Ortografia

Z ortografią za pan brat

Lekcja biblioteczna

Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach Filia 15 w Giszowcu

ZASADY PISOWNI WYRAZÓW Z Ó I U

Ó piszemy, jeżeli w formach danego wyrazu lub w wyrazach pokrewnych wymienia się na o, e, a np.

• dróżka, bo: droga,
• pióro, bo: pierze,
• skrócić, bo skracać.

UWAGA! Zapamiętaj wyjątki:

1.

• KUĆ
• SNUĆ
• PSUĆ

2.

Mimo wymiany na o zawsze piszemy u w zakończeniach:

• rzeczowników -un, -unka, -unek, - ulec (np. opiekun, piastunka, rachunek, budulec)
• czasowników -uję, -ujesz, -uje (np. maluję, rysujesz, kieruje)

Ó piszemy w czasownikach typu:

wrócić - wracaćskrócić - skracać mówić - mawiać

Zawsze pisze się ó w zakończeniach:

• -ów (nazw miejscowych), np. Kraków, Gorzów, Chorzów;
• -ów (w dopełn. l.m.), np. chłopców, domów;
• -ówna, np. Czubówna, Rysiówna, Kucówna;
• -ówka, np. kryjówka, klasówka, pocztówka.

UWAGA! Wyjątki: zasuwka, skuwka, odkuwka, okuwka, bo: zasuwać, kuć, odkuć, okuć.

Na początku wyrazów ó piszemy tylko w wyrazach:

• ósemka,
• ósmy,
• ósmoklasista,
• ósmoklasistka,
• ów,
• ówczesny,
• ówcześnie,
• ówdzie.

Na końcu wyrazów ó nie występuje.

W kilkudziesięciu wyrazach piszemy ó mimo braku wymiany na o lub e. Niektóre z nich prezentujemy w słowniczku. Ich pisownię należy zapamiętać.

• wkrótce
• włóczęga
• włóczka
• włókniarz
• włókno
• wójt
• wróbel
• wróżba
• wzgórze
• źródło
• żółty
• żółw

• półcienny
• płótno
• porównanie
• powtórzenie
• póki
• półka
• póty
• późno
• próba
• próchnica
• prócz
• prószyć

• próżnia
• próżniak
• przepiórka
• równanie
• również
• równina
• równoległobok
• równoleżnik
• równoległobok
• równorzędny
• równość
• równy

• król
• królik
• krótki
• który
• mózg
• ogólny
• ogół
• ogórek
• ołówek
• oprócz
• pagórek

• rózga
• róża
• różnica
• różny
• różowy
• skóra
• sójka
• stróż
• szczegół
• tchórz
• wiewiórka
• wiór

• chór
• córka
• czółno
• dopóki
• dopóty
• góra
• góral
• górnik
• jaskółka
• Józef
• kłótnia

PISZEMY U:

1. Zawsze w zdrabniających lub spieszczających zakończeniach, np:

• -uchny, -uni, -usi, -utki (miluchny, tyciuni, malusi, milutki );
• -ulo, -ulek, -ula, -ulka (dziadulo, ojczulek, matula, babulka);
• -unia, -unio (babunia, dziadunio)
• -uszek, -uszka, - uszko (garnuszek, kaczuszka, serduszko).

2. Zawsze w zakończeniach rzeczowników:

• -un, -unka, -unek, -ulec (opiekun, piastunka, rachunek, budulec).

3. Zawsze w zakończeniach czasowników:

• -uję, -ujesz, -uje (maluję, rysujesz, kieruje).

Źródło: "ABC ortografii i interpunkcji" w opracowaniu Barbary Łużyńskiej i Jadwigi Puszewskiej - Pilarek

DZIĘKUJĘ