PRZEMÓWIENIE

Jola Żukowska

PRZEMÓWIENIE

Spis treści

15

Kontrargument.

Wymagania ogólne na egzaminie

Definicje

16

Budowa argumentu

Rodzaje mów

Wymagania szczegółowe na egzaminie

Przydatne wyrażenia i zwroty

17

Demostenes i jego cytaty

Wskazówki dla egzaminatora

10

Wprowadzanie cytatów

18

Budowa klasycznej mowy

11

Kompozycja przemówienia

19

Styl retoryczny

Mowy znanych Polaków

Środki wzmacniające wypowiedź

12

20

Krok po kroku...

Wielcy mówcy i ich droga do sukcesu

13

Jak zacząć?

21

Dobre rady

14

Moc słów

22

Akapity i argumenty

Ćwiczenia

DEFINICJE

inaczej mowa to wypowiedź o formie monologu,zazwyczaj starannie opracowana pod względem literackim, przeznaczona do głośnej prezentacji wobec jakiegoś audytorium

przemówienie

sztuka budowania artystycznej, perswazyjnej wypowiedzi ustnej lub pisemnej, nauka o niej, refleksja teoretyczna, jak również wiedza o komunikacji słownej, obrazowej i zachowawczej pomiędzy autorem wypowiedzi a jej odbiorcami.

retoryka

orator

inaczej retor, mówca, który opanował sztukę retoryki, potrafi przemawiać publicznie i przekonywać słuchaczy do swoich racji

Rodzaj mowy zależy od okoliczności

Do jakiego audytorium?

Z jakiej okazji?

Jaki jest cel?

A temat mowy?

Spróbuj odpowiedzieć na pytania, śledząc gify.

Doścignąć Demostenesa !

Mądrej głowie dość po słowie

Najtrudniej zadowolić wszystkich.

Jaka myśl, taki czyn.

Małe szanse są często początkiem wielkich przedsięwzięć.

Nie mów: „Inni tak robią”, lecz pomyśl, czy przystoi, aby tak robili.

Dużo to nie znaczy dobrze, ale dobrze znaczy dużo.

Źródło: https://quotepark.com/pl/autorzy/demostenes/

KLASYCZNA MOWA WYMODELOWANA PRZEZ STAROŻYTNYCH RETORÓW ZAWIERA

WSTĘP,

PRZEDSTAWIENIE

RELACJĘ

W KTÓRYM MÓWCA STARA SIE ZDOBYĆ PRZYCHYLNOŚĆ SŁUCHACZY

DOWODÓW, OBFITUJĄCE W PRZYTOCZENIA ARGUMENTÓW, UDOWADNIAJĄCYCH SŁUSZNOŚĆ ZAJĘTEGO STANOWISKA

Z PRZEBIEGUZWIĄZANYCH ZE SPRAWĄ WYDARZEŃ I FAKTÓW

ZAKOŃCZENIE

PODSUMOWANIE WYWODÓW, APELUJĄCE DO EMOCJI I WRAŻEŃSŁUCHACZY, ABY NARZUCIĆ IM OKREŚLONĄ OCENĘ I POSTAWĘ WOBEC SPRAWY

ODPARCIE KONTRARGUMENTÓW

CZYLI PRZEWIDYWANYCH ATAKÓW

Wielkie słowa wielkich Polaków

Stefan Starzyński

Ignacy Jan Paderewski

Słowa ostatniego radiowego przemówienia do warszawiaków w dniu 23 września 1939 r. Kilka godzin później została zniszczona warszawska elektrownia, co uniemożliwiło dalsze funkcjonowanie Polskiego Radia.

Rekonstrukcja słynnego przemówienia wygłoszonego z balkonu hotelu Bazar w Poznaniu dnia 26 grudnia 1918 roku. Dzień później wybuchło powstanie wielkopolskie.

Jego słowa przeszły do historii, ale tak jak Demostenes, musiał nauczyć się przemawiania.

Nigdy w dziejach wojen tak liczni nie zawdzięczali tak wiele tak nielicznym.

– to najsłynniejsze zdanie wypowiedziane podczas II wojny światowej padło z ust premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla 20 sierpnia 1940 r. W ten sposób honorował on lotników brytyjskiego RAF (Royal Air Force – Królewskie Siły Lotnicze), którzy 13. dzień odpierali zmasowany atak lotnictwa niemieckiego (Luftwaffe) na Wielką Brytanię. Atak ten przeszedł do historii jako Bitwa o Anglię. Warto pamiętać, że w tej bitwie walczyli również polscy lotnicy.

