Klasa 8. Ekologia

Ekologia

Index

O czym będziemy mówić w tym dziale?

01. Organizm a środowisko.

02. Cechy populacji

03. Konkurencja

04. Drapieżnictwo i roślinożerność

05. Pasożytnictwo

06. Nieantagonistyczne oddziaływania

07. Ekosystem

08. Łańcuchy pokarmowe

09. Obieg materii i energii ekosystemu

01

Organizm a środowisko

Na CoBeZU:1. Pojęcia: ekologia, nisza ekologiczna, siedlisko, czynniki wpływające na organizmy, tolerancja ekologiczna. 2. Zakres tolerncji na wybrane czynniki środowiskowe. 3. Porosty jako wskaźniki czystości powietrza.

Ekologia

oikos + lógos

"Ekologia zajmuje się opisywaniem zależności między organizmami a środowiskiem oraz badaniem wzajemnego wpływu różnych organizmów"

Biologia 8

Nisza ekologiczna - charaktrystyczna

wszystkie wymagania org. względem środowiska

Każdy ma inne potrzeby:

• warunki środowiskowe

temperatura/wilgotność

• zasoby środowiska

pokarm/miejsce gniazdowania

nisza ekologiczna żołędnicy: dostęp do żołęzi, orzechów i owadów, możliwość łatwego schronienia w dziupli jamie,

• powiązania organizmu z innymi organizmami

ilość drapieżników

Siedlisko

obszar, na którym żyje dany osobnik

• cechy geograficzne

ukształtowanie terenu

• klimatyczne

występowanie opadów

siedlisko żołędnicy: Babiogórski Park Narodowy

• glebowe

zawartość soli w glebie

Czynniki wpływające na organizm

Czynniki środowiskowa

ożywione (biotyczne) nieożywione (abiotyczne)

• temperatura
• wilgotność powietrza
• nasłonecznienie
• stężenie gazów oddechowych
• zawartość soli mineralnych
• ukształtowanie terenu

• organizmy tego samego gatunku
• organizmy innego gatunku

Zakres tolerancji

to zakres wartości czynnika środowiska, w którym może przeżyć dany organizm

Zakres tolerancji

rzekotka

sosna

Organizmy wskaźnikowe o wąskim zakresie tolerancji

Przypomnienie ostatniej lekcji:

02

Cechy populacji

Na Co BeZU:

1. Definicja populacji. 2. Sposób odreślenia liczebności i zagęszczenia. 3. Czynniki wpływające na liczebność populacji. 4. Rozmieszczenie populacji. 5. Struktura wiekowa i płciowa.

Populacja

grupa osobników danego gatunku, żyjąca na danym obszarze w tym samym czasie

struktura wiekowa

liczebność

struktura przestrzenna

cechypopulacji

zagęszczenie

struktura płciowa

liczebność

liczba wszystkich osobników danego gatunku występujących na określonym obszarze w tym samym czasie

zagęszczenie

liczba wszystkich osobników danego gatunku przypadających na określoną jednostkę powierzchni lub objętości w określonym czasie. np 50 pantofelków na 1 decymetr sześcienny jeziora 7,8 sztuki lisa na 1000 ha Polski

Co wpływa na liczebność i zagęszczenie?

rozrodczość

liczba potomstwa wydanego na świat w określonym czasie

Zależna od: - dostępności pokarmu - jak często dany gatunek przystępuje do rozrodu - ile potomstwa może wydać na świat

śmiertelność

liczba osobników danej populacji, które umarły w określonym czasie

Śmiertelność dobowa na Koronawirusa w Polsce w 2020r

- wiek - stan zdrowia - ilość pokarmu - obecność wrogów

migracje

przemieszczanie się osobników między populacjami.

emigracja = opuszczenie imigracja = dołączenie

struktura przestrzenna

osobniki mogą żyć pojedyńczo lub po kilka w różnych odległościach od siebie

osobniki żyją w niemal jednakowych odległościach od siebie

osobniki żyją w grupach oddalonych od siebie

owady, rośliny rozsiane przez wiatr

owady społeczne (pszczoły, mrówki), ławice

drapieżniki

dogodne warunki tereny łowieckie

Lepiej samemu czy w grupie?

