Klasa I 2.2.Demokracja ateńska

Klasa I 2.2

Demokratyczne Ateny

Starożytni Grecy nazywali swój kraj Helladą, a siebie Hellenami. Mówili tym samym językiem i wierzyli w tych samych bogów. Mieli poczucie wspólnoty, potrafili zjednoczyć się w sytuacji zagrożenia. Mimo to nie stworzyli jednego państwa, lecz wiele małych miast‑państw, zwanych polis. Do największych należały Ateny i Sparta.

• Odczytaj z mapy nazwy mórz oblewających Grecję.
• Podaj nazwy trzech wysp zamieszkanych przez Greków.
• Pokaż na mapie Ateny i Spartę.
• Odczytaj nazwy krain, w których znajdowały się te miasta.
• Przyjrzyj się mapie i wyjaśnij, dlaczego Grecy byli doskonałymi żeglarzami.

Ateny w okresie archaicznym

• Położona w środkowej Grecji Attyka to kraina, która pasma górskie dzielą na trzy równiny. W centrum jednej z nich znajdują się Ateny. Za twórcę polis Ateńczycy uważali mitycznego króla Tezeusza.

Ateny w okresie archaicznym

• W okresie archaicznym władza w Atenach należała do arystokracji - urzędników (archontów), którzy po rocznej kadencji wchodzili w skład Rady Areopagu.
• Arystokraci różnili się od reszty mieszkańców stylem życia, a także wielkością majątku. W związku z tym uzależniali od siebie materialnie uboższych sąsiadów, którzy w okresie nieurodzaju pożyczali od nich zboże pod zastaw mienia, samych siebie lub członków rodzin. Z czasem zjawisko niewoli za długi stało się stało się największym problemem ateńskiego społeczeństwa.
• Jednocześnie w Attyce zachodziły również istotne zmiany społeczne. Część arystokracji zaczęła ubożeć, a grupa obywateli nie należących do niej stopniowo się bogaciła. Rosła liczba zajmujących się rzemiosłem. Zachodzące zmiany powodowały niezadowolenie ludności Aten. Oczekiwano reformy stosunków społecznych, uporządkowania prawa i dostosowania do aktualnej sytuacji.

oligarchia

• Ateny były, obok Sparty, jednym z najważniejszych miast‑państw starożytnej Grecji.
• Początkowo w Atenach panowali królowie. Po upadku monarchii nastał ustrój oligarchiczny, czyli rządy nielicznej grupy obywateli.
• W tym wypadku byli to arystokraci, będący najlepiej urodzonymi obywatelami.
• Ważną rolę odgrywali najwyżsi urzędnicy zwani archontami, którzy dowodzili wojskiem, nadzorowali kult religijny i sądownictwo. Wywodzili się z najznakomitszych rodzin arystokratycznych.
• Po roku sprawowania urzędu wchodzili dożywotnio w skład rady - Rady Areopagu, która zbierała się na wzgórzu boga Aresa, czyli Areopagu.
• Zgromadzenie ludu miało niewiele uprawnień, ale wybierało np. urzędników.
• Praw politycznych nie posiadali cudzoziemcy, zwani metojkami, niewolnicy i kobiety.
• Z czasem archonci wprowadzili nowe prawa.

Drakon

• Drakon- prawodawca ateński, autor pierwszego greckiego pisanego kodeksu prawa karnego i cywilnego. Pochodził z arystokratycznego rodu i w 621 r. p.n.e. został archontem.
• Na wniosek arystokracji przystąpił do uregulowania i spisania praw zwyczajowych, które ze zrozumiałych przyczyn uwzględniały głównie interesy arystokracji i przewidywały bardzo ciężkie kary za naruszenie prawa własności.
• Z tego powodu mawiano o nich, że były pisane krwią (określano je też jako "drakońskie prawo").
• Większość przestępstw Drakon nakazywał karać śmiercią, ale dopuszczał też karę chłosty, pozbawienia praw obywatelskich, sprzedaż do niewoli, karę pieniężną. Nie zróżnicował przestępstw na mniejsze i większe, ale za to rozróżnił zabójstwo umyślne od nieumyślnego (np. w obronie własnej).
• Usankcjonował też obecny w greckiej tradycji zwyczaj formalnego oczyszczania się z przelanej krwi - zarówno mordercy, jak i miejsca, gdzie dokonano zbrodni.

Solon

• Solon 594r. p.n.e urząd archonta, który:
• na początku VI w. p.n.e. sprawił, że o pozycji obywatela nie decydowało arystokratyczne urodzenie, ale stan posiadania: majątek warunkował udział w życiu politycznym miasta, np. możliwość sprawowania urzędów (tylko obywatele o najwyższych dochodach mogli pełnić urzędy, dotąd tylko pochodzenie decydowało o statusie), najbiedniejsi nadal nie mogli sprawować urzędów ale mogli brać udział w zgromadzeniu obywateli
• Solon zniósł niewolę za długi: przywrócił wolność wszystkim, którzy ją w ten sposób stracili, i wykupił Ateńczyków sprzedanych w niewolę za granicę.
• Zakazał brania pożyczek pod zastaw wolności osobistej.

