Biologia 6. Dział 3

Biologia 6. Dział 3

Kręgowce

Aby dobrze znać świat kręgowców przypomnijmy sobie...

START

1.

Królestwa organizmów

Wymień nazwy 5 królestw

5 królestw

2.

Cechy zwierząt

Wymień cechy zwierząt.

Cechy zwierząt

Cechy zwierząt

Cechy organizmów:budowa odżywianie oddychanie rozmnażanie ruch symertia ciała

Budowa Bezkręgowce

BuDowa bezkręgowce

2 warstwy komórek, między którymi galeretowata substancja

ciało z pierścieni,nabłonek (śluz, szczecinki) + mięśnie

nabłonek (pancerz - zew. szkielet) + mięśnie;ciało podzielone na części; odnóża

płaskie, wydłużone ciałonabłonek+warstwa mięśni

obłe, wydłużone ciałonabłonek+warstwa mięśni

worek trzewiowy,muszla, głowa+muszla+noga

symetria Bezkręgowce

symetria ciała

dwuboczna

promienista

dwuboczna

dwuboczna

ślimak - brak symetriireszta - dwuboczna

dwuboczna

ruch

Ruch

czułki, stułbia koziołkując

śluz wytwarzany przez siodełko, szczecinki

drapieżniki - śluz i rzęskipasożyty- osiadły tryb zycia

odnóża kroczneowady - skrzydła

drapieżniki - śluz i rzęskipasożyty- osiadły tryb zycia

ślimak - nogamałże - osiały głowonogi - ramiona, lejek

oddychanie

oddychanie

całą powierzchnią ciała

całą powierzchnią ciała

tchawki u owadów i pajęczakówskrzela skorupiaki na odnóżach

całą powierzchnią ciała

skrzele - pokryte urzęsionym nabłonkiem

całą powierzchnią ciała

rozmnażanie

rozmnażanie

dżdżownice i pijawki obojnaki,zapłodnienie krzyżowe (siodełko)

bezpłciowo (pączkowanie/strobilizację) i płciowo (rozdzielnopłciowe)

rozdzielnopłcioweprzeobrażenie zupełne i niezupełne

obojnactwo,cykl złożony

głowonogi rozdzielnopłaciowemałże i ślimaki obojnaki (w większości)

rozdzielnopłciowość,cykl złożony

Odżywianie

Odżywianie

drożny ukł pok:otwór gębowy, gardziel - przełyk z wolami (magazyn) - żoładek - jelito (odbyt)

obezwładniona ofiara (komórki parzydełkowe)->jamy gastralnej-> rozdrobnienie-> wchłonięcie

drożny ukł pok:otwór gębowy, gardziel - przełyk z wolami (wyjątek pająk, jak je?) - żoładek - jelito (odbyt)

drapieżniki - układ pokarmowy zamknięty,pasożyty - wchłanianie całą pow. ciala

drożny ukł pok:otwór gębowy z tarką - przełyk z wolami - żoładek - jelito (odbyt) wyjątek małże - brak żołądka i tarki (rola syfonow i skrzela)

drożny ukł. pok: otwór gębowy,gardziel , jelito (odbyt)

Budowa

SEGMENTOWA BUDOWA CIAŁA, U DZDZOWNICY I NEREIDY WYS SZCZECINKI (NARZĄD RUCHU), UKŁ. KRWIONOŚNY ZAMKNIETY

BRAK NARZĄDÓW,KOMÓRKI PARZYDEŁKOWE NA CZUŁKACH

ODNÓŻA KROCZNE, OBECNOŚĆ STAWÓW;OWADY, PAJECZAKI - TCHAWKI ALBO PŁUCOTCHAWKI ; POJAWIA SIĘ SERCE

PŁASKA BUDOWA CIAŁA

NARZĄD RUCHU NOGA ALBO RAMIONA;SKRZELE/NIBYPŁUCO; SERCE; UKŁAD NERWOWY; SZKIELET ZEW. (MUSZLA)

NITKOWATA i OBŁA BUDOWA CIAŁA,

Podział Zwierząt

3.

Podaj podział

Ze względu na jaką cechę dzielimy królestwo zwierząt?