Lepiej samemu czy w grupie?

za przeciw

• konflikty wewnątrz gatunkowe
• dzielenie pożywienia
• hierarchia
• łatwiej rozprzestrzeniają się choroby

• wspólne polowania
• łatwiej odeprzeć atak
• łatwiej opiekować się potomstwem

struktura płciowa

stosunek osobników żeńskich do męskich

struktura wieku

młodzieńczy rozrodczy starczy

stosunek osobników w poszczególnych okresach rozwojowych

Przypomnienie z ostatniej lekcji:

03

Konkurencja

Na CoBeZU:1. Podasz rodzaje zależności między organizmami. 2. Określisz zasoby, o które organizmy konkurują. 3. Określisz wpływ konkurencji na organizmy.

Rodzaje oddziaływań

antagonistyczne nieantagonistyczne

oddziaływanie ujemne oddziaływanie dodatnie (jedna strona stratna) (brak straty)

mutualizm

konkurencja

komensalizm np. hiena (+), pożywiający się lew (0)

roślinożerność

pasożytnictwo

mięsożerność

Gdzie powinno się znaleźć?

rys. Anna Żertka

Konkurencja

rywalizacja między osobnikami o zasoby środowiska

wewnątrz gatunkowa międzygatunkowa

(między osobnikami tego samego gatunku) (między osobnikami różnych gatunków)

rys. Anna Żertka

O co konkurują rośliny?

Zasoby środowiska, o które mogą konkurować rośliny:

- światło (wyżej)- woda (system korzeniowy) - sole mineralne (j.w.) - owady zapylające (zapach, kolor) - zwierzęta roznoszące nasiona (wyspecjalizowane organy np. rzepy)

O co konkurują zwierzęta?

Zasoby, o które mogąkonkurować zwierzęta:

- pokarm, - woda, - partner do rozrodu, - hierarchia, - terytorium, - miejsce na schronienie.

Skutki:

przetrwają tylko silniejsze gatunki wyparte gatunki muszą szukać innego terytorium lub pożywienia

zachowania agresywne -> śmierci migracja ustalenie hierarchii

film o konkurencji

Jak wygrać konkurencję?

o partnerkę

o teren

o pożywienie

o miejsce gniazwodania

o sole mineralne

04

Drapieżnicwto i roślinożerność.

Na CoBeZU:1. Podasz znaczenie drapieżników i rośliożerców w środowisku. 2. Wymienisz przystosowania organizmów do drapieżnictwa i roślinożerności.

Drapieżnictwo i roślinożerność

Jaki typ oddzialywań międzygatunkowych? dlaczego?

ofiara = pokarm dla drapieżnika roślina = pokarm dla roślinożercy

Przystosowania drapieżników

Strategie polowania

Jak nie dać się zjeść?

Na podstawie rysunków wymień przystosowania zwierząt do roślinożerności.

Jak nie dać się z j e ś ć

Znaczenie roślinożerców:

- doprowadza do osłabienia bądź śmierci rośliny,- pobudzają do wzrostu; - umożliwiają rozwój słabszych osobników; - zapobiegają zarastanie łąk; - umożliwiają większy dostęp światła; - roznoszą nasiona

05

Pasożytnictwo

Na CoBeZU:1. Rodzaje pasożytów. 2. Przystosowania organizmów do pasożytnictwa. 3. Wpływ pasożytów na inne organizmy.

Jaki typ oddziaływań międzygatunkowych? dlaczego?

Pasożytnoctwo

pasożyt żywiciel =gospodarz

Podział świata pasożytów

Podaj nazwę tych grup. Wyjaśnij jakie organizmy tam przypiszesz i dlaczego.

