PIEŚŃ O ROLANDZIE

PIEŚŃ O ROLANDZIE

WZÓR ŚREDNIOWIECZNEGO RYCERZA

W roku 778 doszło do bitwy w wąwozie Roncevaux [czyt. rąsewo] w Pirenejach, górach leżących na granicy Francji i Hiszpanii. W bitwie tej tylne oddziały (czyli ariergarda) armii króla Karola Wielkiego doznały straszliwej klęski w walce z miejscowymi baskijskimi góralami. Pokonali oni Francuzów wycofujących się z Hiszpanii, gdzie Karol bezskutecznie usiłował zawładnąć terenami zajmowanymi przez Saracenów (robił to zresztą za namową jednego ze zbuntowanych saraceńskich wodzów). Wśród poległych w bitwie był rycerz Hruodlandus. Właśnie on stał się pierwowzorem postaci Rolanda.

Pieśń o Rolandzie jest najbardziej znanym utworem literackim, w którym występuje motyw walki z niewiernymi. Pierwsze wersje tego utworu pochodzą najprawdopodobniej z XII wieku, zaś przez kolejne stulecia powstawały następne wersje tej pieśni.

Pieśń o Rolandzie jest przykładem średniowiecznej epiki rycerskiej zwanej jako chanson de geste (pieśń o czynie). Zadaniem utworów tego gatunku było opiewanie tych cech bohatera, które uznawane były za najważniejsze: m. in. odwagi, honoru, uczciwości.

Po czym poznamy rycerza? Czy chodzi tylko o mężczyznę, który nosi zbroję? Jakie cechy ma prawdziwy rycerz? Wypisz znanych Ci bohaterów (literackich, filmowych, z utworów muzycznych), którzy realizują motyw rycerza (są nimi dosłownie lub zachowują się po rycersku).

RODZAJ

GATUNEK

BUDOWA

Pieśń o Rolandzie

Rycerstwo ukształtowało się w Europie Zachodniej w XI w. Najpełniej jego ideały zostały wyrażone w powstających w językach narodowych eposach rycerskich. Ukazywały one etos rycerza, na który składały się wartości, obyczaje i wzory kształtujące jego styl życia. Najbardziej znane utwory tego typu to staroangielski cykl opowieści o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu, hiszpańska Pieśń o Cydzie, niemiecka Pieśń o Nibelungach, ruskie Słowo o wyprawie Igora, także skandynawskie sagi, starofrancuskie chansons de geste (m.in. Pieśń o Rolandzie). Bohaterem najbardziej znanej francuskiej chanson de geste jest margrabia Roland. Towarzyszy on swemu władcy, Karolowi Wielkiemu, w wyprawie przeciwko Saracenom (Arabom) w Hiszpanii, demaskuje zdrajcę Ganelona i ginie jako dowódca tylnej straży wraz z kwiatem francuskiego rycerstwa. Roland to ideał feudalnego rycerza. Jest szlachetnie urodzony, odważny, nadludzko silny i świetnie włada bronią. Ponad wszystko ceni honor, wierność, lojalność oraz służbę ojczyźnie i Bogu (umierając, kładzie się na mieczu, którego ostrze skierowane jest w stronę ziem Saracenów, a archanioł Gabriel zabiera go do nieba).

W roku 778 doszło do bitwy w wąwozie Ronsewal na granicy Francji i Hiszpanii. W bitwie tej tylne oddziały armii króla Karola Wielkiego doznały klęski w walce z miejscowymi baskijskimi góralami (najprawdopodobniej chrześcijańskimi). Pokonali oni Francuzów wycofujących się z Hiszpanii, gdzie Karol bezskutecznie usiłował zawładnąć terenami zajmowanymi przez Saracenów (robił to zresztą za namową jednego ze zbuntowanych saraceńskich wodzów). Wśród poległych w bitwie był rycerz Hruodlandus. Właśnie on stał się pierwowzorem postaci Rolanda.

