historia kościoła 8

Kościół u schyłku Średniowiecza

INKWIZYCJA

Historia Kościoła cz.VIII

inkwizycja

co to jest?

Z pewnością jest to smutna karta w historii Kościoła...

Świętą Inkwizycję powołano w roku 1163 na synodzie w Tours w celu obrony przed niebezpiecznymi herezjami. Sobór Trydencki zreorganizował inkwizycję i powołał Święte Oficjum.

Zacznijmy od liczb

Bardzo często w mediach słyszymy o milionach ludzi w czasie inkwizycji palonych na stosach, milionach torturowanych prawdziwych lub rzekomych czarownic...

• Od XII do XIX wieku odbyło się około 100 tyś procesów ( kościelnych jak i świeckich) o herezję, z czego skazanych na karę śmierci było około 100 osób (bez inkwizycji hiszpańskiej).
• Najwięcej ofiar pochłonęła inkwizycja hiszpańska, która często działała wbrew i w sprzeczności z wyrokiem Kościoła, było to ok. 10 000 ofiar .
• W "procesach czarownic" przeprowadzono łącznie około 100 tysięcy procesów, a ofiar było maksymalnie 40 tysięcy, z czego 90 % palonych na stosach kobiet zginęło w protestanckich Niemczech i anglikańskiej Anglii...

Jeżeli ktoś ma wątpliwości co do liczb, to zachęcam do czytania źródeł historycznych podanych w linkach na ostatnim slajdzie zamiast bezpodstawnych i fałszujących historię memów w internecie.

Dla porównania w 2018 roku zginęło ponad 4000 ludzi tylko dlatego, że byli chrześcijanami...

Inkwizycja Hiszpańska

Mówiąc o Inkwizycji należy rozróżnić ją od państwowej odmiany Trybunału Wiary. Inkwizycja państwowa była często narzędziem politycznym i była potępiana przez Stolice Apostolską. Tak właśnie było w przypadku „Inkwizycji hiszpańskiej”, której głównym „tyranem” historycy nazywają Tomasza de Torquemada.„Postępowcy” przedstawiają go jako sadyste, zboczeńca i mordercę niewinnych. W rzeczywistości Torquemada był wybitnym teologiem, który stworzył "Kodeks Torquemady" gdzie regulował działania inkwizycji. Szczególnie zwracał uwagę na humanitaryzację przesłuchiwania podejrzanych. Zgodnie z kodeksem przyznanie się podejrzanego do winy na torturach nie było wiążące i nie stanowiło dowodu w sprawie. Jest faktem, że w 1478 roku Papież Sykstus IV bullą papieską przyznał królom Hiszpanii prawo do ścigania heretyków, ale Stolica Apostolska szybko zaczęła krytykować hiszpańskich inkwizytorów ( którzy przeważnie byli prawnikami a nie teologami) za zbytnią brutalność. Sykstus IV domagał się także by oskarżeni mieli prawo do adwokata. Zdarzało się, że świeckie prawo ścigało heretyków uniewinnionych przez Kościół. Jak podaje w książce „Inkwizycja hiszpańska” Józef Tyszkiewicz „ Paweł III, Pius V, Grzegorz XIII, Innocenty XII bezustannie zajmowali się oporną wobec roszczeń rządu hiszpańskiego pozycję. Różnica zdań była tak wielka, iż doprowadziła do ostrego sporu i w Hiszpanii rząd ośmielił się zapowiedzieć cenzurę, nie ogłaszał breva papieskie, posunął się tak daleko, iż groził śmiercią tym wszystkim, którzy pomocy Rzymu wzywali”. O konflikcie Kościoła z koroną hiszpańską świadczy walka papiestwa z inkwizytorem Lucero, który zwykł skazywać ludzi na podstawie zeznań podstawionych świadków. Kongregacja Katolicka skazała go za to na karę więzienia i zrehabilitowała wszystkie oskarżone przez niego osoby. Lucera zastąpili dwaj inkwizytorzy- Francisco Gasce i Alonso Lopez, którzy pozwalali więźniom na posiadanie książek, pisanie listów i przyjmowanie posiłków od rodziny. Byli nawet krytykowani przez ludność za zbyt łagodne traktowanie heretyków. Kościelne Trybunały Inkwizycyjne wbrew woli monarchii hiszpańskiej powoływały się na okoliczności łagodzące takie jak nieletniość, ignorancja, choroby psychiczne czy nietrzeźwość w chwili popełniania herezji. Do najczęstszych kar jakie stosowała Inkwizycja Kościelna należały- reprymendy, nakaz uczestnictwa we mszy świętej czy odmawianie różańca. Do kar najcięższych można zaliczyć dzielenie się swoim majątkiem z biednymi, areszt domowy, czy zakaz opuszczania danego miasta. Wyroki śmierci mimo wszystko się zdarzały, ale według opublikowanych w Watykanie w 2004 roku obliczeń badaczy, od XV wieku Hiszpańska Inkwizycja na 125 tyś. procesów wyrokiem śmierci skończyło się 1,5% z nich. Często wyroki śmierci wykonywano zaocznie i palono tylko kukły z nazwiskiem heretyka. Było to absurdalne ale nie zbrodnicze, jak mówi prof. historii kościoła wydziału Teologii UWM ks. Jan Wiśniewski: Gdyby stosowano karę śmierci tak często jak się powszechnie mniema to nie byłoby heretyków, a przecież mieli się oni dobrze aż do wieku XVIII”.