Kręgi

kręgosłup stonowi szkielet wewnętrzny i oś ciała zwierzecia, której początkiem jest czaszka

Kręgowce

brak szkieletu wewnętrznego lub obecność szkielatu zewnętrznego w postaci muszli lub pancerzy.

Bezkręgowce

Bezkręgowce

Królestwo zwierząt

Kręgowce

MOST - Kręgowce

Kręgowce

Na podstawie ilustracji i wiedzy, którą posiadasz podaj cechy wspólne kręgowców. Zastanów się nad rozmnażaniem i oddychaniem.

cECHY CHARAKTERYSTYCZNE Kręgowców

Obecność szkieletu wewnętrznego - kręgosłupa(zbudowanego z kości)

Skóra chroni organizm i zapewnia kontakt.

Początek osi ciała stanowi czaszka

Narządem wymainy gazowej są płuca/skrzela

Obecność ośrodkowego ukł. nerwowego - mózg i rdzeń kręgowy.

Cztery kończyny

Ciało zbudowane z głowy, tułowia i ogona

Rozdzielnopłciowość, rozmnażanie płciowe.

cECHY CHARAKTERYSTYCZNE Kręgowców

Układ krwionośny zamknięty. Obecność serca.

Kręgowce

PŁAZY: wodno-lądowe, wilgotna skóra, płuca

KRĄGŁOUSTE: brak szczęk i łusek, przyssawka, chrzęstny ukł szkieletowy

RYBY: płetwy, łuski, skrzela

SSAKI: włosy/sierść, żyworodność, mlekiem matki

GADY:lądowe, łuski, płuca

PTAKI: skrzydła, pióra, płuca

Różnorodność ryb kto chciałby?

Różnorodność

Różnorodność płazów kto?

Most

Zapisz w zeszycie 3 słowa, 2 pytania i 1 metaforę. Masz na to 2 minuty.

Ryby

Na CoBeZU:1. Dokonujesz obserwacji przedstawicieli ryb (zdjęcia, filmy, schematy, hodowle akwariowe itd.) i przedstawiasz ich cechy wspólne oraz opisuje przystosowania ryb do życia w wodzie. 2. Określasz ryby jako zwierzęta zmiennocieplne. 3. Przedstawiasz sposób rozmnażania i rozwój ryb, 4. Wyjaśniasz znaczenie ryb w przyrodzie i dla człowieka

Praca w grupach: czas trwania 5 min. Wymieńcie znane Wam przystosowania ryb do życia w wodzie, czyli co jest takiego w ich budowie, że mogą żyć w wodzie.

Przystosowania ryb do bycia w wodzie

doświadczenie: weź dwa kawałki plasteliny: jeden rozgnieć na placek, z drugiego zrób kulkę. Wrzuć je do szklanego pojemnika. Uważaj, aby rozpłaszczony kawałek wrzucić poziomo. Obserwuj, który kawałek szybciej opadnie na dno.

1. Opływowy kształt ciała

Przystosowania ryb do bycia w wodzie

2. Skóra pokryta łuskami (sztywna ochrona) i śluzem.3. Płetwy.

Przystosowania ryb do bycia w wodzie

doświadczenie: słoiczek + miska 1.Napełnij zarówno duży pojemnik, jak i mały słoik wodą. 2. Zakręć słoik i wrzuć go do dużego pojemnika. 3. Wyjmij słoik z dna pojemnika i odlej z niego trochę wody. Zakręć słoik i ponownie wrzuć do pojemnika. 4. Jeżeli słoik tonie, to odlej z niego jeszcze trochę wody i spróbuj ponownie. 5. Jeżeli słoik pływa po powierzchni, to dolej trochę wody i spróbuj ponownie. 6. Powtarzając te czynności i zmieniając ilość wody oraz powietrza, możesz osiągnąć stan, w którym zakręcony słoik z pęcherzem powietrza wewnątrz będzie unosił się między dnem a powierzchnią wody.

4. Pęcherz pławny (u kostnoszkieletowych) - workowaty narząd wypełniony mieszaniną gazów, umożliwiający regulację głębokości zanurzenia.

