powstanie Chmielnickiego klasa 6

lekcjatemat: POwstanie chmielnickiego.

na co będę zwracać uwagę?

1. kim byli Kozacy i jakie ziemie zamieszkiwali

2. dlaczego doszło do wybuchu powstania kozackiego

3. jakie były skutki powstania Chmielnickiego

kozacyzaporoscy

W południowo - wschodniej części Rzeczypospolitej leżała Ukraina. Ziemie ukraińskie graniczące z imperium osmańskim (Turcją) były prawie bezludne i nie podlegały niczyjej władzy. Dlatego te tereny określano jako Dzikie Pola. Nazywano je też Zaporożem.

Na jego obszarach zaczęli osiedlać się osiedlać chłopi zbiegli z majątków szlacheckich z różnych części Rzeczypospolitej, głównie z Rusi. Mieli oni dość wyzysku ze strony szlachty. Mieszkańców Dzikich Pól nazywano Kozakami, a ich wspólnotę - Kozaczyzną.

Kozacy żyli w ciągłym zagrożeniu najazdami Tatarów krymskich, dlatego utrzymywali stale gotowość do walki.Polscy władcy wykorzystywali wojowniczych Kozaków do obrony Rzeczypospolitej przed najazdami tatarskimi. Za panowania Zygmunta II Augusta i Stefana Batorego utworzono oddziały Kozaków rejestrowych. Wpisani do rejestru otrzymywali za służbę wosjkową żołd i nie musieli odrabiać pańszczyzny.

Kozacy piszą list do sułtana to obraz z XIX wieku namalowany przez rosyjskiego artystę Ilję Riepina. W 1676 roku władca Turcji sułtan Mehmed IV przysłał Kozakom list, w którym zażądał zakończenia najazdów kozackich na imperium osmańskie i poddania się tureckiemu zwierzchnictwu. Zaporożcy, rozbaiweni otrzymanym pismem, którego dużą część stanowiły wzniosłe tytuły sułtana, w odpowiedzi zastąpili je rymowanymi obelgami.

Zaporoże

Kozacy

Żołd

Wybuch powstania Chmielnickiego

W pierwszej połowie XVII wieku z inicjatywy magnatów sejm zmniejszył liczbę Kozaków rejestrowych. Magnateria i szlachta, które powiększały swoje majątki, narzucały wolnym KOzakom poddaństwo i pańszczyznę. Ponadto Kozacy byli przez nich zmuszani do porzucenia prawosławia na rzecz wyznania greckokatolickiego. Doprowadziło to w 1648 roku do wybuchu kozackiego powstania, na którego czele stanął Bohdan Chmielnicki. Aby zwiększyć szanse na zwycięstwo, Kozacy sprzymierzyli się z dawnymi wrogami - Tatarami.

Bohdan Chmielnicki

Bohdan Chmielnicki (1595 - 1657) dowodził powstaniem kozackim. Obecnie jest uważany na Ukrainie za bohatera narodowego.

Jeszcze w 1648 roku Kozacy rozbili wojska koronne nad Żółtymi Wodami oraz pod Korsuniem. Dzięki tym sukcesom powstanie kozackie poparła prawosławna ludność chłopska na Ukrainie, niezadowolona ze zwiększania przez katolicką szlachtę pańszczyzny i danin. Powstańcy dotarli aż do Lwowa i Zamościa.

Dalsze postępy wojsk Chmielnickiego zatrzymała zwycięska dla Polaków obrona twierdzy w Zbarażu. Stronie polskiej udało się również, za cenę ogromnego okupu, skłonić chana krymskiego do wycofania się Tatarów z wojny. Pozbawiony sojusznika CHmielnicki w 1649 roku zawarł z Rzeczpospolitą ugodę w Zborowie. Na mocy porozumienia kozacki przywódca otrzymał tytuł hetmana i władzę w trzech województwach. Zwiększono też liczbę Kozaków rejestrowych.

Ugoda perejasławska i koniec powstania

Wkrótce okazało się, że ugoda w Zborowie nie zadowala żadnej ze stron. Przeciwnicy zgromadzili armie,a Chmielnicki ponownie sprzymierzył się z chanem tatarskim. Do rozstrzygającej bitwy doszło w 1651 roku pod Beresteczkiem. Po trzydniowej walce zwycięstwo odnieśli Polacy. Chmielnicki został zmuszony do zawarcia kolejnej niekorzystnej ugody, która zmniejszała liczbę Kozaków rejestrowych. Potraktował to jako chwilową przerwę w walkach, zabiegał bowiem o nowego sprzymierzeńca. Przywódca Kozaków uzyskał poparcie Rosji, która w ten sposób chciała wziąć odwet za klęski poniesione podczas wcześniejszych wojen z Rzeczpospolitą.

W 1654 roku Chmielnicki zawarł z Rosjanami układ w Perejasławiu o przyłaczeniu UKrainy do Rosji. Wskutek tego porozumienia wojsko rosyjskie najechało nasze wschodnie ziemie. Zapoczątkowało to wojnę między Rosją i Kozakami a Rzeczpospolitą. W trakcie działań zbrojnych Moskwa zajęła i splądrowała Litwę. Szczególnie tragiczne były konsekwencje tego konfliktu dla Białorusi. Jej obszar został doszczętnie zniszczony, a ludność masowo wysiedlona do Rosji. Walki trwały z przerwami aż do 1667 roku - zakończył je rozejm w Andruszowie, potwierdzony pokojem w 1686 roku. Na mocy traktatuUkraina została podzielona między Rzeczpospolitą a Rosję, której przypadł Kijów.

Chociaż Rzeczpospolita utraciła część terytorium, to największymi przegranymi okazali się Kozacy i mieszkańcy Ukrainy. Kozakó pozbawiono przywilejów, a ludność ukraińską wyzyskiwano jeszcze bardziej.

Zapamiętaj!

WRITE A TITLE HERE

WRITE A TITLE HERE