Jan Andrzej Morsztyn

TEMAT:

O miłości i śmierci... - konceptyzm Jana Andrzeja Morsztyna

01 O autorze.

02 Konceptyzm - definicja.

PLAN LEKCJI

03 Wiersz Sonet. Do trupa.

04 Konceptyzm w wierszu.

1. O autorze.

a) 1621 - 1693, b) uważany za barokowego arcymistrza, c) przebywał na dworze polskim króla Jana Kazimierza, d) był polskim dyplomatą we Francji, e) znał dokosnale język francuski i włoski, f) jego poezja należy do poezji dworskiej - tzn. powstającej na dworach magnackich, książęcych czy królewskich, g) tematyka wierszy związana jest z erotyką, h) pisanie traktował jako dodatkowe zajęcie, przede wszystkim był politykiem, i) oskarżony przez sejm o zdradę stanu na rzecz dworu francuskiego, j) od 1683 r. na stałr we Francji.

Hyacinthe Rigaud Portret Jana Andrzeja Morsztyna. 1690 r.

2. Konceptyzm - definicja

nurt poezji, w którym najważniejszą zasadą organizującą wiersz jest koncept poety, czyli pomysł - w budowie wiersza lub jego treści -oryginalny i zaskakujący We Włoszech nurt ten nazywa się marinizmem od nazwiska poety Giambatiisty Mariniego. W Hiszpanii - gongoryzmem - od poety Luisa de Gongory. Choć nurty te różnią się w specyfikach, to za główne zadanie czynią się zaskoczenie czytelnika nieoczywistym rozwiązaniem.

L. de Gongora

G. Marino

3. Wiersz Sonet. Do trupa.

Jakie informacje można wyczytać z tytułu wiersza?

[klikjnij, by zobaczyć]

PRZECZYTAJ

POSŁUCHAJ

4. Konceptyzm w wierszu.

1. Tematyka wiersza.

Wiersz należy do tematyki miłosnej, erotycznej. Głównym motywem przewodnim jest nieszczęśliwe uczucie do drugiej osoby.

2. Kreacja podmiotu lirycznego.

Podmiotem lirycznym jest człowiek nieszczęśliwie zakochany. Mówi on nam, że jest "zabity (...) strzałą miłości". Opowiada nam o swoim bólu, który odczuwa w wyniku nieodwzajemnionego uczucia ("cierpię ból srodze").

3. Adresat wiersza.

Adresatem słów podmiotu jest trup, "zabity (...) strzałą śmierci".

4. Kto ma gorzej?

Wedug słów podmiotu lirycznego to człowiek nieszczęśliwie zakochany ma gorzej. Wydaje się to dosyć zaskakujące stwierdzenie. Osoba mówiąca na potwierdzenie swojego stanowiska mówi: "Ty się rozsypiesz prochem w małęj chwili, Ja się nie mogę, stawszy żywiołemWiecznym mych ogniów rozsypać popiołem". Trup nie czuje już nic, a podmiot - odrzycony przez ukochaną osobą - jest skazany na odczuwanie okropnych cierpień, które porównuje do palącego ognia (w cytacie powyżej mówi o popiele i niszczącym żywiole, zatem o ogniu).

4. Konceptyzm w wierszu.

5. Konceptyzm sonetu Jana Andrzeja Morsztyna.

Konceptyzm - czyli oryginalny pomysł - w wierszu Morsztyna przejawia się w:a) adresacie wiersza - zatytułowanie wiersza do trupa jest czymś nowym i zaskakującym, nieoczekiwanym (adresat przecież nigdy nie odczyta wiersza), b) w porównaniu człowieka nieszczęśliwie zakochanego do trupa - połączenie dwóch motywów niewystępujących razem: miłości i śmierci, wywoływać miało zaskoczenie (dlaczego trup ma lepiej niż człowiek nieszczęśliwie zakochany? c) gatunku - sonet związany był jedynie z tematyką miłosną i silnym uczuciem do drugiej osoby - tu poza miłością zostaje włączyny jeszcze motyw śmierci, co nie pasowało do zasad pisania tego gatunku.

6. Kontrast.

Podmiot liryczny porównuje swoje nieszczęśliwie zakochanie do śmierci. Owy kontrast zostaje uzyskany dzięki antytezie. Ten środek stylistyczny polega połączeniu zdań lub określeń o przeciwnych znaczeniach. W wierszu użyty jest po to, by pokazać właśnie owy kontrasy w sytuacji człowieka nieszczęśliwie zakochanego a zmarłego. Na podstawie tego środka zbudowano wiersz.

Leżysz zabity i jam też zabity, Ty - strzałą śmierci, ja - strzałą miłosci. Ty - krwie, ja w sobie nie mam rumianości.