JOHANN WOLFGANG GOETHE FAUST

FAUST

JOHANN WOLFGANG GOETHE

WSTĘP

„Fausta” określa się jako poemat dramatyczny, dramat teatralny, tragedię. Składa się on z dwóch części (pierwsza ukazała się w 1808 roku, a druga w 1832 roku), zainaugurowanych dedykacją, przy czym nas interesuje jedynie pierwsza. Konstrukcja przypomina trochę kompozycję szkatułkową: otwarcie dedykacją, następnie „Prolog w teatrze” i „Prologus w niebie”. Taka budowa wskazuje na inspiracje Goethego Szekspirem – wspomnijmy chociaż „Makbeta” z jego introdukcją, podejrzanie podobną. Goethe musiał znać Szekspira, ten moment o tym świadczy. Zresztą, nie tylko ten moment jest tak dobitny – należy wspomnieć również tytuły poszczególnych scen – „Sen nocy Walpurgi” chociażby. Po tych „fałdach” odkrywamy treść, czyli pierwszą część tragedii. Przedział czasowy pierwszej części „Fausta” budzi respekt, gdyż jest to zawrotna liczba trzech tysięcy lat. Na przestrzeni tych lat rozgrywa się dramat. „Fausta” cechuje kompozycja luźna, występuje synkretyzm (czyli złożenie z wielu różnorodnych cech) zarówno rodzajowy, jak i gatunkowy. Co znajdziemy w tekście? Mitologię, magię, naszpikowanie symbolami, alchemię, dramat szekspirowski, dramat antyczny, literaturę baroku i romantyzmu, demonologię, problem władzy, tradycję manichejską (czyli współistnienie dobra i zła), ludyczność wraz z homo ladens (człowiek zabawny). Sztuka pełna groteski, ironii, posępności, sprośnych słów i rozpasania. Ta część „Fausta” jest pesymistyczna, choć z filozoficznego punktu widzenia to wyraz optymizmu Goethego. Coś z atmosfery mroku wkroczy jednak nawet w miłość. "Dzieło o olśniewającym bogactwie epizodów, o migotliwej elastyczności rytmicznej, o wszechogarniającej dole ludzkość skali nastrojów, dzieło niepowtarzalne." (L. Eustachiewicz)

LEGENDA O FAUŚCIE

Johann Georg Faust (ok. 1480–1540) był niemieckim wędrownym lekarzem, alchemikiem i astrologiem, oskarżano go o oszustwa i herezję. Napisał traktat z zakresu wiedzy tajemnej Zmuszenie piekła. Od czasu wydania w 1587 r. przez Johanna Spiessa. Historii doktora Johanna Fausta, czarownika i mistrza czarnej magii oraz ukazania się anonimowej Historii godnego potępienia życia i marnej śmierci Doktora Fausta (1592) do jego nazwiska przylgnęła czarna legenda, wedle której podpisał on z Mefistofelesem pakt, aby zdobyć kobietę. Diabeł miał zabrać jego duszę do piekła, mimo iż zamiar doktora nie doszedł do skutku. Zgodnie z tą opowieścią Faust był obsesyjnie poszukującym tajemnicy świata czarnoksiężnikiem, bezbożnikiem i rozpustnikiem.

Istnieją listy duchownych, w których pojawia się nazwisko Fausta jako przykład grzesznika i bluźniercy. Odnajdujemy również jego ślad w tekstach Lutra „Mowy przy stole”. Jako miejsca jego pobytu wymienia się trzy: Norymbergę, Wirtembergę i Kraków (a konkretnie Uniwersytet Jagielloński jako ostoję średniowiecznej alchemii). Od lat 1500 – 1600 pojawiają się pierwsze księgi ludowe, w których znajdowało się wiele legend spisanych niezależnie. Całość tej twórczości ludowej nazywa się „Faustbucher” (Księgi o Fauście). Pierwszym dziełem literackim podejmującym bezpośrednio legendę Fausta była napisana w 1592 roku tragiczna historia życia i śmierci doktora Faustusa napisana przez Christophera Marlowe’a.

ARCYDZIEŁO LITERATURY

Postać Fausta, bohatera saksońskiej legendy, inspirowała Johanna Wolfganga Goethego od czasów młodości. Faust powstawał przez całe życie poety. Pierwotna wersja utworu (zapomniana i wydana ok. 100 lat po jego śmierci) nosiła tytuł Prafaust (Urfaust). Część pierwsza tekstu (ta, którą poznajecie jako dramat Faust) ukazała się drukiem w 1808 r. Zgodnie z wolą poety całość dramatu miała zostać opublikowana dopiero po jego śmierci (Goethe zmarł w 1832 r., rok później wydano drugą część jego dzieła). Faust Johanna Wolfganga Goethego jest utworem zagadkowym. Chodzi nie tylko o zagadki fabuły i pokusy różnych interpretacji, lecz także o sam proces powstawania dzieła. Dlaczego praca nad Faustem rozciągnęła się na niemal sześć dekad? Co sprawiło, że właśnie ten tekst uznał Goethe za zwieńczenie swego twórczego życia i po zakończeniu pracy nad dramatem oznajmił, że jest mu wszystko jedno, czy i co będzie jeszcze robił? Odpowiedzi możemy się tylko domyślać. Poeta przeczuwał, że jego dzieło dotyczy najważniejszych problemów egzystencji, mówi o największych ludzkich dylematach i dlatego będzie wiecznie aktualne. Dzieje kultury przyznały Goethemu rację – Faust jest zaliczany do arcydzieł literatury światowej, a liczba jego scenicznych i filmowych adaptacji ciągle rośnie. Mimo że świat wygląda dziś inaczej niż za życia niemieckiego poety, pragnienia ludzi zapewne się nie zmieniły.

WAGNER "FAUST"

MATERIAŁY DODATKOWE

ZADANIA

DZIĘKUJĘ

ZA UWAGĘ!