Factchecking en copyright

Factchecking en copyright

In deze module bespreken we manieren om de betrouwbaarheid van bronnen op het internet te checken, en hoe je correct afbeeldingen kan hergebruiken die je online terugvindt

START

Overzicht

The filter bubble

Confirmation bias

Inleiding

Wat is 'fake news'?

Copyright

Factchecking

Creative commons

Pixels en resolutie

Inleiding

In een ideale wereld biedt het 'world wide web' ons een venster op de hele wereld: we zijn slechts één muisklik verwijderd van een schat aan informatie. Tegelijk roept deze ontwikkeling ook een aantal vragen en uitdagingen op. Heeft iedereen wel toegang tot dezelfde informatie? Hoe onderscheiden we wat waar en onwaar is in zo'n zee van informatie? En is er wel zoiets als 'waar' en 'onwaar'? In het eerste deel van deze module proberen we een antwoord te formuleren op die vragen.

The filter bubble

Heeft iedereen wel toegang tot dezelfde informatie?

In deze TED Talk bespreekt auteur en activist Eli Pariser de gevaren van een zogenaamde 'filter bubble'. Bekijk de video en denk na over de volgende vragen:

• Welke factoren bepalen welke informatie we te zien krijgen?
• Wat zijn volgens hem mogelijke gevaren van de filter bubble?

Confirmation bias

Wat als onze overtuigingen ons beoordelingsvermogen beïnvloeden?

Eén van de nadelige effecten van filter bubbles is dat internetgebruikers vatbaarder worden voor 'confirmation bias'. Wat dat precies is, ontdek je in deze video.

Wat is fake news?

Bekijk onderstaande foto's. Welke beelden herken je? Klik op het plusje om meer informatie te krijgen of de website te bezoeken. Welke voorbeelden beschouw jij als fake news?

Wat is fake news?

In dit wetenschappelijk artikel beschrijven onderzoekers verschillende vormen van 'fake news'. Sommige vormen van fake news zijn echter onschuldiger dan andere. In de volgende slide vind je een aantal criteria om deze types 'fake news' van elkaar te onderscheiden.

Satire

Parodie

Nieuwsfabricatie

Propaganda

Native advertising

Een typologie van fake news

onwaar

Fake news is dus veelzijdiger dan je denkt. We kunnen de verschillende vormen van fake news van elkaar onderscheiden op basis van twee dimensies:

• is het verhaal waar of onwaar?
• wil het verhaal je intentioneel misleiden, of niet?

niet intentioneel misleidend

intentioneel misleidend

waar

Een typologie van fake news

onwaar

Parodieën, zoals de artikels die op de website van The Onion verschijnen bijvoorbeeld, zijn verzonnen en dus onwaar. Hoewel de website van The Onion op het eerste gezicht misleidend kan zijn, heb je al snel door dat je met een parodie te maken hebt. Het doel van de website is vooral om je aan het lachen te brengen, niet om je te misleiden.

parodie

niet intentioneel misleidend

intentioneel misleidend

waar

Een typologie van fake news

onwaar

Satire leunt dichter aan bij de dagelijkse actualiteit. Satire baseert zich dus op waargebeurde feiten, maar zal bijvoorbeeld komische overdrijvingen toevoegen. Op die manier wil satire kritiek leveren op bepaalde maatschappelijke fenomenen of gebeurtenissen. Denk maar aan het programma De Ideale Wereld, of de sketches uit Saturday Night Live.

niet intentioneel misleidend

intentioneel misleidend

satire

waar

Een typologie van fake news

onwaar

Propaganda is een uitvergroting of misleidende voorstelling van de realiteit, en wordt daarom aan de 'ware' kant van het spectrum geplaatst. Tegelijk heeft propaganda ook een politiek doeleinde: het wordt gebruikt om iemands (politieke) overtuiging te beïnvloeden. In dat opzicht is het dus intentioneel misleidend.

