ŻARGON OCHWEŚNICKI

ŻARGON OCHWEŚNICKI

Jola Żukowska

Opracowano na podstawie:

Wanda Budziszewska, Żargon ochweśnicki, Łódź 1955

Elżbieta Błażejewska, Żargon ochweśnicki Ślesina, Ślesin 1972

Paweł PIKUN Pachulski, Słowa nie pochodzą znikąd, Ślesin 2007

OXBECM

OCHWEST

malowany na papierze i odbijany na drewnianej płytce przez artystów ludowych obrazek o charakterze religijnym

OCHWEŚNIK

OBRAŹNIK

wymarły zawód polegający na wytwarzaniu obrazów, rycin i odbitek drzeworytniczych wykonanych głównie na papierze – przeważnie o tematyce dewocyjnej i religijnej, oraz ich domokrążnej sprzedaży.

OCHWEŚNICY

Rysunek Jana Norblina ( XVIII/XIX w.) Przedający obrazy

Ochweśnik na XIX wiecznym kwasorycie Kajetana Kielisińskiego

Miejsca występowania

Częstochowa

Skulsk

Ślesin

Historia po ochweśnicku

Mancych kielc sie stykloł ślirowny. Nasze miasto było handlowe.

Ślirowali agatami, opulali ot błychuf,pszepulali Kormelom. Handlowali gęśmi,kupowali od gospodarzy i sprzedawali Niemcom.

Kormele opulali od Łaniokuf agaty hudośne, dziakali agatom klawo trojić i agaty skłoniły sie sztypurne. Niemcy kupowali od Polaków gęsi chude, dawali gęsiom dobrze jeść i gęsi były tłuste.

I Kormele na sztypurnych agatach zakłowiali pose chłopki. I Niemcy na tłustych gęsiach zarabiali dużo pieniędzy.

Po 1930 rociachu pszet kopanką ślir sie poporucił, nie styklało sie kłowoty ani śliru. Po 1930 roku przed wojną handel się popsuł, nie było roboty ani handlu.

Połowiastyka mancych skiciokuf z mancygu kielca knajała w strage zakłowić na sumer. Połowa naszych mężczyzn, z naszego miasta musiała iść w świat zarobić na chleb.

Knajali za Watasie pot Sułanuf i pszepulali medziuche, kroplachy. Chodzili za Warszawę pod Rosję i sprzedawali medycynę, krople.

ZASTOSOWANIE ŻARGONU

Skiciunia, styklo sie klawy piernot. Skribula przepuliła za mikre hopki. Dziaknij i sknawamy.

Kolego, to jest dobry towar. Kobieta sprzedała ci za małe pieniądze. Daj jej kasę i idziemy.

Skiciunia, manus bitu przyknajał i oblipował, bita skraba mijo poso hopków, przepulej, jugaj i sknowaj. Nagrypsoł skitrom z posego kelca, jak klawo sie bitu stykło i przepulo.

Kolego, ja tu byłem i zauważyłem, że ta kobieta ma dużo pieniędzy, sprzedawaj, bierz kasę i odejdź. Napisz kolegom ze Ślesina, że jest tu dobre miejsce na handel.

Cechy żargonu:

zapożyczenia

elementy dialektu wielkopolskiego

fonetyczny zapis - ubezdźwięcznienie

niepowtarzalne liczebniki

używanie przedrostka maskującego bi- przed przyimkami i zaimkami, np. bitam, bito, bipo, binic, bityn( ten, ta, to), biteras// bytero, biu, itp.

tworzenie wyrazów za pomocą przedrostków sk-, -sku, np. skutro, skudziś

wykorzystywanie w nazwach osobowych cech - drapicha - ta, która drapie

wykorzystywanie tej samej podstawy słowotwórczej dla tworzenia wyrazów - lipo - oko, lipić - patrzeć, lipować- szukać

stosowanie synonimów - karyga, skiciucha - dziewczyna

stosowanie homonimów - kumat - kawał; kumat-tysiąc

występowanie omówień - poso dylo - morze

ZAPOŻYCZENIA

białoruski

niemiecki

rosyjski

żargon ofeński

żargon przestępczy

czeski

łacina

POCHODZENIE SŁÓW

andrus - żargon ofeński - brat, towarzysz, mężczyzna; żargon złodziejski - złodziej

blit - żargon złodziejski - złoto

buksuwa - gwara warszawska - buksa - bułka

deus - łacina - Bóg, święto, święty obraz, pacierz

dulić- żargon lirników, zwłaszcza na Ukrainie, zwany mową łebijską - dulyty - palić

glazejki - język niemiecki Glace handschuh - rękawiczki

jabżycho- język ukraiński - jabłocho - jabłko

kapela - język rosyjski - kapełła - karczma

kłowota - język białoruski - kławota - robota

kmina - język polski -dawna gwara więzienna, poprzedniczka grypsery - rozmowa, mowakminić - wyraz złodziejski używany w Czechosłowacji -kminit - kłamać, oszukać