Przystosowania ryb do bycia w wodzie

5. Skrzela - ukrwione blaszki znajdujące się na zewnątrz ciała

Przystosowania ryb do bycia w wodzie

5. Linia naboczna in. boczna - zespół komórek zmysłowych (radar)

połącz - rozwiń - rzuć wyzwanie

Podsumowanie

Budowa ryby

głowa

ogon

tułów

płetwa grzbietowa

zaznacz na ilustracji

płetwa ogonowa

linia boczna

płetwa piersiowa

płetwa odbytowa

płetwa brzuszna

Rozmnazanie ryb

glównie jajorodna, rozdzielnoplciowe

Ułóż we właściwej kolejności:

Tarło

Gody =

Samice skladają ikrę.

Zapładnianie przez samca mleczem.

Narybek - postać larwalna młoda ryba

Podsumowanie

Różnorodność gatunkowa w wierszu Jana Brzechwy pt."Ryby"

Mruknął sandacz. Więc sandacza Zbeształ okoń: „Pan uwłacza Mnie i całej mej rodzinie, Niech pan od nas precz odpłynie!” Rzekły śledzie: „Ryby rzeczne Są zazwyczaj niedorzeczne”. „Każda woda im za słodka” - Przygadała śledziom płotka. Karaś milczał. Tylko kilka Jeszcze słów rzuciła kilka, A sardynki z tej rozmowy Potraciły całkiem głowy.

Leszcz za wąsy suma szarpie. „A to śmiałość!” - rzekły karpie. „Karpie dobre są, lecz w sosie” - Odezwały się łososie. „Głupie żarty” - rzekła flądra. „Patrzcie, flądra jaka mądra, Skąd u flądry rozum taki?” - Obruszyły się szczupaki. „Cóż za dziwne obyczaje, Że okoniem szczupak staje?” -

Jakie ryby są bohaterami wiersza Tuwima?

pomyśl - znajdz parę - podziel się

Za pomocą atlasu ryb i innych źródeł przyporządkuj ilustracjom właściwe nazwy.

atlas ryb

wskaż rodziny

Podział rybrodzaj szkieletu

chrzestnoszkieletowe kostnoszkieletowe

szkielet zb. ....... szkielet zb. .........

wody ..... wody....

Jaki znasz inny podział ryb?

Róznorodnosć

chrzestnoszkieletowe kostnoszkieletowe

szkielet zb. z chrzęści szkielet zb. z kości

wody morskie wody słodkie

słodkowodne słonowodne

Połącz - Rozwiń - Rzuć wyzwanie

Rozwińna podstawie filmu uzupełnij swoją notatkę

Połączwymień znane Tobie znaczenia ryb

Rzuć wyzwaniezadaj jakąś ciekawostkę koledze

Znacznie ryb

Pozytywne: 1. Ogniwo w łańcuchu pokarmowym. 2. Dla człowieka: • zródło miesa • tran • kawior-przysmak; 3. Obiekt badań laboratoryjnych. 4. Biowskazniki. 5. Akwarystyka i wedkarstwo 6. Atrakcja turystyczna. Negatywne: 1. żywiciele pasożytów. 2. Niebezpieczeństwo dla ludzi.

Ćwiczenia

Powtórzenie

Gadający długopis

Praca w grupach:

1. Jakie znasz przystosowania ryb do życia w wodzie? Opisz po co im one 2. Jakie znasz przystosowania ryb do życia w głębinach? Opisz po co im one 3. Jakie znasz płetwy u ryb i dlaczego są umiejscowione akurat w takich miejscach ciała? 4. Opisz rozmnażanie ryb od okresu godowego do wyklucia narybka. 5. Czy lepiej być rybą kostno- czy chrzęstnoszkieletową? Odpowiedz uzasadnij

Płazy

Na CoBeZU:1. Środowisko życia i przystosowania do niego płazów. 2. Budowa zewnętrzna żaby. 3. Cechy charakterystyczne płazów. 4. Rozmnażanie płazów 5. Przykłady płazów 6. Znaczenie płazów.

Co ma wspólnego amfibia z żabą?