Przystosowania do pasożytnictwa

Pasożyty są "beee..." czy "cacy"? znaczenie pasożytów:

double boubble pasożyt - drapieżnik

Play

06

Nieantagonistyczne zależności między gatunkami

Na CoBeZU:1. Nieantagonistyczne zależności między gatunkowe 2. Róznica między mutualizmem a komensalizmem. 3. Rozwinięcie terminów: mutualizm, protokooperacja, symbioza, komensalizm

Nieantagonistyczne oddziaływania

mutualizm (+,+) komensalizm (+, 0)

Pojawia się wtedy, gdy jeden z organizmów odnosi korzyści z obecności drugiego, natomiast drugi nie odnosi ani korzyści, ani strat.

symbioza protokooperacja

mutualizm obligatoryjny mutualizm fakultatywny

niezbędna do przeżycia obydwu stronom

nie jest konieczny do przeżycia

Przyporządkuj opisaną współpracę (kliknij na zdjęcie) do odpowiedniej kategorii zachowań nieantagonistycznych.

symbioza

protokooperacja

symbioza protokooperacja komensalizm

Ćwiczenia

Uwaga!Kartkówka

07

Czym jest ekosystem?

Na CoBeZU:1. Definicja ekosystemu. 2. Ożywione i nieożywione elementy ekosystemu. 3. Sposoby wykorzystania ekosystemów przez człowieka. 4. Zmiany zachodzące w ekosystemie.

Ekologia

oikos + lógos

"Ekologia zajmuje się opisywaniem zależności zachodzącymi w ekosystemie"

ekosystem

Title 2

Tle 3

Ekosystem =

biocenoza + biotop

zbiór elementów ożywionych: wszystkie populacje i oddziaływania między nimi

zbiór elementów nieożywionych: woda, gleba, skały, warunki klimatyczne

biom

biosfera

Title 2

Tle 3

rodzaje ekosystemów

naturalne sztuczne

bez ingerencji człowieka przekształcane przez człowieka

Title 2

Tle 3

Sukcesja

proces stopniowych zmian ekosystemu

sukcesja pierwotna

setki, miliony lat wydmy, skały

sukcesja wtórna

na teranach zmienionych przez człowiekanieugory, po pożarach

Info

rodzaje ekosystemów

ze względu na biotop

wodne lądowe

Title 2

Tle 3

jeziora

sawanny

łąki

stawy

morza

lasy

stepy

oceany

torfowiska

akwaria

sady

ekosystem

08

Zależności pokarmowe

Na CoBeZU:1. Poziomy pokarmowe występujące w ekosystemach. 2. Łąńcuchy i sieci pokarmowe. 3. Wpływ zależności pokarmowych na funkcjonowanie ekosystemu.

zależność, w której jeden organizm stanowi pożywienie dla innego

Zależności pokarmowe

Łańcuch pokarmowy

Uporządkowany ciąg gatunków, w którym każdy organizm jest zjadany przez następny.

Ułóż we właściwej kolejności organizmy w łańcuchu pokermowym

organizmy, które w podobny sposób pozyskują pokarm

Sieć pokarmowa

w przyrodzie istnieje wiele organizmów, które odżywiają się jednym rodzajem pokarmu -> łańcuchy przeplatają się

Przyporządkuj organizmy występujące w sieci pokarmowej odpowiednim poziomom troficznym.

Gdzie człowiek i kura?

konsumenci III rzędu

konsumenci II rzędu

konsumenci I rzędu

producenci

lew

antylopa

Ćwiczenie 1

mszyca

biedronka

Połącz w pary nazwy konsumentów II rzędu i roślinożerców, którzy w środowisku naturalnym mogliby stanowić ich ofiary

dzik

wilk

bocian biały

winniczek

sosna

Ćwiczenie 2

kornik

dzięcioł

Uszereguj organizmy zgodnie z ich miejscami w łańcuchu pokarmowym. Nazwę producenta umieść na górze.

sokół

Równowaga dynamiczna ekosystemu

producenci

konsumenci I rzędu

destruenci

konsumenci II rzędu

constans <- procesy naturalnej regulacji

gdzie łatwiej o równowagę i dlaczego?