łaniok - wyraz łebijski - Łanius - Polak

pejuch - wyraz polski gwarowy - pejak - kogut

straga - prwd. od języka włoskiego - strada - ulica - świat, droga, ulica

POCHODZENIE SŁÓW

litewski siela, starogórnoniemiecki sela, staroangielski seola, wywodzi się od pragermańskiego saiwala w znaczeniu dusza. Formant -wa niejasnego pochodzenia

wasiela

podobnie jak angielskie deal, niemickie teil, wywodzi się od pragermańskiego dajla oznaczającego część; w żargonie złodziejskim - udział w zysku; w języku polskim dzielić

dola

kimać

od greckiego koimeterion- miesjce spoczynku, keimai - spoczywać

przejaw etymologii ludowej - powiązanie z imieniem Kaśka - portret carycy Katarzyny znajdował się na sturublówkach

kasiuta

oks

pragermańskie określenie dębu - aiks , ang.oak, niderl.eik, szwedzki ek, duń. eg, niem. Eiche

haza

pragermańskie huza, ang.house, niem. Haus

bihur, bikur

wyraz może pochodzić od Indoeuropejskiego bheugh - zginać, stąd ang. bow - łuk. Ochweśnicka laska, kórej jeden z końców była wygięty służący do wychwytywania chorych gęsi

Tajemnicze liczebniki

jumen, jumny, jomen, jomny

szeźra, szesdra, szeźdra

siemdra, siedemdra, siedemra

dwinia

ohtumera, ośmdra

trinia, trynia

dziewendra, dziewindra

ćfira

dziakonos, dyha

pendra,pindra

secicha, seciacha

kumat, kulor

psułek - rybak psułka - ryba

Mini słownik

kimadło - łóżko

kiruśna - restauracja

pszekimać - przespać

klawo - dobrze, klawy - dobry

agata - gęś

kryso - mięso

pszeknajać - przejść

belaśny - dobry

kumat - duży kawał albo tysiąc

pszyknajać - przyjść

błych - chłop

kurlać - gotować, smażyć

dziakać - dawać

pszytragać - przynieść

lewośno - po cichu

dziabnąć - skrzesać ogień

pyntowa - kiełbasa

lipić - patrzeć, lipo - oko

fingel - pierścionek

rospnajać - rozejść się

ftrajać - zajadać

lipować - szukać

sacher - cukier

gabrych - nauczyciel, gabryszka - nauczycielka

luboszyć - lubić

sacherek - cukierek

Łaniata - Polska

sałość - sól

gitarować - powiadać

łechcić - śmiać się

grypsolić - pisać

skiciuch - chłopak

łechciwy - śmieszny

grzebelucha, drapicha - kura

skiciucha - dziewczyna

haza - dom

łofki - smaczny

słuchcić - słuchać

hopki - pieniądze

łoks - las

styklo sie - znajdować się

jardolić - jechać

mancy - mój, nasz

swynder - dziecko

jarus - tata, jaruska - mama

mance - ja

ślirować - handlować

natachać - przynieść

karyga - dziewczyna

ottochać - otworzyć

kelec - miasto

ślirownica - szkoła

poso - dużo

tryniać - tańczyć

kierkut - świniak

zadulić - zapalić

poso dylo - duża woda

kimać - spać

KULTYWOWANIE TRADYCJI

Pod Kulawą Gęsią

Restauracja Ochweśnicka

Krzysztof Pieczyński - Brakujące słowo, 2007 r.

Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury w Ślesinie - konkursy językowe miejscowej mowy

A. Budzińska, H. Łakomniak - Słownik gwary ochweśnickiej

Zaproszenie

Serdecznie zapraszamy wszystkie skiciuchy i wszystkich skiciuchów do kelca Ślesina na ognisko w łoksie przy plaży. Będziemy ftrajać belaśne, pieczone agaty i psułki. Ognisko rozpocznie się 6 czerwca 2021 r. o godzinie 18.00. Pszykniajajcie wszyscy! Hopki zostawcie w hazy. Czeka nas klawa zabawa. Będziemy tryniać i słuchcić muzyki do rana. Swyndry ze ślirownicy w Koninie