Czasownik kl. VI

Czasownik

Czyli o jednym takim, bez którego nigdy nic się nie dzieje...

START

Czasownik i jego ważne sprawki

Część mowy

Aspekty

Bezokolicznik

Czasy

Osoby

Pisownia z "NIE"

Ćwiczenia utrwalące

Tryby

Liczby

Strony

Rodzaje

Ciekawostka

1.

Czasownik = część mowy

Czasownik uważany jest za najważniejszą część mowy, ponieważ bez niego nic się nie dzieje. Dosłownie. On określa czynność, stan. Odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje? co się dzieje? Jest SAMODZIELNY (czyli znaczy coś nawet wtedy, gdy jest zupełnie sam) I ODMIENNY (czyli ma różne formy, odmienia się np. przez czasy i osoby - koniuguje).

2.

Zaczynamy odmieniać - czyli czas na czasy

Obecnie w języku polskim mamy trzy czasy (kiedyś były cztery :) - czas przeszły, który mówi o tym, że coś działo się lub wydarzyło się w przeszłości. Nie ma znaczenia, czy działo się milion lat temu, czy też przed minutą. Czas przeszły dotyczy każdej z tych sytuacji. Przykłady: chodziłem, zobaczyłaś. - czas teraźniejszy, który mówi o czynnościach trwających w tej chwili. Przykłady: czytasz, mówię, myślimy. Zdarza się również, że używamy czasu teraźniejszego, by omówić jakieś wydarzenie z przyszłości, o którym jesteśmy pewni, że będzie miało miejsce, np. Jutro spotykam się z Hanią. Widzimy się pojutrze! W przyszły piątek mam wizytę u dentysty. - czas przyszły, który mówi nam o tym, co stanie się lub będzie się działo w przyszłości. Znów nie ma tu znaczenia, czy zdarzy się to za chwilkę, czy za siedemdziesiąt osiem lat. Przykłady: Pójdą do szkoły. Będziemy oglądali film. Zobaczysz.

3. Jak zatrybić tryby?

W języku polskim wyróżniamy trzy tryby:1. oznajmujący 2. rozkazujący 3. przypuszczający

+ INFO

4. Czasownik z każdej strony

Czynna

Zwrotna

Bierna

Jest wtedy, gdy ktoś WYKONUJE czynność - gdy ktoś coś robi.Przykłady: Kasia tańczyła całą noc. Jurek pójdzie do lasu. Ty nie lubisz naleśników.

To taka strona, gdy ktoś jest zarówno tym, który coś robi, jak i tym, który podlega czynności. Gdy ktoś czyni coś sobie.Przykłady: Wykąpałem się w zimnej wodzie. Wszystkiego nauczył się sam.

Jest wtedy, gdy ktoś PODLEGA czynności - gdy jest, ale nie robi.Przykłady: Od dawna jesteśmy śledzeni. W przyszłości oni będą oceniani sprawiedliwiej. Film został przyjęty entuzjastycznie.

Strona bierna - jeszcze raz

Strona bierna czasownika może nam przypominać czas przyszły złożony.Tak jak on składa się z czasownika "być" w formie osobowej i drugiego składnika. Jednak to właśnie ten drugi składnik ma tu znaczenie: w stronie biernej nie mamy tam czasownika, lecz inny wyraz (imiesłów przymiotnikowy bierny), zakończony na: -ny, -na, -ne; -ty, -ta, -te.

cały trud podejmowany jest przez kogoś innego

podmiot podlega tej czynności

dlatego zawsze możemy zapytać:

czynność jest wykonywana,

PRZEZ kogo jest to robione?

czyli "leży i pachnie"

ale nie przez podmiot w zdaniu

NIE

Czasowniki przechodnie i nieprzechodnie

• Jeśli czasownik może "przechodzić" ze strony czynnej na bierną i odwrotnie, nazywamy go czasownikiem przechodnim. Przykład: Pies ugryzł kota. Kot został ugryziony przez psa.
• Jeśli nie da się tego zrobić, wtedy mamy do czynienia z czasownikiem nieprzechodnim. Przykład: Szedłem tędy. (Nie powiemy przecież: "Byłem szednięty.")

5. ASPEKTY

Są na szczęście tylko dwa :) (Zajrzyj za drzwi.)

liczba mnoga

liczba pojedyncza

O S O B Y

JA = 1. osoba

MY = 1. osoba

Myślę. Uczę. Byłem. Przeskoczyłem. Przeczytam. Będę jadł.

Myślimy. Uczymy. Byliśmy. Przeskoczyliśmy. Przeczytamy. Będziemy jedli.

TY = 2. osoba

WY = 2. osoba

Myślicie. Uczycie. Byliście. Przeskoczyłyście. Przeczytacie. Będziecie jedli.

"Myślisz. Uczysz. Byłeś. Przeskoczyłaś. Przeczytasz. Będziesz jadł

ONI, ONE = 3. osoba

ON, ONA, ONO = 3. osoba

Myślą. Uczą. Byli. Przeskoczyły. Przeczytają. Będą jedli.

"Myśli. Uczy. Był. Przeskoczyła. Przeczyta. Będzie jadł.

7. Rodzaje czyli o dyskryminacji kobiet...

W języku polskim wyróżniamy inne rodzaje w liczbie pojedynczej, inne zaś w mnogiej.

LICZBA MNOGA NIE JEST SPRAWIEDLIWA

LICZBA POJEDYNCZA JEST SPRAWIEDLIWA

No, prawie... Ale o tym za chwilkę. Występują tu trzy rodzaje: - żeński (zrobiłam, poszła, zobaczyłaś) - męski (zrobił, poszedł, zobaczył) - nijaki (zrobiło, poszło, zobaczyło) Wszystkie rodzaje mają swoją nazwę, są wyszczególnione. Trochę słabo wypada tutaj rodzaj nijaki, ponieważ nie utworzymy w nim pierwszej i drugiej osoby liczby pojedynczej (słońce nie powie: "świeciłom").

W liczbie mnogiej mężczyźni są wyróżnieni. Występują tu dwa rodzaje: - męskoosobowy (czyli mężczyźni, chłopcy oraz grupy osób, w których wystąpi choćby jeden facet!) np. zrobiliśmy, poszliśmy, zobaczyliśmy; - niemęskoosobowy (kobiety, dzieci, zwierzęta i przedmioty) np. zrobiłyśmy, poszłyśmy, zobaczyłyśmy.

Bezokolicznik

Czyli taka forma czasownika o której nie możemy powiedzieć nic oprócz tego, że jest czasownikiem. Jest BEZOSOBOWĄ formą czasownika zakończoną na -c lub -ć (móc, robić).

Czasownik + NIE = im dalej, tym lepiej

Czasownik zapisujemy ODDZIELNIE od słówka "nie": Nie idź tam. Nie chciał. Nie obejrzałbym tego. Nie wolno!

Zagrajmy!

Ciekawostki

Czasownik jest ciekawy, nawet jeśli trochę przerażający. Sam sprawdź!

Dziękuję za uwagę

Wasza polonistka, J.B.-K.