O tym, że można pokonać fizyczne i psychiczne ograniczenia, by stać się wspaniałym mówcą i przywódcą narodu świadczy historia króla Wielkiej Brytanii Jerzego VI Windsora. Wart polecenia jest film, który opowiada o nauce retoryki Jak zostać królem.

Słowa mają moc...

Przemówienie wygłoszone do ponad 200 tysięcy manifestantów - orędowników praw obywatelskich zebranych pod pomnikiem Waszyngtona dnia 28 sierpnia 1963 roku. Przemówienie M.L.Kinga I Have a Dream było transmitowane w CBS, ABS i NBC. Jest ono do dziś jednym z najsłynniejszych przykładów oratorstwa amerykańskiego.

Który, powtarzany przez mówcę zwrot, najsilniej zapada w pamięć ? Jak myślisz, dlaczego?

Wymagania ogólne na egzaminie

I. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Wyrabianie i rozwijanie zdolności rozumienia utworów literackich […]. 2. Znajomość wybranych utworów z literatury polskiej i światowej oraz umiejętność mówienia o nich z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 3. Kształtowanie umiejętności uczestniczenia w kulturze polskiej i europejskiej, szczególnie w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym. 6. Poznawanie wybranych dzieł wielkich pisarzy polskich […]. II. Kształcenie językowe. 2. Rozwijanie rozumienia twórczego i sprawczego charakteru działań językowych oraz formowanie odpowiedzialności za własne zachowania językowe. 5. Kształcenie umiejętności poprawnego mówienia oraz pisania zgodnego z zasadami […] pisowni polskiej. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Rozwijanie umiejętności wypowiadania się w określonych formach wypowiedzi […] pisemnych. 5. Rozwijanie umiejętności stosowania środków stylistycznych i dbałości o estetykę tekstu oraz umiejętność organizacji tekstu.

Wymagania szczegółowe na egzaminie

1.Czytanie utworów literackich. Uczeń: 7) określa w poznawanych tekstach problematykę egzystencjalną i poddaje ją refleksji; 9) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich odwołania do wartości uniwersalnych związane z postawami społecznymi, narodowymi, religijnymi, etycznymi [...]; 11) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty [...]. Zna lektury obowiązkowe.

1.Elementy retoryki. Uczeń: 1) funkcjonalnie wykorzystuje środki retoryczne oraz rozumie ich oddziaływanie na odbiorcę; 2) gromadzi i porządkuje materiał rzeczowy potrzebny do tworzenia wypowiedzi [...]; 3) tworzy wypowiedź, stosując odpowiednią dla danej formy gatunkowej kompozycję oraz zasady spójności językowej między akapitami; rozumie rolę akapitów jako spójnych całości myślowych w tworzeniu wypowiedzi pisemnych oraz stosuje rytm akapitowy (przeplatanie akapitów dłuższych i krótszych); 4) wykorzystuje znajomość zasad tworzenia tezy i hipotezy oraz argumentów przy tworzeniu tekstów argumentacyjnych; 5) odróżnia przykład od argumentu; 6) przeprowadza wnioskowanie jako element wywodu argumentacyjnego;

7) zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie. 2. Mówienie i pisanie. Uczeń: 1) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: [...] przemówienie [...].

Wskazania dla egzaminatorów CKE

1. Realizacja tematu Uwaga dotycząca formy wypowiedzi. Wypracowanie musi zawierać cechy charakterystyczne przemówienia jako wypowiedzi o charakterze argumentacyjnym, przeznaczonej do wygłoszenia: a) bezpośredni zwrot do adresata, b) retoryczne środki językowe, np.: pytanie retoryczne, anafora, antyteza, wyliczenia, powtórzenie, porównanie, wykrzyknienie, słownictwo nacechowane emocjonalnie, wartościująco i stylistycznie, c) czasowniki w trybie rozkazującym, d) czasowniki w 1. i 2. osobie l.mn. służące podtrzymaniu kontaktu z odbiorcami lub pełniące funkcję perswazyjną, e) zaimki w 1. i 2. osobie l.mn. służące podtrzymaniu kontaktu z odbiorcami lub pełniące funkcję perswazyjną, f) zjednywanie przychylności odbiorców, np. podkreślenie ich znaczenia, kompetencji itp

2. Elementy retoryczne Oceniając wypowiedź ucznia w tym kryterium, należy rozważyć m.in., czy: • argumentacja w pracy jest wnikliwa • argumenty są poparte właściwymi przykładami• argumenty są przedstawione w sposób uporządkowany, np. są przedstawione od najbardziej do najmniej ważnego albo są zapisane w porządku argument – kontrargument.

