Bliski Wschód - kultura i gospodarka

Bliski Wschód-kultura i gospodarka

1.7

Dział I Azjakl.VIII

Z czym Wam się kojarzy BLISKI WSCHÓD? ISLAMEM ROPĄ NAFTOWĄ GORĄCYM KLIMATEM KONFLIKTY ZBROJNE

Bliski Wschód to nie kraj, lecz region geograficzny położony w Azji, skupiający większości muzułmańskie kraje. Z wielu powodów jest to także region niekończących się konfliktów zbrojnych. Jest tam mnóstwo ropy naftowej!!!

Bliski Wschód- region geograficzny leżący na styku południowo-zachodniej Azji, Europy i Afryki nad ZATOKĄ PERSKĄ Bliski Wschód obejmuje on głównie państwa położone w południowo-zachodniej Azji plus Egipt i Turcja.

Do krajów zaliczanych do Bliskiego Wschodu należą Kraje ARABSKIE I NIEARABSKIE: Arabia Saudyjska, Bahrajn, Cypr, Egipt (kraj Afrykański), Irak, Iran, Izrael, Jemen, Jordania, Katar, Kuwejt, Liban, Oman, Syria, Turcja, Zjednoczone Emiraty Arabskie oraz Autonomia Palestyńska oraz nieuznawane za odrębne państwo, terytorium Kurdów (Kurdystan) na terenie ogarniętej wojną domową Syrii.

1.Egipt-Kair 2.Izrael-Jerozolima 3.Liban-Bejrut 4.Syria-Damaszek 5.Jordania-Amman 6.Turcja-Ankara 7.Irak-Bagdad 8.Iran-Teheran 9.Kuwejt-Kuwejt 10. Arabia Saudyjska-Rijad 11.Bahrajn-Manama 12.Katar-Doha 13.ZEA-Abu Zabi 14.Oman-Maskat 15.Jemen-Sana 16.Cypr-Nikozja 17.Autonomia palestyńska-Ramallah-4 I 2013r. (status nie jest do końca uregulowany )

W Azji Południowo-Zachodniej dominują wyżyny i góry. Na północy regionu występuje pas wysoko wzniesionych wyżyn, ograniczonych łańcuchami młodych gór fałdowych. Na Półwyspie Azja Mniejsza leży Wyżyna Anatolijska przechodząca ku wschodowi w Wyżynę Armeńskąi rozległą, leżącą na południe od Morza Kaspijskiego Wyżynę Irańską. Wyżyny zamykają od pólnocy Góry Pontyjskie, Kaukaz i Elbrus, a od południa góry Taurus i Zagros. Na Wyzynie Armeńskiej swój początek bierze rzeka Eufrat, a zgór Taurus wypływa Tygrys. Obie te rzeki płyną na południowy-wschód od Zatoki Perskiej i zasypują zapadlisko przedgórskie tworząc Nizinę Mezopotamską. Półwysep Arabski prawie w całości zajmują wyżyny.

Region ten ma wyraźne granice morskie. Azję Mniejszą (1) od północy oblewają wody Morza Czarnego (2), od północnego zachodu cieśniny Bosfor (3) i Dardanele (4) oraz Morze Marmara (5), a od zachodu wody Morza Śródziemnego (6).

Półwysep Arabski oblewają wody Morza Czerwonego (1) , Zatoki Adeńskiej (2), Morza Arabskiego (3) i głęboko wciętej w ląd Zatoki Perskiej (4) . Wschodnią granicą regionu jest linia graniczna między Iranem a Afganistanem (choć spotyka się też opracowania włączające Afganistan do państw Bliskiego Wschodu). Od Afryki Azję Południowo-Zachodnią oddziela umowna granica, jaką jest Kanał Sueski (5).

Kapadocja na Wyżynie Anatolijskiej w środkowej Turcji słynie z oryginalnych form skalnych wyrzeźbionych przez wiatr i wody płynące w miękkich skałach wulkanicznych

Na Wyżynie Armeńskiej (1) swój początek bierze rzeka Eufrat (2), a z gór Taurus (3) wypływa Tygrys (4). Obie te rzeki płyną na południowy-wschód do Zatoki Perskiej (5) i zasypują zapadlisko przedgórskie, tworząc Nizinę Mezopotamską (6).

Łańcuch górski Elburs przekracza wysokość 5 tys. m n.p.m.; rozciąga się na północy Iranu i monumentalnie góruje nad stolicą tego kraju – Teheranem

Dwa elementy środowiska przyrodniczego Azji Południowo-Zachodniej – klimat i wody – wpływają na rozmieszczenie ludności i określają możliwości gospodarczego wykorzystania tego regionu. Obszary leżące wokół Morza Śródziemnego i Morza Czarnego znajdują się w zasięgu klimatu podzwrotnikowego wilgotnego (śródziemnomorskiego).