Roland walczy z wojskami Saracenów. Roland ginie w walce, ale najpierw umiera 20 tysięcy jego podwładnych, którzy jednak wcześniej zabijają o wiele więcej wojowników przeciwnej armii. Do przegranej Rolanda przyczyniła się zdrada jego ojczyma Ganelona, który wszedł w układy z wodzem Saracenów Marsylem. Karol Wielki, zawiadomiony o bitwie toczonej na tyłach jego wojsk (Roland, widząc, że przegrał, zadął w róg), zawrócił z głównymi siłami i doszczętnie rozgromił armię saraceńską

rzeczywistość

Pieśń o Rolandzie

Wynotuj podstawowe różnice między prawdą historyczną a historią przedstawioną w eposie. Jak myślisz, czemu służyły te przeinaczenia? Sprawdź swoje przypuszczenia w różnych źródłach.

Bohaterowie eposu:

Roland - hrabia, odważny rycerz

Oliwier - hrabia, rozsądny rycerz

Turpin - arcybiskup i rycerz

Ganelon - ojczym Rolanda, zdrajca

Marsyl - król saracenów

Oda - narzeczona Rolanda

Karol Wielki - cesarz, władca

WZOR OSOBOWY RYCERZA

ROLAND

CECHY: silny fizycznie, odważny, dumny, honorowy, wierny swej damie NAJWAŻNIEJSZE WARTOŚCI TO: ojczyzna, wiara katolicka, posłuszeństwo i lojalność wobec władcy. Woli zginąć, niż narazić się na utratę honoru. NIEZBĘDNE ATRYBUTY: koń (Wejlantyf), włócznia z proporcem (kolor rodowy Rolanda to biały), tarcza, miecz (Durendal, ozdobiony szlachetnymi kamieniami, a w jego głowni znajdują się cenne relikwie- ząb św. Piotra, krew świętego Bazylego, włosy świętego Dionizego, strzęp szaty Najświętszej Panny), rękawice, kolczuga. ZASADY: „Rycerz póki żyje nie poddaje się”, dla swego pana trzeba ścierpieć wszelką niedolę i znosić wszelkie gorąco i wszelkie zimno, i oddać skórę i nałożyć głową”

KAROL WIELKI JAKO ŚREDNIOWIECZNY WŁADCA

CECHY: odważny, honorowy, doskonały dowódca, troszczy się o poddanych (opłakuje śmierć Rolanda i Oliwiera), sprawiedliwy (oddaje pod sąd Ganelona, pozwala mu bronić się), rozumny (nie ufa Marsylowi). NAJWAŻNIEJSZE WARTOŚCI: Bóg, ojczyzna i dobro poddanych. Otoczony wyjatkowa opieką Boga (w czasie bitwy ochrania go Archaniol Gabriel, Bóg zsyła mu prorocze sny), dla niego Bóg zatrzymuje słońce! ATRYBUTY WLADZY: jablko, miecz Radosny z wyjatkowa relikwią (ostrze włóczni, którym zraniono Chrystusa), bogato zdobiona zbroja, koń (Tensendur).

Przeczytaj załączone fragmenty utworu i wykonaj zadania.

Roland umiera - analiza sceny śmierci bohatera

Miejsce śmierci, każdy rekwizyt i gest ma znaczenie

OBRAZ ŚMIERCI ROLANDA • śmiertelnie ranny Roland znosi ciała swych przyjaciół, aby umierający Turpin je błogosławił. • Próbuje zniszczyć swój miecz, aby nie dostał się w ręce pogan (to zhańbiłoby relikwię). • Idzie na wzgórze, kładzie się twarzą do ziemi na znak pokuty, odwraca twarz w kierunku Hiszpanii (to znak, że wygrał z poganami). • Obok siebie kładzie róg i miecz. • Spowiada się i ofiarowuje Bogu rękawicę na znak poddaństwa. • Do umierającego Rolanda zstępuja z nieba aniołowie i zanosza duszę rycerza przed oblicze Boga. • Śmierć rolanda celowo ma przypominać śmierć Chrystusa (wzgórze symbolizuje Golgotę, Roland podobnie jak Chrystus w chwili śmierci przechyla głowę, towarzyszą mu aniołowie).

Dziękuję za uwagę!