Cechy charakterystyczne:

1. Dwuśrodowiskowe 2. Głowa, tułów, ogon. 3. 4 kończyny. 4. Skóra wytwarzająca śluz (sub. toksyczne lub drażniące) 5. Obecność płuc. 6. Zmiennocieplność (odrętwienie zimowe) 7. Dorosłe osobniki-drapieżniki. 8. Kręgosłup i czaszka skostniałe. 9. Rozwój złożony.

Budowa:

Przystosowanie do bycia:

Na podstawie filmu określ przystosowania żaby do życia w danym środowisku

na lądzie

w wodzie

Przystosowanie do bycia:

w wodzie

na lądzie

- wspomaganie oddychania przez skórę, - oczy i nozdrza na grzbietowej części - skóra wydzielająca śluz - obecność błony pławnej - opływowy kształt ciała - rozmnażanie w wodzie

- oddychanie płucami - oczy osłonięte powiekami - wilgotna skóra - silnie umięśnione kończyny tylne - palczaste stopy

Jak oddycha?:

Zapłodnienie zewnętrzne!!!

Róznice:

Na podstawie zdobytych już informacji podaj różnice między kijanką a dorosłą żabą

dorosła żaba

kijanka - larwa

Róznice:

kijanka

dorosła żaba

- występuje tylko w wodzie - skrzela - ogon - linia naboczna - roślinożerca

- występuje na lądzie i w wodzie - płuca - brak ogona - brak linii nabocznej - drapieżnik

Róznorodnosć

ogoniaste

bezogonowe

beznogie

mają dobrze wykształcony ogon:

nie mają ogonasilne kończyny tylne, 90% płazów

nie mają kończyn,przypominają dżdżownice, brak w Polsce

Znacznie płazów

W przyrodzie: • ogniwo łańcucha pokarmowego Dla człowieka: 1. Kijanki 2. Zjadaja szkodniki upraw: owady, slimaki 3. Bioindykatory.

Klasówka z płazów

Powtórzenie

Gady

Na CoBeZU:a) przedstawiasz cechy wspólne oraz opisujesz przystosowania gadów do życia na lądzie, b) określasz gady jako zwierzęta zmiennocieplne, c) przedstawiasz sposób rozmnażania i rozwój gadów, d) przedstawiasz znaczenie gadów w przyrodzie i dla człowieka

Wskaz gady

jak odróznić?

1. Lądowe. 2. Obecność zębów 3. 4 kończyny z pazurami (/węże) 4. Skóra sucha, gruba pokryta łuskami (jaszczurki, węże) oraz tarczkami (zółwie, krokodyle) 5. Oczy z potrójnymi powiekami. 6. Obecność pofałdowanych płuc w klatce piersiowej. 7. Zmiennocieplność. 8. Większość drapieżnictwo. 9. Jajorodność. 10. Owodniowce.

Przystosowania do drapeznictwa

1. Palce z pazurami. 2. Zęby jadowe (niektóre węże) 3. Silne mięśnie. 4. Dobry wzrok (dusiciele, grzechotniki widzą IR). 5. Receptory chemiczne na języku (węch i smak) (jaszczurki i węże)

Wyjątek - żółwie - roślinożerne

Rozmnazanie:

1. Dochodzi u nich do zapłodnienia wewnętrznego. 2. W większości są jajorodne. Składają jaja na lądzie. 3. Rozwój prosty (bez postaci larwalnej)

Owodniowce:

Jaja osłonięte skórzaną, giętką skorupką, która nie przepuszcza wody. W środku znajduje się zarodek otoczone przez 4 błony płodowe

Jajorodne i jajożyworodne

jaszczurki

Roznorodnosć

wydłużone ciało kończyny długi ogon

węże

silne wydłużone ciało, szczęka ruchomo z czaszką połączone

żółwie

wys. pancerza, brak zębów

krokodyle

największe gady spłaczony długi pysk nie ma w Polsce

Znacznie gadów

W przyrodzie: • ogniwo łańcucha pokarmowego Dla człowieka: 1. Produkcja leków i kosmetyków. 2. Zjadaja szkodniki upraw: owady, slimaki 3. Pokarm. 4. Wyroby np. torebki, buty, paski

Ptaki

Na CoBeZU:1. Środowisko życia i przystosowania do niego. 2. Cechy charakterystyczne. 3. Budowa zewnętrzna. 4. Rozmnażanie. 5. Różnorodność. 6. Znaczenie.