Wnętrze Półwyspu Azji Mniejszej, tereny wyżynne i górskie mają klimat podzwrotnikowy suchy z wysoką temperaturą powietrza latem i mroźnymi zimami w partiach wyżej położonych.

Półwysep Arabski i południowe wybrzeża regionu objęte są klimatem zwrotnikowym suchym. Latem średnia temperatura powietrza sięga tam 30–33°C, zimą ok. 15°C, a roczna suma opadu nie przekracza 100 mm.

W zasięgu wpływu klimatu śródziemnomorskiego występują jedynie krótkie cieki wodne. Ważną rzeką w pasie wschodniego wybrzeża nad Morzem Śródziemnym jest Jordan przepływający przez jezioro Genezaret i uchodzący do Morza Martwego. Na Półwyspie Arabskim brak jest stałych rzek. Sieć wodna w tym regionie wykazuje ścisłe zależności od rocznego rozkładu opadów.

Rzeka Eufrat wypływa z gór w Turcji i dalej płynie po Nizinie Mezopotamskiej przez Syrię i Irak

Wielkie znaczenie w tym regionie mają więc wody wgłębne. Buduje się głębokie studnie i pozyskuje wodę z głębiej zalegających warstw geologicznych. W ostatnich latach powstały też liczne zakłady odsalania wody morskiej.

Plaża nad Morzem Martwym leżącym w najgłębszej depresji na świecie sięgającej 403–430 m p.p.m w zależności od poziomu wody

Północne obszary tego regionu są nawiedzane przez trzęsienia ziemi. Szczególnie tragiczne było trzęsienie ziemi, które nawiedziło zachodni Iran w 1990 roku. Zginęło wówczas blisko 50 tys. ludzi.

Zniszczenia wywołane silnym trzęsieniem ziemi, które wystąpiło w rejonie granicy irańsko-azerbejdżanskiej w 2012 roku

Istotnym elementem spajającym kraje Bliskiego Wschodu jest religia. Nie licząc judaistycznego Izraela i prawosławnego Cypru (część południowa), wszystkie pozostałe kraje regionu należą do rodziny islamu. Sprawa nie jest jednak taka prosta, ponieważ islam dzieli się na dwie główne odnogi, które delikatnie mówiąc, nie darzą się sympatią – Sunnizm i Szyizm. .

Trzy wielkie religie powszechne, które powstały w Azji Południowo-Zachodniej, mają na tym obszarze miejsca święte będące celem pielgrzymek religijnych.

Kaaba to prostokątna, ceglana budowla (sanktuarium) znajdująca się w środku Mekki. Wokoło sanktuarium został wzniesiony Haram, czyli meczet mogący pomieścić 300 tysięcy wyznawców. Kaaba według podań to dzieło Adama, które później zostało przebudowane przez Abrahama i jego syna na wzór Domu Boskiego. Kaaba uznawana jest również za pierwszą budowlę wzniesioną przez człowieka.

Meczet Szacha przy głównym placu w irańskim mieście Isfahan

Celem pielgrzymek chrześcijan jest Ziemia Święta, czyli tereny dzisiejszego Izraela i Palestyny. Najważniejsze miasta to: Jerozolima, Betlejem, Nazaret.

Bazylika Grobu Pańskiego - najważniejsza świątynia chrześcijańska położona w Dzielnicy Chrześcijańskiej na Starym Mieście Jerozolimy.

Dla wyznawców judaizmu istotne są takie miejsca, jak: Jerozolima i Hebron oraz Góra Synaj na półwyspie o tej samej nazwie.

Ściana Płaczu - najświętsze miejsce judaizmu. Ściana Płaczu była celem pielgrzymek i miejscem modlitwy Żydów od wielu wieków.

Wpływ islamu na życie na Bliskim Wschodzie

Islam w istotny sposób wpływa na życie społeczne i gospodarcze w krajach islamskich, stanowiących większość bliskiego wschodu. Do głównych cech należą:

W obszarze gospodarki:

Spożywanie alkoholu jest zabronione, przez co brak jego produkcji i wpływów podatków z akcyzy od alkoholu. Nie je się wieprzowiny przez co rolnictwo nie zajmuje się hodowlą trzody chlewnej. Występują ograniczenia w działalności banków w związku z zakazem lichwy i oprocentowania. W budownictwie nie umieszcza się okien od strony ulicy (ukrycie kobiet), wykształciła się też charakterystyczna architektura sakralna. Rozwija się turystyka związana z koniecznością odbycia pielgrzymki do Mekki. Post związany z Ramadanem ogranicza wydajność pracy. Kobiety są gorzej wykształcone i często nie pracują więc nie generują dochodów dla gospodarki. Toczone wojny z powodów religijnych osłabiają gospodarkę.