KOMPOZYCJA PRZEMÓWIENIA SŁOWNICTWO WSPOMAGAJĄCE

WNIOSKI, POWTÓRZENIE TEZY, APEL DO SŁUCHACZY, BY PRZYJĘLI OKREŚLONE STANOWISKO, PODZIĘKOWANIE

ROZPOCZĘCIE- ZWROT DO AUDYTORIUM, ZAPOWIEDŹ TEMATU, TEZA

ARGUMENTYKONTRARGUMENTY ZILUSTROWANE PRZYKŁADAMI

ZAKOŃCZENIE

ROZWINIĘCIE

WSTĘP

Temat przemówienia na egzaminie ósmoklasisty brzmiał:

Napisz przemówienie skierowane do koleżanek i kolegów, w którym przekonasz słuchaczy, że książki mogą być źródłem mądrości. W wypracowaniu odwołaj się do wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego i wykaż, że ich przeczytanie może uczynić czytelnika mądrzejszym.

1.Przyjrzyj się tematowi ! Zwróć uwagę, że zawiera gotową tezę.

2.Przypomnij sobie lektury, które mogłyby uchodzić za źródło mądrości.

3.Zrób plan wystąpienia. Wypisz argumenty i ewentualne kontrargumenty. Wybierz konkretne przykłady z lektur potrzebne do zilustrowania argumentów i kontrargumentów.

4.Pomyśl, w jaki sposób możesz uatrakcyjnić swoją wypowiedź. Jakie środki perswazji i środki retoryczne można by zastosować, na jakie autorytety się powołać, które cytaty przytoczyć, by przekonać odbiorcę do Twojego stanowiska?

5.Zapisz przemówienie na kartce, pamiętając o kompozycji i zwrotach grzecznościowych do adresata.

6.Przeczytaj na głos przemówienie. Popraw ewentualne błędy.

7.Przemów do lustra, a potem znajdź jakiegoś rzeczywistego słuchacza i zapytaj, czy Twoje argumenty są czytelne, a wypowiedź spójna ?

Jak zacząć ?

Zwrotem uzależnionym od audytorium

Posłuchajcie tego wstępu. Jak Wam się podoba? W jaki sposób Mariusz Kędzierski przyciągnął uwagę odbiorcy?

Wasza Królewska Mość!

Wysoka Izbo!

Szanowny Panie Prezydencie!

Czcigodni goście!

Obywatele!

Szanowni słuchacze!

Szanowni Państwo!

Szanowni zebrani!

Europejczycy!

Koleżanki i koledzy!

Drodzy uczniowie!

Przyjaciele!

Kochani!

Akapity i argumenty

Akapit to wydzielony graficznie wcięciem fragment tekstu stanowiący podstawową, samodzielną jednostkę znaczeniową tekstu.

Rodzaje akapitów

• akapity zawierające nową myśl
• akapity powtarzające myśli z poprzednich akapitów
• akapity uszczegółowiające poprzedni(e) akapit(y)
• akapity uogólniajace poprzedni(e) akapit(y)
• akapity podsumowujące poprzedni(e) akapit(y)
• akapity dygresyjne akapity łącznikowe – zapewniające spójność pracy

Argument to fakt lub okoliczność przytaczana w tekście celem potwierdzenia lub obalenia tezy

Rodzaje argumentów

• logiczne – oparte na indukcji, dedukcji i analogiach.
• emocjonalne – odwołujące się do uczuć, ambicji, wiary słuchaczy.
• rzeczowe – będące konkretnymi faktami, danymi itp.
• inne: oparte na doświadczeniu, powszechnej opinii lub wiedzy; autorytetach

Kontrargument

to argument wysuwany przeciw innemu argumentowi, zbijający go.

Kontrargument można wprowadzić, posługując się zwrotami: Sugestia zawarta w utworze jest słuszna, ale istnieją przesłanki, by ją poddać pod wątpliwość. Tej teorii można przeciwstawić kontrargumenty. Mimo to można zapytać, czy ... Niech ostatecznym kontrargumentem będzie... Można jednak zaprzeczyć słowom pisarza… Dowód o odmiennej wymowie znajduję jednak w... Będę polemizować z … Tok myśli pisarza, mimo iż obiektywnie logiczny, budzi moje wątpliwości. Splot okoliczności w biografii autora (lub bohatera) powoduje jednak, że… Podczas analizy utworu pojawia się jednak szereg wątpliwości… Zgadzam się z myślą zawartą w temacie, ale twierdzenia pana X wydają mi się zaskakujące, dlatego pozwolę sobie przedstawić także inne stanowisko. Pojęcie zawarte w temacie jest nieścisłe. Zacznę więc od sprecyzowania. Jak rozumiem termin ... ? Jak wiadomo, każdy medal ma dwie strony. Pozwolę sobie teraz na odmienne stanowisko wobec tematu. Nie obawiam się zaprzeczyć przeczytanym przed chwilą słowom…