W jaki sposób można zaburzyć równowagę ekosystemu?

Info

Ćwiczenie 1: Poniższy schemat przedstawia sieć troficzną lasu. Przeanalizuj ją i wypisz dwa najdłuższe i dwa najkrótsze łańcuchy pokarmowe. Nazwij poziomy troficzne.

Ćwiczenie 2: Znajdź wsród liter nazwy roślin i zwierząt, a następnie uzupełnij poniższe łańcuchy pokarmowe znalezionymi nazwami.

Obieg materii i energii ekosystemów

09

W jaki sposób materia krąży w ekosystemie? W jaki sposób energia przepływa w ekosystemie?

Na dobry początek...

Wypisz pokazane w filmie sieci troficzne.W jaki sposób materia krąży w ekosystemie?

Rośliny (i inni producenci) wiążą świat materii nieożywionej ze światem materii żywej. Z prostych substancji nieorganicznych - węgla i wody, tworzą materię organiczną, która buduje ich ciała. W postaci pokarmu ta materia organiczna wędruje wzdłuż łańcucha pokarmowego ostatecznie docierając do destruentów. Destruenci rozkładają materię organiczną na nieorganiczną - sole mineralne i wodę. Cykl się zamyka...

Organizmy samożywne

Wytwarzają pokarm

Kosić trawę, czy nie kosić?Oto jest pytanie (dyskusja) Czy bez słońca możliwe jest życie?

Podstawą funkcjonowania przyrody jest energia słoneczna. 1% -> 150 mld ton biomasy energia -> podtrzymanie procesów życiowych, rozproszenie w postaci ciepła

10% energii

Każdy poziom troficzny zużywa ok.

Energia musi być ciągle dostarczana.

INFO

Subtitle

Subtitle

Powtórzenie:

1. Odnawialne i nieodnawialne zasoby przyrody oraz propozycje racjonalnego gospodarowania tymi zasobami 2. Zagrożenia dla środowiska przyrodniczego.3. Analiza wykresu tolerancji:

Minimalna wartość temperatury dla gatunku A wynosi około …………, a maksymalna dla gatunku B –……………. Optimum dla gatunku A wynosi………………, a dla gatunku B – ………………. To oznacza, że większy zakres tolerancji na temperaturę ma gatunek …… .

5. Cechy populacji: liczebność i zagęszczenie, struktura płciowa, struktura wiekowa, struktura przestrzenna, rozrodczość, śmiertelność 6. Rodzaje oddziaływań między gatunkowych (wraz ze skutkami takiego typu oddziaływań)

Na terenie rezerwatu Grabicz o powierzchni 29 ha żyją łosie: 5 samic (2 stare), 4 samce (2 stare) oraz 11 młodych (6 męskich oraz 5 żeńskich osobników). Oblicz, jakie jest zagęszczenie, struktura płciowa oraz struktura wiekowa w tym rezerwacie łosi.

Podaj dwa przystosowania do zdobywania pokarmu u przedstawionego na fotografii gatunku.

7. Antagonistyczne oddziaływania oraz przystosowania do: roślinożerności drapieżnictwa pasożytnictwa 8. Nieantagonistyczne oddziaływania międzygatunkowe wraz z przykładami (z film). 9 Ekosystem wraz z podziałem na elementy ożywione (biocenoza) i nieożywione (biotop) . 10. Łańcuch pokarmowy oraz poziomy troficznyne

Przyporządkuj organizmy występujące w sieci pokarmowej odpowiednim poziomom troficznym.

konsumenci III rzędu

konsumenci II rzędu

Gdzie człowiek i kura?

konsumenci I rzędu

producenci

12. Obieg energii w przyrodzie

Ułóż łańcuch pokarmowy, do którego ostatniego ogniwa dociera najmniej energii.