kl. 6 Powstanie Chmielnickiego by Monika Piosik

Wojny w XVIIw.

Powstanie Chmielnickiego

by Monika Piosik

Zagadnienia do tematu

1. Kim byli Kozacy i gdzie mieszkali?2. Jaka była sytuacja Kozaków zaporoskich? 3. Dlaczego doszło do wybuchu powstania Kozaków na Ukrainie? 4. Jak przebiegało powstanie Chmielnickiego? 5. Jakie warunki zawierała ugoda w Perejasławiu

6. Video 7. Daty 8.Mapa 9. Sprawdź się... 10. koniec

Info

Kim byli Kozacy i gdzie mieszkali?

Kozacy to grupy wolnej ludności, które zaczęły powstawać w drugiej połowie XVI w. Wyznawali oni prawosławie oraz mówili językiem ruskim . Kozacy posiadali własny samorząd oraz organizacje wojskową , które były uznawane przez władzę królewską .

Ich głównym grodem był warowny obóz Sicz (położony na wyspach Dniepru).

Siedziba Kozaków

Sytuacja Kozaków pogorszyła się pod koniec pierwszej połowy XVII wieku. Przyczyn było kilka. Po pierwsze duża część prawosławnej ludności ukraińskiej niechętnie patrzyła na zwolenników unii brzeskiej i utworzonego wtedy z poparciem królewskim Kościoła greckokatolickiego uznającego zwierzchność papieską. Do tego część ukraińskiej magnaterii i zamożnej szlachty porzuciła prawosławie, przyjęła rzymski katolicyzm, polski język i obyczaje. Po drugie ukraińscy chłopi czuli się wyzyskiwani, ponieważ nakładano na nich coraz wyższe świadczenia i pańszczyzny. Wielu z nich zasiliło szeregi Kozaków. Po trzecie i najważniejsze sejm (w skutek nacisków szlachty, która chciała zapewnić sobie jak najwięcej chłopskich rąk do pracy) postanowił zmniejszyć liczbę Kozaków rejestrowych co wywołało wzburzenie. Stało się tak, ponieważ Turcja, której dały się we znaki najazdy kozackie na jej tereny, zaczęła grozić podjęciem odwetowych wypraw na ziemie korony.​

2. Jaka była sytuacja Kozaków zaporoskich?

Lista ważniejszych powstań kozackich na terenie Rzeczypospolitej​

powstanie Kosińskiego (1591–1593)​ powstanie Nalewajki (1594–1596)​ powstanie Żmajły (1625)​ powstanie Fedorowicza (1630)​ powstanie Sulimy (1635)​ powstanie Pawluka (1637)​ powstanie Ostranicy (1638)​ powstanie Chmielnickiego (1648–1655)​ powstanie Paleja (1702–1704)​

Ale dlaczego doszło do wojny …???​ Za sprawą Bohdana Chmielnickiego :​-pochodził z rodziny która niegdyś legitymowała się szlachectwem.​-Studiował w szkole prowadzonej przez Jezuitów we Lwowie.​-W roku 1620 w trakcie wojny z Turkami dostał się do niewoli (nauczył się języka tatarskiego i tureckiego)​-Zrozpaczony porwaniem swojej żony przez jednego ze szlachciców , Chmielnicki wkradł kopie listów Władysława IV w którym zapowiadał wojne przeciw Turcji i zbiegł z nim na Sicz .​-Obwołany przez Kozaków hetmanem zainicjował na początku 1648 roku powstanie , które miało ciągnąć się przez wiele następnych lat

3. Dlaczego doszło do wybuchu powstania Kozaków na Ukrainie?

4. Jak przebiegało powstanie Chmielnickiego?

Wojska polskie odniosły porażki w bitwach: nad Żółtymi Wodami, pod Korsuniem, Piławami 1648r. Obaj Hetmani (koronny i polny trafili do niewoli.. Sytuacja stała się bardzo zła, kiedy oddziały powstańców zdołały dojść aż pod Lwów i Zamość. Do tego wiosną 1648 zmarł, darzony szacunkiem przez Kozaków, Władysław IV. Na jego zastępcę został wybrany Jan Kazimierz (młodszy brat zmarłego króla). Polska zaczęła odzyskiwać inicjatywę dzięki udanej obronie twierdzy w Zbarażu, pod wodzą magnata Jeremiego Wiśniowieckiego, a także polityce królewskiej, która odwiodła Tatarów od wspierania Kozaków​

5. Jakie warunki zawierała ugoda w Zborowie i Perejasławiu

Jan Kazimierz w 1649 roku zawarł z Chmielnickim ugodę w Zborowie. Chmielnicki uzyskał oficjalną buławę hetmana na wschodniej Ukrainie, a także zwiększenie kozaków rejestrowych. 1. Rejestr 40 000 2. Powrót do odebranych przywilejów3. Chmielnicki został uznany za hetmana wojsk zaporoskich4. W województwach bracławskim, kijowskim, czernihowskim urzędnikami będzie szlachta prawosławna, a Kozacy będą mieli własne sądy5. Do senatu zostaną włączeni biskupi prawosławni6. Król ma doprowadzić do likwidacji kościoła unickiego

1654 r. ugoda w Perejasławiu Kozaków z Moskwą1.Ukraina ma wejść w skład państwa moskiewskiego

2.Kozacy mają mieć swoją administrację, przywileje starszyzny ruskiej

3. Zaraz po podpisaniu ugody wojska carskie wkraczają na Ukrainę z zamiarem podporządkowania jej

Skutki

Znaczne połacie Rzeczypospolitej zostały splądrowane i zniszczone w wyniku działań wojennych. Ludność zaczęła przenosić się na tereny bardziej spokojne, co doprowadziło do wyludnienia sporych obszarów. Powstania kozackie i późniejsza powszechna anarchia kozacka na Naddnieprzu spowodowały także, że ludność ruska Kresów Wschodnich I Rzeczypospolitej coraz chętniej ciążyła zarówno ku zachodowi, jak i wschodowi. Feliks Koneczny, polski historyk i publicysta pierwszej połowy XX wieku, przedstawiał tę sytuację następująco:​ W wyniku destabilizacji wschodnich Kresów, spowodowanych ciągłymi walkami na terytorium Ukrainy naddnieprzańskiej, osłabła potęga militarna Rzeczypospolitej. Ułatwiło to ekspansję sąsiadów na jej terytorium w drugiej połowie XVII wieku (wojny z Rosją, Szwecją, Imperium osmańskim) i stało się jedną z wielu przyczyn słabości państwa w wieku następnym.​

18 I 1654 zerwał z Rzeczpospolitą i w Perejasławiu przyjął zwierzchnictwo Rosji. Car przyznał Kozakom prawo wyboru hetmana, zaakceptował 60-tysięczny rejestr, gwarantował własność majątków ziemskich. Dotychczasowy konflikt kozacko-polski przerodził się w wojnę między Rzeczpospolitą a Rosją (1654-1657) zakończoną rozejmem w Andruszowie i podziałem Ukrainy między Polskę i Rosję.​

Chronologia powstania Chmielnickiego

1648r. wybuch powstania

1654 wojna polsko - rosyjska

1667 rozejm w Andruszowie

1651r. bitwa pod Beresteczkiem

Królowie elekcyjni

Zygmunt III Waza

Władysław IV Waza

Henryk Walezy

Jan Kazimierz

Stefan Batory