niet intentioneel misleidend

intentioneel misleidend

propaganda

waar

Een typologie van fake news

Propaganda is een uitvergroting of misleidende voorstelling van de realiteit, en wordt daarom aan de 'ware' kant van het spectrum geplaatst. Tegelijk heeft propaganda ook een politiek doeleinde: het wordt gebruikt om iemands (politieke) overtuiging te beïnvloeden. In dat opzicht is het dus intentioneel misleidend. Hetzelfde geldt voor native advertising. Door een reclameboodschap als een nieuwsartikel te vermommen, wil de advertentie je bewust misleiden. Tegelijk moeten reclameboodschappen wel aan een aantal regels voldoen: ze mogen geen onwaarheden verkopen.

onwaar

niet intentioneel misleidend

intentioneel misleidend

propaganda

native advertising

waar

Een typologie van fake news

Tot slot hebben we nieuwsfabricatie, dat zowel onwaar als intentioneel misleidend is. Er zijn verschillende redenen waarom iemand foutieve informatie de wereld zou insturen. Vaak is er ook hier een politiek doeleinde: men verzint een verhaal om een politieke tegenstrever in een slecht daglicht te stellen, of men doet een poging om het politieke landschap van een ander land te beïnvloeden - denk maar aan de Amerikaanse verkiezingen of het Brexit-referendum. Toch kan het achterliggende doel ook puur commercieel zijn: gefabriceerde nieuwsberichten leveren vaak veel 'kliks' op, wat dan weer tot grotere advertentie-inkomsten leidt.

onwaar

nieuwsfabricatie

niet intentioneel misleidend

intentioneel misleidend

waar

Factchecking op het internet

Bellingcat is een netwerk van (burger)journalisten gespecialiseerd in factchecking. Op hun website vermelden ze een aantal technieken die je kan gebruiken om fake news te detecteren.

Vind je de informatie terug in meer dan één onafhankelijke bron? En wordt de oorspronkelijke bron van informatie vermeld?

cross-reference

Wat is de aard van de website waarop je je informatie vond? Neem bijvoorbeeld eens een kijkje op de 'about us'-pagina om meer te weten te komen over een eventuele achterliggende (politieke) ideologie. Dat geldt ook voor de auteur van het artikel.

check je bron

too good to be true?

Fake news speelt vaak in op je emoties of je onderliggende overtuigingen. Ben je na het lezen van een bericht heel verontwaardigd, of lijkt iets te goed om waar te zijn? Dan dubbelcheck je de informatie beter eens.

reverse image search

Fake news wordt vaak vergezeld door gemanipuleerde of misleidende foto's, die soms al jaren circuleren bij verschillende berichten. Gebruik Reverse Image Search om de originele bron van een foto te vinden.

misleidende grafieken

Ook cijfermateriaal kan op een misleidende manier gepresenteerd worden. Controleer daarom altijd de x- en y-as van een grafiek. Op deze website vind je een aantal voorbeelden van misleidende grafieken:

Factchecking op het internet

Agence France Press (AFP) is één van de grootste nieuwsagentschappen ter wereld. Dochterorganisatie AFP Fact Check biedt niet enkel factchecks aan, maar toont ook hoe je zelf informatie kan factchecken. De videoclips hieronder lichten kort enkele handige tools toe.

Copyright op het internet

Het internet is niet alleen een onuitputtelijke bron van informatie, maar geeft ons ook toegang tot foto-, video-, audio- of zelfs lesmateriaal dat we soms ook zelf willen hergebruiken. Dat we iets gratis via het internet kunnen terugvinden, betekent echter niet dat we het zomaar kunnen of mogen recycleren voor eigen gebruik. In het tweede deel van deze module gaan we dieper in verschillende vormen van copyright op het internet.

Auteursrecht / copyright

Het auteursrecht houdt in dat de maker van een bepaald werk (gaande van boeken en muziek tot meubelontwerpen en tapijtmotieven) automatisch de exclusieve rechten op dat werk krijgt vanaf het moment van creatie. Hij of zij bepaalt dus wat er met het werk gebeurt, zonder hiervoor een officiële aanvraag te moeten indienen. Auteursrechtelijke bescherming geldt tot 70 jaar na de dood van de auteur. Daarna wordt het werk deel van het publieke domein.

