Budowa i rola układu oddechowego

Budowa i rola układu oddechowego

Biologia klasa 7

Nauczysz się

• opisywać rolę układu oddechowego;
• wymieniać podstawowe narządy budujące układ oddechowy i podawać ich funkcje;
• wskazywać położenie narządów układu oddechowego;
• opisywać przystosowania w budowie płuc do sprawnej wymiany gazowej;
• odróżniać głośnię od nagłośni;
• charakteryzować mechanizm powstawania głosu;
• opisywać rolę nagłośni.

Spis treści

Górne drogi oddechowe

Dolne drogi oddechowe

Płuca

Podsumowanie

Słowniczek

Film "Układ oddechowy"

Ciekawostki

Bibliografia

Zadania

Górne drogi oddechowe

Prawie połowa procesów zachodzących w komórkach nie może się obejść bez udziału tlenu. Niestety, organizm nie potrafi go magazynować. W związku z tym układ oddechowy musi stale zaopatrywać komórki w ten życiodajny gaz.

Układ oddechowy zapewnia sprawne pobieranie i transport gazów oddechowych – tlenu i dwutlenku węgla, a także wymianę gazową. Składa się z górnych i dolnych dróg oddechowych oraz narządu wymiany gazowej – płuc. Do górnych dróg oddechowych należą jama nosowa oraz gardło. Dolne drogi oddechowe tworzą: krtań, tchawica i oskrzela.

Wprowadzane do organizmu powietrze musi zostać najpierw ogrzane i nawilżone, a także oczyszczone z pyłów. Drogi oddechowe mają liczne przystosowania do pełnienia tych funkcji.

Funkcje dróg oddechowych

oczyszczanie powietrza

ogrzewanie powietrza

nawilżanie powietrza

woda zawarta w śluzie paruje i nawilża powietrze, dzięki czemu ułatwia przenikanie tlenu do krwi w końcowym odcinku dróg oddechowych

wnętrze nosa i drogi oddechowe są dobrze ukrwione; krew oddaje ciepło powietrzu wypełniającemu drogi oddechowe

drogi oddechowe wyścielone są nabłonkiem zaopatrzonym w rzęski i gruczoły śluzowe; do śluzu przylegają drobiny kurzu i zostają sklejone; ruch rzęsek przesuwa je do gardła, skąd zanieczyszczenia zostają wykrztuszone, dodatkowo wnętrze jamy nosowej porastają włoski stanowiące barierę dla pyłów

Z jamy nosowej powietrze jest transportowane przez gardło do tchawicy. W gardle krzyżują się drogi układu oddechowego i pokarmowego – pokarm z jamy ustnej przez gardło przesuwany jest do przełyku.

Dolne drogi oddechowe

Powietrze z górnych dróg oddechowych dostaje się do krtani, narządu głosu zbudowanego z chrząstek połączonych ze sobą ruchomo za pomocą więzadeł i mięśni. Między gardłem i krtanią znajduje się ruchoma chrząstka – nagłośnia. Działa ona jak zastawka, która podczas oddychania i mówienia uniesiona jest do góry, co umożliwia transport wdychanego powietrza do krtani i tchawicy.

+info

Najwęższy odcinek krtani to głośnia, w której powstają dźwięki. Błona śluzowa tworzy w niej poprzeczne fałdy – struny głosowe, między którymi znajduje się szpara głosowa. Podczas mówienia struny głosowe napinają się, a szpara ulega zmniejszeniu. Wychodzące z płuc powietrze wprawia w drgania struny, co powoduje wydawanie głosu. Dźwięki ludzkiej mowy powstają przy współudziale krtani, języka, podniebienia, policzków, warg i zębów.

Z krtani powietrze przechodzi do tchawicy. Ma ona kształt rury wzmocnionej z przedniej strony chrząstkami w kształcie półpierścieni, co zabezpiecza jej ściany przed zapadaniem się. W górnej części klatki piersiowej tchawica rozgałęzia się na dwa oskrzela prowadzące powietrze do płuc.

Płuca

Płuca to narządy wymiany gazowej znajdujące się w klatce piersiowej. Z zewnątrz ochrania je cienka podwójna błona, zwana opłucną, wypełniona niewielką ilością płynu. Zapobiega ona uszkodzeniu płuc wskutek tarcia o żebra i inne kości klatki piersiowej w czasie ruchów oddechowych.

