Monarchia stanowa w Polsce

temat: Monarchia stanowa w Polsce

klasa V

PRZEPISZ DO ZESZYTU:

• temat lekcji
• cel lekcji
• NaCoBeZu
• monarchia patrymonialna
• monarchia stanowa
• przywileje z ćwiczenia 2.

Cel lekcji: W jaki sposób ukształtowało się społeczeństwo stanowe w Polsce.

NaCoBeZu

co to jest MONARCHIA PATRYMONIALNA

w jaki sposób ukształtowała się MONARCHIA STANOWA

w jaki sposób powstał stan SZLACHecki

co to są PRZYWILEJe

organizacja SEJMu WALnego

MONARCHIA PATRYMONIALNA

• patrimonium (łac.) - ojcowizna, majątek dziedziczny
• najstarsza forma monarchii feudalnej
• narodziła się w czasach panowania Merowingów w państwie Franków
• charakterystyczny sposób rządów we wczesnym średniowieczu
• państwo i ziemia były własnością monarchy
• władca miał nieograniczona władzę nad poddanymi
• władca był najwyższym sędzią
• w Polsce istniała od panowania Mieszka I do koronacji Władysława Łokietka

Back

MONARCHIA stanowa

• forma władzy charakterystyczna dla późnego średniowiecza
• związana z wyodrębnieniem się zróżnicowanych grup społecznych - stanów
• władza króla ograniczona jest na rzecz stanów, szczególnie rycerstwa i duchowieństwa, niekiedy mieszczaństwa
• udział w rządach obok króla sprawują też: szlachta i duchowieństwo podczas zwoływanych przez króla zjazdów, a w późniejszych wiekach sejmów i sejmików
• w Polsce monarchia stanowa powstała na drodze współdziałania władców z przedstawicielami stanów w trakcie jednoczenia państwa polskiego - władcy przyznawali przywileje w zamian za przychylność dla ich działań

Back

Powstanie stanu szlacheckiego

• szlachta wywodziła się z dawnego rycerstwa
• głównym źródłem dochodu szlachty była ziemia
• mieli prawo do posiadania ziemi na własność
• część ziemi była oddawana w użytkowanie chłopom – uprawiali ją w ramach pańszczyzny
• głównym zobowiązaniem była służba wojskowa
• swoją pozycję szlachta umacniała dzięki przywilejom nadawanym przez władców
• stan szlachecki był zamknięty dla niższych stanów [mieszczan i chłopów]

Back

Przywilej, łac. privilegium prawo nadane przez monarchę określonemu stanowi; przywileje najczęściej miały formę zrzeczenia się przez monarchę pewnych swoich uprawnień na rzecz osób, które go otrzymywały

Przywilej jedlneńsko-krakowski

Back

01

wykaz najważniejszych przywilejów

KLIKNIJ W OBRAZEK I OGLĄDAJ PREZENTACJĘ [KLIKNIJ "PRESENT"] później wróć tutaj

Sejm 1468 r. w Piotrkowie. Najstarszy sejm walny koronny „dwuizbowy”.W centrum król Kazimierz Jagiellończyk.

Sejm walny składał się trzech stanów sejmujących: z króla [1], Senatu [2] i Izby Poselskiej [3].

czytaj więcej

Obrady sejmu walnego zostały przedstawione na ilustracji z wydrukowanego w 1506 roku kodeksu zwanego Statutem Łaskiego.

organizacja sejmu

Sejm walny składał się trzech stanów sejmujących: z króla [1], Senatu [2] i Izby Poselskiej [3]. W skład Senatu, wywodzącego się z dawnej rady królewskiej, wchodzili najwyżsi dostojnicy Kościoła rzymsko-katolickiego, urzędnicy wojewódzcy i ziemscy oraz urzędnicy zawiadujący królewską kancelaria i skarbem. Byli to więc: arcybiskupi, biskupi diecezjalni, wojewodowie, kasztelanowie oraz tzw. ministrowie: kanclerz, podkanclerzy, marszałek wielki, marszałek nadworny i podskarbi. Członkowie Senatu sprawowali swoje funkcje dożywotnio. Byli przedstawicielami najzamożniejszych rodów i rodzin. Izba Poselska składała się z posłów, którzy byli wybierani na sejmikach przedsejmowych. Liczba posłów wybranych na sejmikach przedsejmowych nie była stała. Sejm i sejmiki były instytucjami wybitnie szlacheckimi. Początkowo Sejm walny był zwoływany przez króla, w dowolnych terminach i w razie potrzeby. Cel obrad także był przez niego ustalany. W XVI wieku Sejm Walny stał się organem, który miał decydujący wpływ na sytuację w państwie. Do jego głównych kompetencji należało uchwalanie nowych podatków, wyrażenie zgody na zwołanie pospolitego ruszenia, podejmowanie zasadniczych postanowień w dziedzinie polityki zagranicznej, a także kontrolowanie ministrów.

Back

ćwiczenie nr 1

Sprawdź, czy umiesz

kliknij w numer ćwiczenia :)

ćwiczenie nr 2