Rewolucja i triumf monarchii parlamentarnej w Anglii.

Rewolucja i triumf monarchii parlamentarnej w Anglii w XVII wieku.

Click here to edit this text

Elżbieta I, królowa Anglii i Irlandii, panowała w latach 1558-163. Cóka Henryka VIII i jego drugiej żony Anny Boleyn. Ostatnia z rodu Tudorów. Nazywana Grorianą lub Królową Dziewicą.

Jakub I Stuart – król Szkocji (jako Jakub VI) w latach 1567–1625 i król Anglii w latach 1603–1625. Syn Henryka Stuarta, lorda Darnleya i Marii I Stuart, królowej Szkocji, córki króla Jakuba V Stuarta. Pierwszy król Anglii z dynastii Stuartów. Jego panowanie było początkiem unii personalnej Anglii ze Szkocją.

Karol I Stuart, król Anglii i Szkocji w latach 1625-1649, syn Jakuba I Stuarta, króla Anglii i Szkocji (jako Jakub VI) oraz Anny, córki króla Danii Fryderyka II. Karol był jedynym brytyjskim władcą, który został obalony przez poddanych i ścięty w 1649 roku. W tym samym roku decyzją parlamentu w Anglii zniesiono monarchię i wprowadzono ustrój republikański.

Olivier Cromwell, polityk angielski, główna postać angielskiej wojny domowej, lord protektor Anglii, Szkocji i Irlandii 1653–1658. Cromwell znalazł się na liście 100 najwybitniejszych Brytyjczyków wszech czasów (pozycja 10).

Dyktatura Cromwella

Dyktatura Cromwella. W tym samym roku Anglię ogłoszono republiką (po ang.: commonwealth). Przewodniczącym rządzącej rady został Oliver Cromwell. Ukrócił dążenia warstw plebejskich do zniesienia różnic majątkowych, czym pozyskał sobie poparcie klas zamożnych. Pokonał Irlandczyków i Szkotów, dzięki czemu zjednoczył Wyspy Brytyjskie pod angielską władzą (czego Irlandczycy nigdy nie zaakceptowali). W 1651 r. Cromwell wydał akt nawigacyjny, który nakazywał przywozić towary do angielskich portów na statkach angielskich lub statkach tego kraju, w któiych towar wyprodukowano. Tylko statki angielskie mogły zawijać do portów w angielskich koloniach. Posunięcia te uderzyły w Holandię, stojącą w XVII w. u szczytu potęgi. Holendrzy zareagowali na wydanie aktów nawigacyjnych wypowiedzeniem wojny. Przewaga brytyjskiej floty oraz konieczność przeciwstawienia się mocarstwowym zakusom Francji Ludwika XIV wkrótce skłoniły Holendrów do ugody. Te osiągnięcia tak umocniły autorytet Cromwella, że w 1653 r. ogłosił się „Lordem Protektorem Anglii, Szkocji i Irlandii”. Republika stała się monarchią o cechach ustrojowych przypominających cezariańską dyktaturę. Cromwell zmarł 1658 r.

Chwalebna rewolucja

Działania Karola II, a także jego następcy – Jakuba II, nie uspokoiły sytuacji w kraju, lecz doprowadziły do kolejnych konfliktów z poddanymi. Obu władcom zarzucano zamiar przywrócenia w państwie katolicyzmu jako religii panującej oraz dążenie do wzmocnienia władzy monarszej. Narastający spór doprowadził w 1688 roku do detronizacji króla przez parlament i powołania na tron jego córki Marii i zięcia Wilhelma. Wywodził się on z rządzącej w Holandii protestanckiej dynastii orańskiej. Obejmując władzę w 1689 r., nowi władcy zaprzysięgli Deklarację praw ( Bill of Rights), która ograniczała uprawnienia panującego i rozszerzała prawa parlamentu. Na jej mocy katolicy nie mieli praw do tronu. Dokument został zaakceptowany przez parlament i obowiązuje do dziś. Wydarzenia z lat 1688-1689, nazwane chwalebną ( sławetną ) rewolucją, doprowadziły do utrwalenia monarchii parlamentarnej , wg zasady : „król panuje, ale nie rządzi”. System ten ukształtował się w pełni w XVIII wieku , po połączeniu w 1707 Szkocji i Anglii unią realną. Od tego momentu państwo nazywano Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii, a kolejni panujący posługiwali się tytułem władców Wielkiej Brytanii ( Anglii, Szkocji i Irlandii).

Znaczenie rewolucji

Było różnorodne. Była to pierwsza rewolucja typu burżuazyjnego w Europie, dzięki której do władzy doszły nowe klasy społeczne: burżuazja oraz tzw. nowa szlachta. To zaś przyczyniło się do rozwoju nowego systemu ekonomicznego, czyli kapitalizmu. Najpierw w Anglii, a potem w innych krajach Europy Zachodniej. Ukształtowany w Anglii model monarchii parlamentarnej, w której "król panuje, ale nie rządzi" stał się następnie wzorem dla innych państw europejskich, zwłaszcza w XIX-XX wieku. Na koniec wreszcie podczas rewolucji ukształtowały się stronnictwa polityczne wigów i torysów, które stały się prekursorami tworzonych od końca XVIII pierwszych partii politycznych w poszczególnych krajach. Także model rządów parlamentarnych (wygrywająca wybory partia obejmuje władzę, a premierem zostaje lider tej partii) stała się wzorem do naśladowania na przyszłość dla innych.

Varia

Sprawdź Swoją wiedzę z lekcji o rewolucji angielskiej XVII wieku

Kliknij