kl. 6 Potop Szwedzki

Potop Szwedzki

Wojny w XVIIw.

– przyczyny wojen Rzeczypospolitej ze Szwecją – najazd Szwedów na Polskę w latach 1655– 1660 – postawa społeczeństwa polskiego wobec najeźdźcy – wymienia obronę Jasnej Góry jako przełomowy moment potopu szwedzkiego – zobowiązania Jana Kazimierza złożone podczas ślubów lwowskich – dlaczego najazd Szwedów nazwano potopem – skutki potopu – pojęcia: potop szwedzki, wojna podjazdowa – osoby: Stefana Czarnieckiego jako bohatera walk ze Szwedami , Augustyn Kordecki, – daty: potopu szwedzkiego (1655–1660 r.) oraz pokoju w Oliwie (1660 r.)

Jan Kazimierz Waza1609–1672Drugi z synów Zygmunta III. Został wybrany na króla przez szlachtę po śmierci starszego brata Władysława IV. Nie rządził jednak tak szczęśliwie, jak brat. Na okres jego panowania przypadło wielkie powstanie Kozaków na Ukrainie, wojny z Moskwą i ze Szwecją. Do tego doszły zamieszki wewnętrzne. Ciągłe wojny doprowadziły kraj do ogromnego zniszczenia. Nie może więc dziwić, że Jan Kazimierz nie był wśród szlachty popularnym królem. W 1668 roku abdykował (zrzekł się tronu) i wyjechał do Francji, gdzie zmarł w 1672

+ info

+ info

przyczyny wojen Rzeczypospolitej ze Szwecją

01

najazd Szwedów na Polskę w latach 1655– 1660

02

b. wojnę rozpoczął atak szwedzki w 1655r. – wojskami szwedzkimi dowodził król Szwecji Karol X Gustaw – wojska szwedzkie wkroczyły do Wielkopolski i na Litwę c. polska obrona załamała się w ciągu kilku tygodni – część szlachty polskiej chciała, by Karol X Gustaw został królem Polski – pod Ujściem skapitulowało pospolite ruszenie z Wielkopolski– w Kiejdanach poddali się litewscy magnaci– opuszczony król Polski Jan II Kazimierz wyjechał na Śląsk

postawa społeczeństwa polskiego wobec najeźdźcy

03

Po kilku miesiącach opór Polaków nasilił się a. przyczyną zmiany była rabunkowa działalność Szwedów b. punktem zwrotnym w wojnie była obrona klasztoru na Jasnej Górze - przeor Augustyn Kordecki c. Stefan Czarniecki organizował wojnę partyzancką (wojnę podjazdową) d. do Polski powrócił Jan II Kazimierz i złożył śluby lwowskie c. ślubował w nich poprawę losu chłopów

obrona Jasnej Góry jako przełomowy moment potopu szwedzkiego

04

W nocy z 26 na 27 grudnia 1655 roku Szwedzi odstąpili od oblężenia Jasnej Góry, które trwało przez 40 dni. Oblężenie klasztoru paulinów na Jasnej Górze miało miejsce podczas potopu szwedzkiego. Na czele klasztoru jasnogórskiego stał wówczas Augustyn Kordecki, który 7 listopada. postanowił uznać władzę Karola Gustawa, tym samym otrzymując od władcy szwedzkiego list żelazny z zapewnieniem nietykalności twierdzy. Nieufny zakonnik, postanowił jednak wywozić drogocenne zbiory m. in. Jasnogórski Cudowny obraz Najświętszej Maryi Panny, który wywieziono do zamku w Lublińcu. Decyzja okazała się słuszna, ponieważ wróg nie uszanował danego słowa i już 18 listopada próbował wtargnąć do klasztoru. Nie wpuszczenie go do środka przez zakonników rozpoczęło oblężenie i walkę o zatrzymanie tak ważnego miejsca. Zakonnicy wyposażyli się w muszkiety, mieli na swoich usługach także załogę składającą się ze 160 żołnierzy. Jasna Góra była ówcześnie dość silną twierdzą o fortyfikacjach bastionowych. Siły wroga były jednak 10-krotnie wyższe, dodatkowo Szwedzi wzmacniali swoje wojsko i wyposażenie militarne. Wysyłali również żądania kapitulacji, które ksiądz Kordecki odrzucał. Nieprzyjaciel pomimo licznych bombardowań nie mógł zdobyć Jasnej Góry. Przebieg oblężenia wykazał wyższość artylerii klasztornej nad artylerią oblegającego twierdzę korpusu szwedzkiego. Ostatecznie Szwedzi wysłali list z żądaniem zapłaty za wycofanie swoich wojsk, na który również otrzymali odmowną odpowiedź. Niedopuszczenie do przejęcia Jasnej Góry przez Szwedów było wydarzeniem symbolicznym, które dawało nadzieję na kolejne zwycięstwa. Triumf obrony klasztoru był uważany za punkt kulminacyjny podczas potopu szwedzkiego, pobudzający duch oporu wśród Polaków. Anna Łappo