Środowisko życia i przystosowanie do niego

Na podstawie filmu wynotuj środowisko życiai przystosowania do życia w nim ptaków.

Cechy charakterystyczne:

1. Lądowo-powietrzne. 2. Obecność dzioba 3. Kończyny tylne-przenieszczanie po lądzie, kończyny przednie->skrzydła 4. Skóra sucha pokryta giętkimi i nieprzepuszczającymi wodę piórami. 5. Oczy z powiekami. 6. Płuca z workami powietrznymi. 7. Stołocieplność (39-41) 8. Jajorodność. 9. Owodniowce.

Budowa piór

Rozmnazanie:

1. Dochodzi u nich do zapłodnienia wewnętrznego. 2. Są jajorodne. Składają jaja na lądzie. 3. Rozwój prosty (bez postaci larwalnej)

Owodniowce:

Rozbij jajko i opisz budowę jaja kurzego

Gniazdowniki i zagniazdowniki

Ptaki żyją na wszystkich kontynentach i zamieszkują różne typy środowisk.Aby przystosować sie do warunków wystepujących w miejscu występowania ptaki wykształciły odpowiednie: - dzioby, - kończyny, - skrzydła

Czy wszystkie ptaki latają?

Migracja ptaków:

Znacznie ptaków

W przyrodzie: • rozsiewanie nasion • zapylanie kwiatów • oczyszczanie skóry Dla człowieka: 1. Odchody ptaków - nawóz. 2. Zjadaja szkodniki. Szkodniki sadów. 3. Pokarm. 4. Pióra - ozdoba, kołdry, kurtki. 5. Straty rybołutwo - kormoran.

Kartkówka ptaki

Powtórzenie

Ssaki

Na CoBeZU:1. Środowisko życia i przystosowania do niego. 2. Cechy charakterystyczne. 3. Budowa zewnętrzna. 4. Rozmnażanie. 5. Różnorodność. 6. Znaczenie.

Środowisko życia, cechy, różnorodność

Na podstawie filmu wynotuj środowisko życia, cechy charakterystyczne i różnorodność ssaków.

Środowisko życia:

Ssaki żyją na wszystkich kontynentach i zamieszkują niemal wszystkie typy środowisk dzięki stałocieplności.

Budowa zewnętrzna:

Ciało zbudowane z głowy, szyi, tułowia,ogona, kończyn.Skóra pokryta włosami,które tworzą sierść. Wydziela ona również pazury, paznokcie, kopyta, rogi i łuski. Liczne gruczoły: potowe, łojowe, mlekowe, zapachowe.

Cechy charakterystyczne:

1. Młode karmione mlekiem matki. 2. Ciało pokryte futrem - stałocieplność. 3. Narządy zmysłów (w uchu małżowina, nos). 4. Powieki z rzęsami (wyłapują pyły). 5. Płuca zbudowane z pęcherzyków płucnych. 6. Wyspecjalizowane zęby (zależne od diety). 7. Kora mózgowa pofałdowana (ma dużą powierzchnię). 8. Umięśnione kończyny umożliwiają ruch.

Różnice w uzębieniu:

siekacze - odrywania kęsów kły - rozszarpywanie mięsa przedtrzonowce i trzonowce - rozcieranie pokarmu

Rozmnazanie:

1. Dochodzi u nich do zapłodnienia wewnętrznego. 2. Żyworodne w większości (zarodek rozwija się w ciele matki). 3. Są owodniowcami.

Łożysko - narząd wytwarzany przez tkanki matki i płodu, dzięki niemu płód pobiera tlen i składniki pokarmowe z krwi matki, a oddaje dwutlenek węgla, a także substancje zbędne i szkodliwe.

Ssaki opiekują się potomstwem, niektóre są bezradne po urodzeniu (koty, człowiek), u niektórych odrazu staja na nogi (konie).

