Kochanowski_fraszki2

JanKochanowski

FRASZKI

spis treści

Fraszka

"O doktorze Hiszpanie"

"Do gór i lasów"

"Na dom w Czarnolesie"

"O żywocie ludzkim"

"O żywocie ludzkim"

"Na lipę"

"Na zdrowie"

Podsumowanie

FRASZKA

Niewielkich rozmiarów kunsztowny utwór poetycki o różnorodnej tematyce, często żartobliwy, oparty na dowcipnym i zaskakującym pomyśle, zakończony puentą.

NOTATKA!

Skąd wzięło się pojęcie "fraszka"?

Wprowadził ją do literatury polskiej Jan Kochanowski. Słowo to wziął poeta z języka włoskiego – w którym „frasca” miała kilka znaczeń. Pierwotnie i dosłownie znaczyła tyle, co „gałązka pokryta liśćmi”, ale też „drobiazg”, „żart”, „figielek”, a więc coś błahego, niezbyt poważnego – również w odniesieniu do rzeczy pisanych. I ciekawe, że słowem „frasca” określano też niezbyt poważnego człowieka.

Do jakiego rodzaju literackiego zalicza się FRASZKA?

Do LIRYKI. Decyduje o tym obecność podmiotu lirycznego, jego refleksje.

Skąd wywodzi się FRASZKA?

Z antyku - to kolebka wielu gatunków literackich. Starożytnym poprzednikiem fraszki był epigramat (krótki utwór literacki w formie i treści podobny do fraszki, ale też swą genezą związany z napisami nagrobnymi) – gatunek bardzo popularny w literaturze greckiej, jak i rzymskiej. Jego mistrzem był Marcjalis.

O czym są FRASZKI?

Opowiadają właściwie o wszystkich sferach życia: o ludzkich wadach, przywarach i słabościach, ale też o miłości, pokazują scenki obyczajowe czy zdarzenia w krzywym zwierciadle. Często zawierają również rozważania filozoficzne i ironiczne refleksje o życiu ludzkim.

UWAGA TECHNICZNA!!!

Na slajdach z fraszkami trzeba odblokować głos

"Na dom w Czarnolesie"

Fraszka ta to monolog liryczny poety, który zwraca się bezpośrednio do Boga . Zawdzięcza mu wszystko, traktuje jako swojego dobroczyńcę, któremu może powierzyć swoje sekrety. Dla poety najważniejsze jest czyste sumienie, zdrowie i ludzka życzliwość. Nie potrzebuje bogactwa, wystarczy mu skromny dom rodzinny, przyjemne otoczenie i brak trosk materialnych.

PRZECZYTAJ WIĘCEJ

"Na lipę"

Fraszka zawiera motyw pochwały piękna i dobroczynnego wpływu przyrody na ludzką psychikę.Podmiotem lirycznym jest lipa. Drzewo zwraca się do przechodnia, zachwalając odpoczynek w cieniu jego rozłożystych gałęzi. Tam gość znajdzie ciszę, ukojenie, miły chłodek, upajający zapach i wdzięczny ptasi szczebiot. Lipa jest dla właściciela prawdziwym skarbem, cenniejszym niż złoto. Utwór jest pochwałą życia zgodnego z naturą, które zapewnia człowiekowi harmonię i bezpieczeństwo. Piękno przyrody pozwala zapominać o codziennych troskach.

Gościu, siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie! Nie dójdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie, Choć się nawysszej wzbije, a proste promienie Ściągną pod swoje drzewa rozstrzelane cienie. Tu zawżdy chłodne wiatry z pola zawiewają, Tu słowicy, tu szpacy wdzięcznie narzekają. Z mego wonnego kwiatu pracowite pszczoły Biorą miód, który potym szlachci pańskie stoły. A ja swym cichym szeptem sprawić umiem snadnie, Że człowiekowi łacno słodki sen przypadnie. Jabłek wprawdzie nie rodzę, lecz mię pan tak kładzie Jako szczep napłodniejszy w hesperyskim sadzie.

"O doktorze Hiszpanie"

Poeta ukazał w tej fraszce życie na dworze królewskim, nastrój wesołej zabawy, suto zakapianej alkoholem. Bohatrem jest zaprzyjaźniony z Kochanowskim Piotr Roizjusz, Hiszpan, profesor prawa w Akademii Krakowskiej, a także lekarz i poeta.

"O żywocie ludzkim"

We fraszce tej poeta wyraża zadumę nad życiem, miejscem i rolą człowieka w świecie. Człowiek bynamniej nie jest panem samego siebie, a tym bardziej panem świata i natury. Władzę nad nim ma wszechpotężna, kierująca się niezrozumiałymi dla niego prawami i bardzo zmienna siła - Fortuna - Los. Włada ona wszystkimi ziemskimi dobrami, które przez to są nietrwałe i przemijające (tak jak ludzkie życie).

PRZECZYTAJ WIĘCEJ

"Na zdrowie"

Podmiot liryczny zwraca się bezpośrednio do zdrowia nazywając je "szlachetnym". Zaznacza, że ludzie nie znają jego wartości, nie szanują go, póki go nie stracą. Dopiero wtedy je doceniają. Poeta wymienia to, co ludzie uważają za wartościowe: bogactwo, młodość, uroda, stanowiska, władza. Jednak warunkiem korzystania z tych dóbr jest zdrowie, jest ono najwyższą i najcenniejszą wartością.

PRZECZYTAJ WIĘCEJ

"Do gór i lasów"

To fraszka o charakterze autobiograficznym. Podmiot liryczny pod wpływem obserwowanego krajobrazu wspomina dawne wydarzenia. Utwór rozpoczyna się apostrofą do gór i lasów, które są symbolem nieprzemijalności, trwałości, stałości.Kochanowski wspomina też kolejne etapy swojego życia zawodowego. Najpier uczeń, potem rycerz, dworzanin, ksiądz (nie przyjął święceń kapłańskich). Podmiot liryczny uważa, że człowiek sam wpływa na koleje swojego życia. W ostatnich słowach "Co będzie" Kochanowski widzi nadchodzącą starość, ale nie widać tu rozpaczy, ale radość z dobrze przeżytych lat.

PRZECZYTAJ WIĘCEJ

Dziękuję

Anita Czernik-Kubiak