Wpływ islamu na życie na Bliskim Wschodzie

W obszarze życia społecznego:

Konieczne jest odbywanie 5-krotnie w ciągu dnia modlitwy, pielgrzymka do mekki i jałmużna na rzecz wdów. Kobiety i dzieci są podporządkowane woli dorosłych mężczyzn z rodziny. Kobiety mają ograniczoną swobodę ubioru, kształcenia i pracy, z reguły nie decydują o tym z kim się zwiążą. Życie seksualne jest bardzo konserwatywne i ogranicza się do małżeństwa. Prawa polityczne kobiet są ograniczone lub wręcz ich nie ma, w niektórych krajach kobiet dotykają także inne zakazy np. prowadzenia samochodu czy podróży bez zgody męża. Wyznawcy islamu w teorii powinni żyć skromnie. Fundamentalizm kwitnący w niektórych krajach prowadzi do ciągłych konfliktów w obrębie islamu jak i z innymi religiami.

Państwa Bliskiego Wschodu leżące nad Zatoką Perską dysponują wielkimi zasobami ropy naftowej i gazu ziemnego. Szacuje się, że w wokół tej zatoki oraz na jej dnie znajduje się 2/3 światowych rezerw ropy naftowej. Obecnie państwa leżące nad Zatoką Perską wydobywają blisko 50% światowej produkcji ropy naftowej.

Największe pola roponośne posiada Arabia Saudyjska. Dużymi zasobami dysponują też Zjednoczone Emiraty Arabskie, Iran, Irak, Kuwejt i Bahrajn, a mniejszymi – Oman i Katar.

Zasoby gazu ziemnego są mniejsze niż ropy naftowej, ale wciąż pozostaje on cennym źródłem energii.

Popyt na ropę naftową i dochody uzyskiwane z jej eksportu skłoniły państwa leżące nad Zatoką Perską do powołania organizacji, która umożliwiałaby wspólną politykę związaną z regulowaniem wielkości wydobycia ropy naftowej i ustalaniem jej cen. W 1960 roku Arabia Saudyjska, Irak, Iran, Kuwejt oraz Wenezuela (państwo spoza regionu) powołały Organizację Państw Eksportujących Ropę Naftową – OPEC (Organization of Petroleum Exporting Countries). Następnie do tej organizacji dołączyły: Katar i Zjednoczone Emiraty Arabskie oraz kilka państw spoza Zatoki Perskiej. Obecnie do OPEC należy 13 krajów.Państwa mające wielkie zasoby ropy naftowej inwestują część zysków w zakłady petrochemiczne i chemiczne. Rozwija się nowoczesne sposoby poszukiwania ropy naftowej przez budowę platform wiertniczych.

Poziom rozwoju gospodarczego państw regionu

Wydawać by się mogło, że posiadanie rozległych zasobów ropy naftowej musi się równać z wysokim poziomem życia i dostatkiem mieszkańców. Wcale tak jednak nie jest. Co prawda niektóre kraje, jak Katar czy Zjednoczone Emiraty Arabskie, należą do ścisłej światowej czołówki i swój dobrobyt zbudowały na ropie. Jednak niektóre kraje posiadające duże zasoby jak Irak czy Iran, wcale nie należy do bogatych państw. Z drugiej strony Izrael, pozbawiony prawie zupełnie zasobów naturalnych, ma drugie najwyższe PKB per capita w regionie.

Poziom rozwoju gospodarczego państw regionu cd.

Gospodarka Izraela rozwija się mimo braku zasobów ropy naftowej, dzięki jednoznacznemu wspieraniu wolnego rynku oraz rozwojowi licznych nowoczesnych sektorów gospodarczych jak przemysł zbrojeniowy czy high-technology. Mimo bardzo trudnych warunków geograficznych, doskonale rozwinięte jest rolnictwo. Izrael jest też znany z doskonałej organizacji pracy.

Poziom rozwoju gospodarczego państw regionu cd.

Niektóre kraje jak np. Zjednoczone Emiraty Arabskie, mimo iż zbudowały swój dobrobyt na ropie naftowej, wiedzą, że petrodolary nie będą wiecznie zasilać ich budżetów. Z tego powodu inwestują w rozwój przemysłu i usług, aby rozwinąć także inne niż związane z wydobyciem ropy, sektory gospodarcze. W Zjednoczonych Emiratach Arabskich dynamicznie rozwija się turystyka, wykorzystująca doskonałe warunki naturalne (bardzo ciepło, brak opadów, ciepła woda). Dubaj staje się popularnym kierunkiem wypoczynkowym.

Turystyka w Dubaju kwitnie

Burj Al Arab (w wolnym tłumaczeniu Wieża Arabów) - 27-piętrowy, nowoczesny hotel, zbudowany w kształcie żagla i usytuowany na sztucznej wyspie.

