Pierwsza wolna elekcja

Pierwsza wolna elekcja

W 1572 roku umarł bezpotomnie król Zygmunt August. Był on ostatnim przedstawicielem dynastii Jagiellonów na polskim tronie. Król nie pozostawił dziedzica, ani nie wskazał następcy, dlatego szlachta musiała zdecydować, kto ma zostać nowym królem. Na zwołanym zaraz po śmierci króla sejmie szlachta z Polski i Litwy podjęła decyzję, że sama wybierze nowego monarchę. Postanowiono, że każdy szlachcic ma prawo oddać głos na swojego kandydata pod warunkiem, że osobiście przybędzie na elekcję, czyli wybory. Taki sposób wyboru króla nazwano wolną elekcją. Wszystkie elekcje przeprowadzano na polu elekcyjnym niedaleko Warszawy. Wolna elekcja była jednym z najważniejszych praw szlacheckich.

Gdzie wybierano króla?

Króla szlachta wybierała na specjalnie wyznaczonym do tego polu niedaleko Warszawy. Pole to otoczone zostało wałem ziemnym, a wejścia na nie strzegły straże. Pilnowały one, aby nikt nie wchodził z bronią palną. Wewnątrz pola, wzdłuż wałów, szlachta ustawiała się w odpowiednim porządku – każde województwo miało swoje wyznaczone miejsce. W osobnej części pola budowano specjalne drewniane pomieszczenie – szopę senatorską. Obradowali w niej senatorowie, którzy słuchali przemówień i propozycji posłów reprezentujących kandydatów do tronu Rzeczypospolitej (kandydaci nie przyjeżdżali osobiście). Po wysłuchaniu wszystkich posłów prymas, w asyście innych senatorów, obchodził całe pole. Pytał o zdanie szlachtę z poszczególnych województw i spisywał liczbę głosów oddanych na każdego kandydata. Na koniec prymas, jako najważniejszy senator, ogłaszał, który kandydat uzyskał najwięcej głosów i został wybrany na króla.

Pierwsza wolna elekcja - kandydaci

Jan III Waza – król Szwecji - mąż Katarzyny Jagiellonki

Car Iwan IV Groźny – popierała go część szlachty litewskiej i ruskiej

Arcyksiążę Ernest Habsburg – syn cesarza Maksymiliana II- miał poparcie części magnaterii

Henryk Walezy – brat króla Francji Karola IX Walezjusza- brał udział w rzezi hugenotów podczas Nocy św. Bartłomieja - popierała go część hierarchii kościelnej

Pacta conventa

Artykuły henrykowskie

Obawiano się , że nowy monarcha może naruszyć porządek prawny Rzeczypospolitej. Dlatego spisano artykuły, które zawierały najważniejsze zasady ustrojowe Rzeczypospolitej

A co to za skandal? Król Walezy ucieczkę urządza ...

Stefan Batory kolejny król elekcyjny

Po ucieczce Henryka do Francji szlachta miała nadzieję, że powróci on do Rzeczypospolitej. Po ponad roku oczekiwania zdecydowano jednak przeprowadzić drugą elekcję. Szlachta okrzyknęła królem Polski Annę Jagiellonkę, siostrę króla Zygmunta Augusta. Jednocześnie wysłano poselstwo na Węgry do księcia Siedmiogrodu Stefana Batorego, ofiarowując mu koronę Rzeczypospolitej pod warunkiem poślubienia Anny Jagiellonki. Batory szybko zdecydował się na ślub, mimo że Anna miała już 53 lata i była od niego o dziesięć lat starsza. Na początku 1576 roku Batory przybył do Krakowa na koronację.

Wolna elekcja groźna dla państwa?

Wprawdzie wolna elekcja miała dać szlachcie możliwość wyboru na króla najlepszego kandydata, okazało się jednak, że niosła z sobą wiele niebezpieczeństw. Okres bezkrólewia był groźny dla państwa, ponieważ brak władcy mogli wykorzystać sąsiedzi, rozpoczynając w tym czasie wojnę. Ale niebezpieczny mógł być również sam wybór nowego króla. Zdarzało się w późniejszych latach, że szlachta wybierała kilku kandydatów, co prowadziło do wojen domowych. Władzę zdobywał wówczas najsilniejszy z kandydatów.

Źródła:

https://epodreczniki.pl/a/pierwsze-wolne-elekcje/DebDrgv4uhttps://www.youtube.com/watch?v=6qW4lz9iH5I&t=50s https://www.youtube.com/watch?v=KE3YxOtIYEc https://www.youtube.com/watch?v=GmYWJMjUgTQ https://www.youtube.com/watch?v=Yu3hZPttV98a