Wewnątrz płuc oskrzela rozgałęziają się drzewiasto, formując system coraz drobniejszych kanalików zwanych oskrzelikami. Na ich końcach znajdują się pęcherzyki płucne. Jest ich ok. 600 mln i łącznie mają powierzchnię 90 m2. Skupione blisko siebie pęcherzyki tworzą strukturę podobną do grona winogron. Pęcherzyki płucne otoczone są gęstą siecią naczyń włosowatych. Pomiędzy nimi a powietrzem z pęcherzyka płucnego odbywa się na drodze dyfuzji wymiana gazowa.

• Przenikanie tlenu do krwi i dwutlenku węgla z krwi do pęcherzyka odbywa się bardzo szybko i sprawnie dzięki temu, że:
• ściany pęcherzyka i włosowatych naczyń krwionośnych zbudowane są z cienkiego nabłonka jednowarstwowego płaskiego;
• sieć naczyń włosowatych pokrywających pęcherzyki jest bardzo gęsta;
• pęcherzyki płucne tworzą bardzo dużą powierzchnię wymiany gazowej.

Z pęcherzyków płucnych tlen przenika do krwi. Wraz z krwią wędruje po całym naszym organizmie i trafia do wszystkich jego komórek. Z każdej komórki do krwi przedostaje się natomiast dwutlenek węgla. Jest on doprowadzany do płuc, gdzie przenika z krwi do wnętrza pęcherzyków płucnych. Następnie jest z nich usuwany wraz z wydychanym powietrzem. Obydwa procesy, tzn. pobieranie tlenu do krwi i usuwanie z niej dwutlenku węgla, zachodzą jednocześnie.

Podsumowanie

• Układ oddechowy składa się z górnych i dolnych dróg oddechowych oraz płuc.
• W drogach oddechowych znajduje się orzęsiony, produkujący śluz nabłonek, dzięki któremu powietrze jest oczyszczane, nawilżane i ogrzewane.
• Głośnia jest miejscem powstawania głosu.
• Parzyste płuca stanowią narząd wymiany gazowej.
• Na proces oddychania u człowieka i innych organizmów płucodysznych składają się: wentylacja płuc, wymiana gazowa, oddychanie wewnątrzkomórkowe.

Słowniczek

głośnia - najwęższy odcinek krtani zaopatrzony w struny głosowe, stanowi miejsce powstawania głosu

nagłośnia - ruchoma chrząstka zamykająca wejście z gardła do krtani podczas połykania pokarmów

opłucna - podwójna błona łącznotkankowa pokrywająca płuca

struny głosowe - 2 fałdy błony śluzowej przyczepione do chrząstek krtani (głośni), ograniczające szparę głosową

Ciekawostki

Pęcherzyki płucne od środka powleka substancja tłuszczowa, która zapobiega zapadaniu ścian pęcherzyków podczas wydechu i uławia rozszerzanie podczas wydechu.

Płuca noworodka prawie zupełnie nie mają pęcherzyków płucnych, a wymiana gazowa odbywa się w oskrzelikach. Proces wykształcania pęcherzyków zachodzi bardzo intensywnie do 2 roku życia.

U palaczy tytoniu dochodzi do zanikania ścianek pomiędzy sąsiednimi pęcherzykami płucnymi. Z tego powodu pojemność płuc rośnie, ale zmniejsza się powierzchnia wymiany gazowej.

U mężczyzn, na przedniej stronie szyi pod skórą, można zauważyć jedną z chrząstek krtani, zwaną jabłkiem Adama. Jej kształt należy do drugorzędowych cech płciowych.

Zadania

Ćwiczenie 2

Ćwiczenie 1

Ćwiczenie 3

Ćwiczenie 4

Bibliografia

• Gołąb Bogusław K., Podstawy anatomii człowieka, Warszawa, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2015.
• https://epodreczniki.pl/a/uklad-oddechowy-i-jego-funkcje/DBJunNSsV
• https://www.youtube.com/watch?v=JkaQHyvZiuA

Introduction here

Dziękuję za uwagę

Wypełnij ankietę