W Dubaju – stolicy jednego z emiratów arabskich – powstały sztuczne wyspy, które są zabudowane wieżowcami, utworzyły one luksusowe dzielnice biznesowo-usługowe.

Bliski Wschód to region, w którym od dziesięcioleci toczą się regionalne konflikty zbrojne. Najdłuższym z nich jest konflikt między Izraelem a państwami arabskimi, który rozpoczął się w 1948 roku, gdy z mocy decyzji Zgromadzenia Ogólnego ONZ Izrael otrzymał 50% obszaru Palestyny. Państwa arabskie nie uznały niezawisłości Izraela i rozpoczął się zbrojny konflikt. Ponadto w regionie także państwa arabskie toczą lokalne wojny.

Konflikty zbrojne na Bliskim Wschodzie

Bliski Wschód jest regionem konfliktów. Przyczynami wybuchu wojen na Bliskim Wschodzie są:

Różnice religijne i fundamentalizm religijny Dysproporcje w rozmieszczeniu zasobów ropy naftowej i gazu ziemnego Rządy dyktatorów Spory o terytorium Niska jakość życia

Do przykładów konfliktów zbrojnych należą:

Izrael kontra reszta świata” – konflikt religijny. Izrael (judaizm) otoczony jest przez państwa arabskie (islam), dla których istnienie Izraela na terenie Ziemi Świętej jest niemożliwe do zaakceptowania. Nadrzędnym celem jest więc zgładzenie Izraela. Jednak dzięki doskonałej organizacji, wyszkoleniu wojsk i nowoczesnemu wyposażeniu armii oraz wsparciu zagranicznemu, Izrael przetrwał już kilka wojen wymierzonych w jego istnienie, za każdym razem zadając ciężkie ciosy swoim przeciwnikom (wygrywając większość wojen, a nawet powiększając swoje terytorium).

Spór Izraelsko-Palestyński – konflikt religijno-terytorialny. Izrael sukcesywnie zasiedla tereny kontrolowane przez Autonomię Palestyńską i uniemożliwia jej upaństwowienie się. Palestyńczycy dokonują z kolei ciągłych ataków terrorystycznych na Izrael.

Konflikt Iracko-Irański – konflikt terytorialno-surowcowy. Szczytem konfliktu była wojna toczona w latach 1980-1988. Irak rości sobie pretensje do przygranicznych, zasobnych w ropę naftową terenów Iranu. Zakończony status quo.

Do przykładów konfliktów zbrojnych należą cd.:

Arabska wiosna – konflikt polityczny o znamionach wojny domowej. Seria wydarzeń od 2011 roku, dążenie ludności niektórych krajów do demokratyzacji życia publicznego, o najostrzejszym na terenie Egiptu, Jemenu i Syrii, zakończone obaleniem rządu Egiptu i wojną domową w Syrii, a w konsekwencji powstaniem ISIS oraz masowymi protestami i zmianami politycznymi w innych krajach regionu..

I Wojna w Zatoce Perskiej – konflikt terytorialno-surowcowy. Irak próbował zająć Kuwejt i przejąć jego zasoby naturalne, w obronie którego stanęła armia amerykańska, a Kuwejt został obroniony.

Wojna domowa w Syrii – konflikt polityczny, wojna domowa. Toczona od 2011 wojna między rebeliantami, a autorytarnym rządem Syrii z separatystycznymi dążeniami mniejszości Kurdyjskiej oraz powstaniem państwa ISIS na terenie Syrii i Iraku. Celem wojny jest obalenie (lub dla innych stron – utrzymanie) dyktatorskich władz Syrii oraz pokonanie ISIS. Kurdowie dążą do niepodległości.

Do przykładów konfliktów zbrojnych należą cd.:

Wojna z Państwem Islamskim (ISIS) – wojna z terroryzmem. ISIS powstało w 2013 na terenie ogarniętej chaosem Syrii oraz osłabionym Iraku. Międzynarodowa koalicja podjęła bombardowania oraz wspierała kontrofensywy Kurdyjską i Iracką, a ISIS zostało ostatecznie znacząco osłabione i de facto pokonane w 2017 r.

Interwencje zbrojne Stanów Zjednoczonych – znaczenie polityczne i surowcowe – ofensywa przeciwko ISIS, udział w I i II Wojnie w Zatoce Perskiej, okupacja Iraku, rozmieszczenie wojsk w Arabii Saudyjskiej, Turcji i Kuwejcie. Amerykanie dbają o swoje interesy w regionie Bliskiego Wschodu niosąc wolność, ale też pilnując by sprzedaż ropy do USA nie napotykała istotnych przeszkód.

PRACA DOMOWA

Kliknij na domek, karta otworzy Ci się w nowym oknie; odpowiedzi zapisz w zeszycie i odeślij. Nie wykonujemy tylko tej części zadania gdzie należy zaznaczać na mapie.