Pizystrat - tyran

• Reformy Solona nie zadowoliły ani biedoty- domagającej się nowego podziału ziem, ani ludziom bogatym który tracili zbyt wiele.
• Doszło do pogorszenia sytuacji w polis.
• Wykorzytsał to przywódca jednego stronnictwa politycznego. Pizystrat ( r. p.n.e.) sięgnął po władzę tyrańską.
• Rządził polis silną ręką, ale zarazem dbał o interesy społeczeństwa.
• wniesiono wiele monumentalnych budowli
• zbudowano wodociągi zaopatrujące miasto
• zatrudnił biedotę i rzemieślników do rozbudowy Aten
• Lata tyranii Ateńczycy wspominali jako złote czasy.Po śmierci Pizystrata władzę objęli jego synowie.
• Doszło do konfliktów między nimi, a niektórymi rodami arystokratycznymi. Wypędzanie jednego rodu arystokratycznego - Alkmeonidów, spowodowało zbrojną interwencję Sparty i obalenie tyranii.
• Po tych wydarzeniach w Atenach zdecydowano o kolejnych reformach, które w 508/507 r. p.n.e. przeprowadził Klejstenes z Alkmeonidów.

Klejstenes - ojciec demokracji

• Reformy Klejstenesa w duzym stopniu zmieniły ustrój Aten i wpłynęły na osateczny kształt polis.
• Klejstenes :nowy podział administracyjny Attyki na 10 fyl, każda z nich składała się z demów, mniejszych okręgów (z każdej fyli wybierano po 50 przedstawicieli do Rady Pięciuset)
• zniósł wszystkie dotychczasowe podziały i związki rodowe - celem było ograniczenie wpływów arystokratów poprzez zerwanie między nimi, a uzależnioną od nich uboższą ludnością.
• powołał Radę Pięciuset, w której skład wchodzili na rok członkowie w wieku co najmniej 30 lat.
• ostracyzm
• Reformy Klejstenesa zapoczątkowały kształtowanie się demokracji. Od tego czasu wszyscy obywatele mieli prawa polityczne. Nabywali je wszyscy mężczyźni wraz osiagnięciem dojrzałości (18r.ż). Warunek posiadania tych praw stanowiło urodzenie z ojca i matki Ateńczyków.

Ostracyzm

sąd skorupkowy. Ateńczycy co roku przeprowadzali głosowanie zwane ostracyzmem. Na glinianych skorupkach (ostrakonach) obywatele wypisywali imię polityka, który ich zdaniem zagrażał demokracji. Ten, którego wskazało najwięcej osób, musiał na 10 lat opuścić Ateny, nie tracił obywatelstwa ani posiadanego majątku. Prawdopodobnie to Klejstenes wprowadził instytucję zwaną ostracyzmem.

DATA

Ostrakon Odczytaj na ostrakonie imię ateńskiego polityka. Tworzy je pierwszych 11 znaków. Pamiętaj, że znak w kształcie kółka z kropką w środku oznacza w greckim alfabecie literkę T.

Perykles

• Perykles dbał, by w życiu politycznym brali udział wszyscy obywatele, nawet najbiedniejsi.
• Wprowadził diety, czyli wynagrodzenie za udział w zgromadzeniu. Dzięki temu rzemieślnicy i rolnicy, którzy na czas obrad zamykali swoje warsztaty i zaprzestawali prac w polu, mogli nie martwić się o utracone zarobki.
• Peryklesowi szczególnie zależało na pięknym wyglądzie miasta. Na okres jego działalności przypada ożywienie kulturowe Aten:

1. Zatrudnił rzeźbiarzy (np. Fidiasza), malarzy, architektów i autora sztuk teatralnych - Sofoklesa.
2. Rozkwit przeżywała filozofia za sprawą Sokratesa.

Perykles

• Perykles ustanowił zasiłek teatralny - najbiedniejsi mogli pozwolić sobie na opłacenie wstępu do teatru. Mogli obcować z kulturą, która propagowała wzorce demokratyczne.
• Był to istotny element wychowania obywatelskiego.
• Z jego inicjatywy powstawały w Atenach nowe gmachy i świątynie. Szczególnie pięknie prezentował się Akropol, najwyżej położona część miasta. Znajdowało się tam wiele wspaniałych świątyń, do których budowy stosowano marmur. Ich wnętrza zdobiły liczne rzeźby.

Perykles

• Dbając o bezpieczeństwo państwa, Perykles rozbudował flotę i wybudował mury obronne, otaczające Ateny wraz z portem w Pireusie.
• Dzięki bogactwu i sile wojskowej ateńska polis stała się wówczas największą potęgą w świecie greckim.

Grecka triera – okręt wojenny z trzema rzędami wioseł. Model w Muzeum Niemieckim w Monachium

Długie mury łączyły Ateny z portem w Pireusie.

Akropol

ufortyfikowane wzgórze, na którym w Atenach znajdował się kompleks świątyń.