+ meer info

Auteursrecht / copyright

Het auteursrecht geldt ook op het internet. Wil je dus muziek downloaden, een foto op je website plaatsen of een online artikel overnemen, dan moet je hiervoor toestemming vragen aan de maker. Sommige auteurs vinden deze regels echter te rigide en stellen hun werk beschikbaar onder vrije of open source licenties. Eén van de bekendste alternatieve licentiemodellen is 'Creative Commons'

Creative Commons

Via een creative commons licentie bepaalt een auteur zelf op welke manier zijn of haar werk mag gebruikt worden. Er zijn vier types licenties, die met elkaar kunnen worden gecombineerd.

ShareAlike (SA)

NoDerivatives (ND)

NonCommercial (NC)

Attribution (BY)

Het werk mag niet worden aangepast zonder toestemming van de maker.

Het werk mag worden aangepast en hergebruikt, maar enkel voor niet-commerciële doeleinden. Voor commercieel gebruik moet de maker toestemming geven.

Het werk mag worden aangepast en hergebruikt zolang de maker ervan wordt vermeld.

Het werk mag worden aangepast en hergebruikt zolang aanpassingen onder dezelfde voorwaarden wordt verspreid.

Verwijzen naar een afbeelding met CC-licentie

Een Creative Commons licentie zal bijna altijd een BY-element bevatten, wat wil zeggen dat je de maker van het merk moet vermelden. Het is daarbij belangrijk dat je op een correcte manier naar het werk verwijst. Klik op het icoontje bij de foto om te ontdekken welke elementen een correcte bronverwijzing bevat.

En verder...

Creative Commons is er niet alleen voor afbeeldingen, maar voor allerlei soorten 'creatieve producten'. Zo worden de licenties onder andere ook gebruikt voor onderzoeksdata en scripts, of zelfs Youtube-tutorials.

Waar vind ik afbeeldingen die ik gratis mag hergebruiken?

Vergeet niet om ook hier naar de voorwaarden voor hergebruik te kijken. Zo mag je een afbeelding soms enkel voor niet-commerciële doeleinden gebruiken.

Unsplash

All-free-download

Pixabay

Creative Commons

Google Images

In Google Images kan je onder 'Tools' de gebruiksrechten van een afbeelding specifiëren

En ook nog dit...

Gebruik je een foto voor drukwerk, houd dan ook rekening met de fotokwaliteit

• De kwaliteit of 'scherpte' van een digitale foto wordt uitgedrukt in 'ppi', wat staat voor 'pixels per inch'
• Zoek je een afbeelding die scherp genoeg is voor drukwerk, dan ga je het best op zoek naar afbeeldingen van minimum 300 tot 350 ppi. Voor louter digitaal gebruik volstaat een afbeelding van 72 ppi.

Controleer of je afbeelding voldoende ppi heeft

De pixelresolutie vermeldt het aantal pixels dat je afbeelding bevat in respectievelijk de breedte en de hoogte. Een afbeelding met pixelresolutie 1600x1000 bevat 1600 pixels in de breedte, en 1000 pixels in de hoogte.

Bepaal het formaat waarop je een afbeelding wil afdrukken, bijvoorbeeld 10 cm (hoogte) x 15 cm (breedte), en zet die om naar inches. In dit geval is dat afgerond 4x6 inch

Wil je je afbeelding van 4 op 6 inch afdrukken aan 300 ppi, dan moet de hoogte van je afbeelding minimum 4x300 pixels bevatten, en je breedte 6x300 pixels. Dat komt neer op een pixelresolutie van minimum 1200x1800. Een afbeelding met resolutie 1600x1000 zal dus niet scherp genoeg zijn om op dat formaat af te drukken.

Zoek de pixelresolutie van je afbeelding op. Die vind je door rechts te klikken op je afbeelding en naar 'eigenschappen' te gaan. In Google Images verschijnt de pixelresolutie links onderaan een afbeelding als je er met de cursor over zweeft

Bronnen

• Bellingcat. The home of online investigations. https://www.bellingcat.com/
• AFP Fact Check. https://factcheck.afp.com/
• Tandoc, Edson C. Jr., Zheng Wei Lim & Richard Ling. 2018. Defining “fake news”. Digital Journalism 6(2): 137-153
• Willaert, Tom, Dirk Speelman & Fred Truyen. 2018. Digitale geletterdheid. Dataverwerking in de geesteswetenschappen. Leuven: Universitaire pers.