Geneza "Pana Tadeusza"

Geneza utworu

Okoliczności powstania utworu

Mickiewicz na krótko po zakończeniu powstania listopadowego przebywał na terenach Wielkopolski i tu stworzył plan "Pana Tadeusza". Napisał go natomiast już w Paryżu w latach 1832 – 1834, gdzie udał się na emigrację z obawy przed represjami. Utwór został wydany w stolicy Francji w dwóch tomach w 1834 roku.Wśród przyczyn stworzenia "Pana Tadeusza" wymienia się:- przypomnienie historii Polski, czyli kraju, za którym autor tak bardzo tęsknił; - obudzenie nadziei pokładanych w kampanii napoleońskiej; - optymistyczna wizja przyszłych losów Polski; - powrót do „arkadii lat dziecięcych”, stąd też w utworze pojawił się obraz tzw. małej ojczyzny.

Choć z początku Pan Tadeusz miał być tylko humorystyczną opowiastką o codziennym życiu zamieszkującej na wsi polskiej szlachty, to z czasem utwór zaczął się przekształcać się w poważny poemat o dziejach narodu i sprawach dla ojczyzny istotnych. Również objętość utworu uległa zmianie – z planowanych czterech ksiąg w efekcie końcowym Mickiewicz uzyskał aż dwanaście ksiąg.

Piszę teraz właśnie poema wiejskie, w którym staram się zachować pamiątkę dawnych naszych zwyczajów i skreślić jakkolwiek obraz naszego wiejskiego życia, łowów, zabaw, bitew, zajazdów etc.

Adam Mickiewicz

Znaczenie tytułu i podtytułu "Pana Tadeusza"

Pełny tytuł polskiej epopei narodowej Adama Mickiewicza jest wieloczłonowy i brzmi: „Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem” i odnosi się do wielopłaszczyznowej tematyki poematu, przede wszystkim do losów głównego bohatera i wydarzeń, wokół których będzie rozgrywać się akcja. Wskazuje przy tym na miejsce (Litwa) i czas akcji (1811 i 1812 rok), jak również na konstrukcję dzieła (dwanaście ksiąg).W podtytule autor zasugerował czytelnikowi, iż utwór będzie historią szlachecką, czyli opowieścią o czasach minionej Polski szlacheckiej. Określenie historia szlachecka każe nam również sądzić, iż epopeja będzie napisana językiem gawędowym, a narrator będzie miał w sobie cechy z klasycznego gawędziarza. Historia ta obrazuje odbiorcy życie na Litwie w latach 1811 i 1812.

Co to jest zajazd?

Zajazd to sposób egzekucji wyroku sądowego w prawodawstwie staropolskim. Wobec słabości władzy wykonawczej I Rzeczypospolitej, stał się faktycznym sposobem dochodzenia swoich praw przez szlachtę. Polegał na zwołaniu przez starostę pospolitego ruszenia powiatu i usunięciu siłą opornego dłużnika. Od drugiej połowy XVII wieku zaczęto urządzać samowolne (bez udziału starosty) zajazdy celem egzekucji wyroków w drodze samopomocy. Czasem zajazdy były całkowicie bezprawne, w tej sytuacji można je uznać za formę łupiestw.

Dziękuję!