działanie trybunału

W krytyce inkwizycji często pomija się fakt, że podczas procesu oskarżony miał możliwość złożyć wniosek o odwołanie jednego z sędziów, jeżeli ten wydawał mu się być nieprzychylny i uprzedzony z pobudek osobistych. Oskarżony miał prawo do obrony i adwokata. Zdarzało się ze Papież Leon X ekskomunikował niesprawiedliwych sędziów Trybunału. Nieprawdziwy jest również obraz tortur jakie rzekomo pochłonęły tysiące ofiar. Tortury w średniowieczu były powszechną formą wydobywania zeznań, trybunały zaczęły jednak je stosować bardzo późno. W przeciwieństwie do prawodawstwa świeckiego tortury można było stosować tylko w taki sposób by nie doprowadziły do śmierci heretyka. Inkwizycja zakazywała karania dzieci, starców i kobiet w ciąży. Stosowano je jedynie w wypadku, gdy oskarżony mimo udowodnionej mu winy notorycznie trwał w herezji. Podczas tortur musiał uczestniczyć lekarz, który badał czy nie spowodują one kalectwa bądź śmierci więźnia. „ Często inkwizytorzy w celu wystraszenia heretyka pokazywali mu narzędzia tortur nie zamierzając nawet go im poddawać” mówi ks. Prof. Jan Wiśniewski. Inkwizycja hiszpańska stosowała tortury tylko w 10 % spraw. Najczęściej używano takich metod jak głodówka czy pozbawienie snu. Jak pisze dr Konik „ Nie są one mitem (tortury), mitem jest natomiast propagowanie skali i drastyczność zjawiska”

wyroki, kary i kara GALILEUSZa

Inkwizycja skazywała na śmierć. O tym wiedzą wszyscy, ale nie wszyscy słyszeli, że było to 2% wyroków. Ponadto liczne z tych wyroków papieże odwoływali. Niestety, do owych odwołań nie stosowali się królowie, którzy te kary jednak wymierzali - mimo woli Kościoła. (prof. Adriano Prosperi "Tribunali della coscienza")

Tych, którym herezję udowodniono, skazywano na kary: modlitwy pokutnej, "więzienia" czyli odbywania pokuty w klasztorze, oddania części majątku dla ubogich, noszenie oznakowanego stroju lub odbycie pokutnej pielgrzymki, chłosty. Niestety czasem zapłonęły stosy.

Najsłynniejszą „ofiarą” św. Oficjum jest Galileusz. Jego przypadek jest zawsze przywoływany jako przykład tłumienia wolnomyślicielstwa i postępu przez Kościół. W rzeczywistości Galileusza ani nie torturowano, ani nie spalono na stosie. Kara jaką mu wymierzono polegała na czytaniu raz w tygodniu siedmiu psalmów. Galileusz nie był potępiony za swoje rozważania astronomiczne, ale za mieszanie w nie prawd teologicznych. Negował on cuda czynione przez Chrystusa, przypisywał Bogu charakter akcydensu a nie substancji. Poza tym w jednym ze swoich dzieł nazwał papieża Urbana VIII prostakiem i nieukiem.

To, że skala oskarżeń Kościoła o inkwizycję jest nieadekwatna do rzeczywistości historycznej - to jedno. To, że tych skazanych i spalonych na stosie nie powinno być wcale - to drugie. Każdy jeden przypadek, to o jeden za dużo. Dlatego ważne jest wyjaśnienie przeszłości i to, że Watykan otworzył w roku 2004 swoje archiwa dla historyków, jak również słowa przeproszenia za haniebną przeszłość Kościoła wypowiedziane przez papieża Jana Pawła II u progu nowego tysiąclecia.

“Gdy zatem zbliża się ku końcowi drugie tysiąclecie chrześcijaństwa jest rzeczą słuszną, aby Kościół w sposób bardziej świadomy wziął na siebie ciężar grzechu swoich synów, pamiętając o wszystkich tych sytuacjach z przeszłości, w których oddalili się oni od ducha Chrystusa i od Jego Ewangelii i zamiast dać świadectwo życia inspirowanego wartościami wiary ukazali światu przykłady myślenia i działania, będące w istocie źródłem antyświadectwa i zgorszenia”.

"Przepraszamy i prosimy o przebaczenie!"

Źródła

G.Ryś, Inkwizycja, Kraków 1997.

http://sredniowieczny.pl/sredniowieczne-palenie-czarownic/

https://deon.pl/wiara/wiara-i-spoleczenstwo/ile-stosow-maja-na-sumieniu-protestanci,296853

https://opoka.org.pl/biblioteka/T/TH/la_inkwizycja.html

http://katecheza.papierolot.com/?page=article&id=45

http://denews.pl/spotkania/potega-prawdy-czy-kosciol-palil-ludzi-na-stosie-inkwizycja-grudzien-2017/

https://ciekawostkihistoryczne.pl/2019/03/19/ile-ludzi-naprawde-zginelo-w-polowaniach-na-czarownice/