zobowiązania Jana Kazimierza złożone podczas ślubów lwowskich

05

Przykład jasnogórski skłonił króla, aby kraj znajdujący się w katastrofalnym położeniu, powierzyć opiece Matki Bożej i u Niej szukać ratunku w czas klęski. W archikatedrze lwowskiej w dniu 1 kwietnia 1656 r. miało miejsce bezprecedensowe wydarzenie. Jan Kazimierz po uroczystej mszy św. z udziałem nuncjusza apostolskiego, klęknął u stóp ołtarza z obrazem Matki Bożej „Łaskawej” i złożył uroczysty ślub, którego treść jak głosi tradycja napisał późniejszy święty o. Andrzej Bobola. Lwowskie przyrzeczenia Jana Kazimierza Monarcha w sposób symboliczny uczynił Matkę Boską królową Polski. Rzekł: „Do najświętszych stóp Twoich przypadłszy, Ciebie za patronkę moją i za Królową państw moich obieram…wszystkie moje ludy Twojej osobliwej opiece i obronie polecam, Twej pomocy i zlitowania w tym klęsk pełnym i opłakanym królestwa mojego stanie, przeciw nieprzyjaciołom rzymskiego Kościoła pokornie przyzywam…”

Dlaczego najazd Szwedów nazwano potopem ?

06

W latach 1655–1660 Szwedzi najechali -”zalali wojskami” - Rzeczpospolitą. Najazd ten znany jest w historii pod nazwą potopu szwedzkiego. Ówczesny władca Szwecji Karol X Gustaw chciał zmusić Jana Kazimierza do zrzeczenia się tytułu króla szwedzkiego. Potężne armie szwedzkie w 1655 roku wkroczyły do osłabionej wieloletnimi wojnami (z Kozakami, Tatarami i Moskwą) Rzeczypospolitej. Szlachta, zniechęcona do Jana Kazimierza i jego rządów, początkowo masowo poddawała się Szwedom. W ten sposób Szwedzi zajęli prawie cały obszar Rzeczypospolitej. Osamotniony Jan Kazimierz musiał uciekać z kraju na Śląsk.

+ info

07

skutki potopu

Wojnę zakończył pokój w Oliwie zawarty w 1660 r.

a. Szwedzi zatrzymali prawie całe Inflantyb. Jan II Kazimierz zrzekł się praw do korony szwedzkiej4. Skutki potopu szwedzkiegoa. Polska poniosła ogromne straty ludnościoweb. ogromny obszar kraju został bardzo zniszczony– w wyniku strat polska gospodarka pogrążyła się w kryzysie– wzrosła pańszczyzna i pogorszyła się sytuacja chłopów– mocno podupadły miasta, a mieszczanie zubożelic. w czasie potopu Prusy Książęce uniezależniły się od Polski

+ info

Skutki potopu Skutki kilkuletniej wojny ze Szwecją były dla Rzeczypospolitej bardzo dotkliwe. Szwedzi rabowali wszystko, co tylko zdołali przetransportować do swojego kraju: meble, stroje, kosztowności, broń, obrazy. Rabowano i niszczono miasta, rezydencje magnackie, dwory, folwarki i wsie. Głód i choroby przyczyniły się do spadku liczby ludności. Rzeczpospolita długie lata podnosiła się ze zniszczeń.

pojęcia: potop szwedzki, wojna podjazdowa

08

Osoby

Stefan Czarniecki

Augustyn Kordecki

Janusz Radziwił

Karol X Gustaw

Przeor zakonu Paulinów na Jasnej Górze w czasach obrony Klasztoru przed Szwedami

Obrońca Jasnej Góry

Magnat, zdrajca spiskujący z królem Szwecji

Król Szwecji

1660

18 listopada do 26/27 grudnia 1655

1655

1 kwietnia 1656 r.

Początek najazdu wojsk Szwedzkich na Polskę

Śluby Lwowskie Jana Kazimierza

Oblężenie Jasnej Góry

Pokój w Oliwie kończy najazd Szwedów