SUBTITLE HERE

Społeczenstwo Aten

• obywatelem Aten był rdzenny Ateńczyk – mężczyzna, który ukooczył 20 lat . Perykles w V w. p.n.e. wprowadził dodatkową zasadę – obydwoje rodziców obywatela musiało być Ateńczykami
•  prawa obywateli
•  obowiązki obywateli

Społeczenstwo Aten

• Zgodnie z zasadami demokracji w Atenach każdy mógł żyć wg własnego upodobania.
• Wychowowanie dzieci, stosunki rodzinne uznawano za sprawy prywatne, w które polis nie ingerowała.
• Od obywateli oczekiwano wypełnienia obowiązków wojskowych.
• Na bogatych nakładano świadczenia na rzecz wspólnoty (część kosztów przedstawień teatralnych, wyposażenia okretów wojennych, finansowali poselstwa wysyłane na uroczystości religijne poza Atenami)
• Wszyscy uczestniczyli w kulcie bóstwKto nie zapewnił rodzicom opieki na starość, zaniedbywał rodzinne groby lub lekceważył kult bogów, narażał się na ograniczenie lub utratę praw obywatelskich.

01

Kobiety

02

Metojkowie

03

niewolnicy

Metojkowie

• cudzoziemcy.
• Jeśli przybysz przebywał w Atenach dłużej niż miesiąc, musaił się zarejestrować jako metojk.
• Gdyby niedopełnił tego obowiązku groziło mu sprzedanie w niewolę.
• Za prawo pobytu w polis płacił specjalny podatek. Ponadto podegał wszystkim obowiązkom co obywatele m.in. służba w wojsku.

Niewolnicy

• niewolnicy prywatni - pracowali w kopalniach, kamieniołomach i na polach. W zamożnych domach gotowali, sprzątali, robili zakupy i opiekowali się dziećmi. Niekiedy zezwalano im na samodzielną działalność np. prowadzanie sklepów, warsztatów, w zamian za część zysków.
• niewolnicy państwowi - pełnili funkcję rachmistrzów, archiwistów, woźnych,a także tworzyli oddziały porządkowe. Cieszyli się większą swobodą niż niewolnicy prywatni. Mogli zakładać rodziny i dostawali niewielkie wynagrodzenie na zakup ubrania, wynajęcie mieszkań, żywność.

Kobiety

Kobiety- żony i córki obywateli nie miały żadnych praw politycznych. W Grecji klasycznej traktowano je niezależnie od wieku jako małoletnie. Nie mogły podejmować żadnych działań prawnych bez mężczyzn mających nad nimi władzę, czyli ojców i mężów, a w razie ich braku synów lub innych męskich krewnych.

Malzenstwo w Atenach

• Grecy wcześnie zawierali małżenstwa - kobiety w wieku ok. 14 lat a mężczyźni 18.
• Związek zawierano z inicjatywy mężczyzn, który zwracał się do ojca (w razie braku do opiekuna) z propozycją zaślubin.
• Przed zaręczynami ustalano wartość posagu.
• Ślub miał uroczysty charakter.
• Panna młoda zakładała wspaniałe szaty, ofiarowywała bogom zabawki z dzieciństwa oraz pukiel włosów.
• Jej dom przystrajano kwiatami.
• Po uczcie zorganizowanej przez ojca oblubienicy orszak weselny udawał się do domu męża.
• Pan młody przenosił żonę przez próg, a potem zaczynałą się kolejna uczta, podczas której para otrzymywała prezenty.

Jak funkcjonowała demokracja ateńska? (animacja z Nowej Ery)

Ustrój polityczny Aten w V w. p.n.e. – demokracja

kolegium strategów - 10 strategów

urzędy – 9 archontów

WYBÓR NIE PRZEZ LOSOWANIE

WYBÓR

sądy – heliaia – sądy ludowe

Rada Pięciuset

Zgromadzenie Ludowe – eklezja.

WYBÓR

WYBÓR

Podsumowanie

Ateńska demokracja

Podsumowanie

• Położone w Attyce Ateny powstały w wyniku stopniowej, trwającej od XI do VII w. p.n.e. ewolucji osad. Społeczeństwo Aten tworzyli pełnoprawni obywatele, metojkowie i niewolnicy.
• Pierwszą kodyfikację praw przeprowadził w Atenach w 621 r. p.n.e. Drakon. W 594r. p.n.e. Solon rozwiązał problem zadłużenia i przeprowadził reformy ustroju. Kolejnym krokiem było ustanowienie demokracji przez Klejstenesa w 508/507 r. p.n.e. Szczególny rozkwit demokracji i kultury ateńskiej przypadł na okres działalności politycznej Peryklesa, przypadający na lata 444-429 r. p.n.e.
• W demokratycznych Atenach prawo uchwalało zgromadzenie ludowe (eklezja), sądy sprawował sąd ludowy (heliaja), władza wykonawcza należała zaś do Rady Pięciuset. Armią dowodziło 10 strategów, mających duży wpływ na politykę państwa.