Budowa argumentu i kontrargumentu

Wprowadzenie

Rozwinięcie

Podsumowanie

Wyrażenia i zwroty przydatne w przemówieniu:

akcentujące nadawcę: sądzę, uważam, według mnie, utrzymuję, że...,wydaje mi się, że..., pragnę nadmienić/podkreślić/, że...

skierowane do odbiorcy: wyobraźmy sobie, przypuśćmy, rozważmy, zastanówmy się, postawmy pytanie

wyliczające: zacznę od, można przyjąć, że..., zanim powiem o..., poprzednio podkreśliłem/-am wagę..., teraz chcę napomknąć o..., jak już powiedziałem/-am, z kolei przejdę do...,jeśli chodzi o...,złożyło się na to kilka przyczyn, na marginesie powiem, wydaje się, że..., wypada założyć, że..., po pierwsze, po drugie,

Wprowadzanie cytatów

Dowodnie świadczą o tym słowa ( kogo?) z ( jakiej książki?) : "........" Posłużę się tu przykładem z ..., w którym mówi się, że:"........." Odzwierciedleniem tego stanowiska są słowa z ... :"..........." Doskonale ilustrują to słowa ... ( kogo?) z ... ( czego?) :"....." Podobnych dowodów dostarczają przykłady wypowiedzi ... ( kogo? z ...(czego?):"......" Potwierdza to następujący fragment:"...." Świadczy o tym następujący fragment: "......" Potwierdzeniem tej myśli są słowa:"...." Dowodzi tego następująca opinia: "....." Na potwierdzenie moich słów przywołam cytat :"...."

Styl stosowany w przemówieniu to styl retoryczny, a jego funkcją jest wywarcie sugestywnego wpływu na odbiorcę.

Cechy stylu retorycznego :

• dobór odpowiednich środków językowych, czyli środków retorycznych oraz środków obrazowania - metafor ( hiperboli, peryfrazą) paralelizmu składniowego
• argumentów racjonalnych (logicznych) i emocjonalnych
• zastosowanie zabiegów stylistycznych, umożliwiających właściwe ukierunkowanie odbioru wypowiedzi
• użycie elementów językowych zrozumiałych dla szerokiego grona odbiorców.
• utrzymywanie kontaktu dialogowego z odbiorcami - częste zwroty do audytorium
• Styl retoryczny cechuje się odniesieniami do innych tekstów, argumentacją opartą na przykładach ilustracyjnych, nagromadzeniem wyrażeń wartościujących, zachęcających i nakazujących, niekiedy dramatyzujących, a także minimalizowaniem dystansu między mówcą a odbiorcą.

Środki wzmacniające wypowiedź:

Powtórzenia wyrazowe

Peryfraza

Hiperbola

Paralelizm składniowy

Inwersja

Wyliczenie

Wyrazy nazywające wartości i antywartości

Porównania

Słownictwo nacechowane emocjonalnie

Przymiotniki i przysłówki w stopniu wyższym i najwyższym

Pytanie retoryczne

Apostrofy

Partykuła

Wykrzyknienia

Tryb rozkazujący

Powoływanie się na autorytety

Których środków użył aktor kreujący W. Walesa?

Dobre rady:

*Jeśli chcesz, by Cię słuchano, używaj poprawnej polszczyzny, mów wyraźnie, przemawiaj poważnie.

*Nie zbaczaj z tematu i nie zapominaj o celu wystąpienia.

*Zaangażuj się emocjonalnie. "Aby zapalić innych, samemu trzeba płonąć".

*Strój, postawa, gesty, mimika to część przemówienia.

Ćwiczenie 1.

Stań przed lustrem i przekonaj własne odbicie, że jesteś wartościowym człowiekiem. Użyj przynajmniej dwóch argumentów i jednego kontrargumentu.

Ćwiczenie 2.

Wymyśl ciekawy, przyciągający uwagę słuchaczy wstęp do mowy, której celem jest przekonanie ich, że nie tylko dobra materialne nadają sens życiu.

Ćwiczenie 3.

Jaką anegdotą, dowcipem, cytatem mogłaby zakończyć się mowa na temat potęgi marzeń? Przeszukaj zasoby internetowe.

Ćwiczenie 4.

Spróbuj znaleźć lektury, które mogłyby dostarczyć materiału na zbudowanie argumentów potwierdzających myśl Demostenesa :Małe szanse są często początkiem wielkich przedsięwzięć.

Ćwiczenie 5.

Wymyśl temat przemówienia, w którym można by wykorzystać słynne słowa M.L. Kinga : Mam marzenie, że któregoś dnia...Spróbuj dokończyć myśl inaczej niż mówca.