srodki stylistyczne

Środki stylistyczne

opracowała Joanna Miller

spis treści (1)

archaizm

alegoria

inwokacja

dialektyzm

anafora

ironia

kolokwializm

animizacja

epitet

eufemizm

metafora

apostrofa

spis treści (2)

neologizm

symbol

powtórzenie

oksymoron

prozaizm

wykrzyknienie

onomatopeja

przerzutnia

personifikacja

zdrobnienie

pytanie retoryczne

porównanie

zgrubienie

CEL:

alegoria

Podobnie jak symbol - znak rozpoznawczy, ukryte znaczenie, ale określone i jednoznaczne

CEL:

anafora

Rodzaj powtórzenia - na początku kolejnego wersu lub strofy

Szybko, zbudź się, szybko, wstawaj. Szybko, szybko, stygnie kawa! Szybko, zęby myj i ręce! (...)Danuta Wawiłow, Szybko

CEL:

animizacja, czyli ożywienie

Kwiaty (...) wkraczają w nieznaną głąb lasu Bolesław Leśmian, Wiosna

Nadawanie przedmiotom, zjawiskom, pojęciom cech istot żywych (ale nie wyłącznie ludzkich)

CEL:

apostrofa

Bezpośredni zwrot do adresata

Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary? Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary? Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie. Jan Kochanowski, pieśń

CEL:

epitet

określenie rzeczownika

Słońce już gasło, wieczor był ciepły i cichy, Okrąg niebios gdzieniegdzie chmurkami zasłany, U góry błękitnawy, na zachód różany; Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz

CEL:

eufemizm

łagodzi wypowiedź

mijać się z prawdą - zamiast kłamać zasnąć w Panu - zamiast umrzeć urodą nie grzeszy - zamiast brzydki

CEL:

inwokacja

to rozbudowana apostrofa

Litwo, Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie; Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.

CEL:

ironia

wykorzystanie słów, wyrażeń, których dosłowne znaczenie jest inne od intencji autora

Przypomnij sobie wypowiedzi Petroniusza do Nerona... Niby pochlebstwa, a jednak... Henryk Sienkiewicz,Quo vadis

metafora, czyli przenośnia

CEL:

wyrażenie, którego nie można traktować dosłownie

Tam i ci, co bronili, -i ci, co się wdarli, Pierwszy raz pokój szczery i wieczny zawarli. Adam Mickiewicz,Reduta Ordona

CEL:

neologizm

wyraz nowo utworzony, specjalnie na potrzeby wiersza

"Wylazł z rowu Dusiołek, jak półbabek z łoża." Bolesław Leśmian, Dusiołek półbabek= pół + baba

CEL:

onomatopeja

wyraz dźwiękonaśladowczy

Buch – jak gorąco! Uch – jak gorąco!. Julian Tuwim, Lokomotywa

personifikacja, czyli uosobienie

CEL:

nadanie cech typowo ludzkich temu, co człowiekiem nie jest

Spływają krople z ula. Woda z jabłoni kapie. Hej, deszcz po polach hula, Bo nie ma żadnych zmartwień. K.I. Gałczyński, Pieśni

CEL:

porównanie

zestawienie ze sobą dwóch przedmiotów, zjawisk, pojęć ze względu na podobieństwo

wierny jak pies biały jak śnieg zdrów jak ryba

CEL:

powtórzenie

np. anafora, epifora, refren

O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny I pluszcze jednaki, miarowy, niezmienny. Leopold Staff, Deszcz jesienny

CEL:

symbol

wieloznaczny znak rozpoznawczy

Róża w Małym Księciu - symbol miłości, piękna, kobiecości, uczucia

CEL:

zdrobnienie

wyraz pochodny, określenie rzeczy lub osoby mniejszej niż nazwanej słowem podstawowym

Giezłeczkoć tylko dała, a lichą tkaneczkę, Ociec ziemie bryłeczkę W główki włożył. Jan Kochanowski, Tren VII

CEL:

zgrubienie

wyraz pochodny, określenie rzeczy lub osoby większej niż nazwanej słowem podstawowym

Brody ich długie, kręcone wąsiska, Wzrok dziki, suknia plugawa; Noże za pasem, miecz u boku błyska, Adam Mickiewicz, Powrót taty

pytanie retoryczne

CEL:

nie wymaga odpowiedzi, sami sobie na nie odpowiadamy

Róża? Jak wygląda róża? Czy to kwiat? A może kamień? Wisława Szymborska, Nic dwa razy

archaizm

CEL:

Wyraz, który wyszedł z użycia

Już letniczek pisany I uploteczki wniwecz, i paski złocone - Matczyne dary płone. Jan Kochanowski, Tren VII

oksymoron

CEL:

Wyrażenie sprzeczne

Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu Adam Mickiewicz, Stepy akermańskie "ogień krzepnie, blask ciemnieje"

Dialektyzm

CEL:

element językowy charakterystyczny dla danego dialektu, regionalizm

Na pocątku wsędy byli górole, a dopiero pote porobiyli się Turcy i Zydzi. Górole byli tyz piyrsymi »filozofami«. »Filozof« to jest pedziane po grecku. Znacy telo co: »mędrol«. A to jest pedziane po grecku dlo niepoznakiks. Józef Tischner, Filozofia po góralsku

kolokwializm

CEL:

inaczej potocyzm, wyraz lub wyrażenie niedbałe, używane w języku potocznym

nie kumasz facetka

prozaizm

CEL:

wyraz lub wyrażenie z języka potocznego, urzędowego lub naukowego użyte w tekście poetyckim

Chciałem tam wejść, na Heraklita, nie jestem chuchrak ni słabeusz, ale policjant wciąż się pyta – Przepraszam, czy pan jest Orfeusz? Konstanty Ildefons Gałczyński, Ulica Sarg

wykrzyknienie

CEL:

inaczej eksklamacja

"O rety!" "Tam do licha!" "Super!"

przerzutnia

CEL:

przeniesienie końcówki zdania, myśli do następnego wersu

Takci sie mej namilszej Orszuli dostało: Przed oczyma rodziców swoich rostąc, mało Od ziemie sie co wznióswszy, duchem zaraźliwym Srogiej śmierci otchniona, rodzicom troskliwym U nóg martwa upadła.Jan Kochanowski, Tren V

Wypisz środki stylistyczne z ulubionego wiersza

zastanów się, czy użyłeś dziś któregoś ze środków?

Dziękuję!