Roznorodnosć

torbacze

stekowce

łożyskowce

nie tworzą łożyska, do urodzeniu młode przemieszczają się do torby lęgowej

płód z matką połączone łożyskiem

jajorodne, brak sutków - młode zlizują pokarm matki

Znacznie ssaków

W przyrodzie: • rozsiewanie nasion • zapylanie kwiatów • istotny element ekosystemu Dla człowieka: 1. Odchody - nawóz. 2. Zjadaja szkodniki. Szkodniki upraw. 3. Pokarm (mięso + mleko). 4. Skóry, futra, wełny - przemysł tekstylny. 5. Nosiciele chorób. 6. Pupil

Powtórzenie

Projekt kręgowce

Przegląd wszystkich kregowców:- środowisko zycia - zmiennocieplność/stałocieplność - pokrycie ciała - kończyny - narządy zmysłów (w tym powieki) - narządy oddechowe - układ krwionośny (liczba obiegów) i budowa serca * - rozmnażanie

na 6 coś wow!

Powtórzenie

Kręgowce

Na CoBeZU:

- środowisko życia- zmiennocieplność/stałocieplność - budowa zewnętrzna- pokrycie ciała (w tym rodzaje piór)- cechy charakterystyczne- narządy oddechowe- rozmnażanie (w tym cykle rozwojowe)- błony płodowe (w tym budowa jaja oraz pępowina i łożysko u ssaków)- rozpoznawanie zwierząt na ilustracji/rysunku/opisie - znaczenie

Tabela

Środowisko życia

większość lądowe

przystosowanie: sucha, gruba skóra pokryta łuskami/ tarczkami, pofałdowane płuca, pazury, ogon

wodne przystosowanie: kształt ciała, śliska skóra pokryta łuskami, płetwy, linia boczna, skrzela

lądowe, powietrzne część wodna

przystosowanie do lotu: skrzydła, pióra, kości pneumatyczne, dziób zamiast zębów, płuca z workami powietrznymi

wodno-lądowe

przystosowanie w wodzie na lądzie błona pawna palce i kończyny oczy w górze powieki śluz i opór wilgotna skóra(śluz) skrzela u kijanek płuca u dorosłego

większość lądowaprzystosowanie: skóra pokryta włosami, pęcherzykowate płuca, zęby

Budowa zewnętrzna

Pokrycie ciała

skóra pokryta piórami - lotki (na skrzydłach) - sterówki (ogon) - pokrywowe (tułów, głowa) - opływowy kształt ciała - puchowe (utrzymują ciepło)

skóra pokryta łuskami

skóra cienka, wilgotna, pokryta śluzem, przepuszczająca wodę

skórka wydzielająca łój i pot pokryta włosami

skóra sucha, pokryta rogowymi łuskami lub tarczkami, nieprzepuszczalna dla wody

Zmiennocieplne Stołocieple

ryby

ptaki

płazy

ssaki

gady

Narządy oddechowe

Cechy charakterystyczne

dzioby i kończyny różne w zależności od pokarmu

pęcherz pławny linia boczna - narząd równowagi

młode karmione mlekiem matki, dobrze rozwinięty układ nerwowy, różnice w uzębieniu ze względu na odżywianie (siekacze, kły, przedtrzonowce, trzonowce)

Rozmnażanie

zapłodnienie wewnętrzne, jaja składane na lądzie osłonięte twardą wapienną skorupką, zarodek odżywia się żółtkiem

zapłodnienie zewnętrzne (mleczkiem), ikra w wodzie, zarodek odżywia się żółtkiem jaja

zapłodnienie zewnętrzne skrzek w wodzie, zarodek odżywia się żółtkiem jaja

zapłodnienie wewnętrzne, żyworodne, zarodek rozwija się w ciele samicy łożysko dostarcza tlen i składniki pokarmowe

zapłodnienie wewnętrzne,jaja składane na lądzie osłonięte skórzaną skorupką nieprzepuszczalną dla wody, zarodek odżywia się żółtkiem jaja

bezowodniowce owodniowce

gady

ryby

ptaki

ssaki

płazy

Zagrajmy!!!

Zmiennocieplne

zacznijmy od kręgowców zmiennocieplnych do rozwiązania ESCAPE ROOM kliknij na "zmiennocieplne"