kotek lekarz rozważanie

Wyrazy też mają rodziny!

Mechanizm tworzenia nowych wyrazów można prześledzić, analizując rodzinę wyrazów.

Podstawowe pojęcia

Rodzina wyrazów

Wyrazy pokrewne

RDZEŃ

DOM, DOMowy, DOMownik, zaDOMowić się

Przykłady w załączeniu:

(przykłady podaj sam!)

ZADANIA:

Utwórz rodzinę wyrazu PISAĆ:

(możesz posłużyć się przykładem z podręcznika, s. 132.)

Który z wyrazów nie pasuje do rodziny?

a) PIĆ, WYPIĆ, POPIĆ, KUPIĆ, UPIĆ, PICIE, NAPIĆ SIĘ.

b) WINA, OBWINIĆ, OWINĄĆ, WINNY, ZAWINIĆ, WINOWAJCA, WINNICA, WINOWAJCZYNI, NIEWINNY, NIEWINIĄTKO.

Typy formantów*

*cząstka SŁOWOTWÓRCZA; DODANA DO TEMATU TWORZY WYRAZ POCHODNY

Podstawowe pojęcia

formant zerowy

wrostek

przyrostek

przedrostek

wy-, bez-, z-, prze-, przy-, anty-, pseudo-...

-o-, -i- (-y-)

-ość, -arz, -ka, -ysko...

A poza tym...

Formanty mogą mieć kilka znaczeń i tworzyć różne grupy nazw, np.formant -KA tworzy nie tylko nazwy żeńskie, ale też zdrobnienia (rybka)

Formanty slowotwórcze mają swoje znaczenia, np. formant -ARZ oznacza nazwy zawodów (handlarz, marynarz, lekarz); formant -KA tworzy nazwy żeńskie (nauczycielka, lekarka).

zadanie

Pisownia z przedrostkami

ZŁOŻENIA ZROSTY ZESTAWIENIA

czyli wyrazy złożone

Rodzaje wyrazów złożonych

podstawa + podstawa

podstawa +O+podstawa

zrost

złożenie

wyraz + wyraz (+...)

zestawienie

USPRAWNIĆ komunikację czy UTRUDNIĆ życie?

literowce

skrótowce mieszane

sylabowce (zgłoskowce)

głoskowce

łączą cechy pozostałych trzech grup: CBOS [cebos] PZMot [pezetmot]

utworzone z pierwszych liter wyrazów w zestawieniu (nazwie): PO, PKP, IPN, PZPN, RP, wf

utworzone z pierwszych głosek wyrazów w zestawieniu:PAN, PiS, MEN, UAM

utworzone z pierwsztch sylab wyrazów w zestawieniu: Polfa, Radwag, Bakoma

SKRÓTY I... KROPKA

ZASADY INTERPUNKCYJNE

Stawiamy kropkę:

NIE stawiamy kropki:

jeśli skrót jest początkową literą (literami) skróconego wyrazu: r., godz., os., ul.

jeśli skrót zawiera pierwszą i ostatnią literę: wg, dr, mgr, mjr

w skrótach nazw kilkuwyrazowych na końcu lub po skrócie każdego wyrazu (przed samogłoską): cdn., m.in.

po skrótach jednostek miar i wag: km, kg, l, ha

VS

po skrótach polskiej waluty: zł

Więcej na...